Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə Raket Əleyhinə Müdafiə Sistemləri müstəvisindən baxış

Posted July 15th, 2011 at 11:22 pm (UTC+5)
Leave a comment

Amerikanın Şərqi Avropada Raket Əleyhinə Müdafiə Sistemi (RƏM) yerləşdirməsi ilə bağlı prezident Corc Buş dövründən başlanan bəyanatları getdikcə regional siyasətin aktiv danışıqlar müstəvisinə gəlir. Belə ki, Amerikanın vaxtı ilə yalnız Rumıniya və Polşada yerləşdirmək istədiyi RƏM sistemləri ilə bağlı danışıqlar Türkiyə də daxil olmaqla daha böyük regionu əhatə edir.

Son aylarda isə, 2007-ci ildə ABŞ-ın Raket Əleyhinə Müdafiə Agentliyinin rəhbəri, general-leytenant Henri Oberinqin dediyi kimi “ABŞ-ın Avropada raket əleyhinə müdafiə sistemi yaratmaq planları Polşa və Çexiyadan başqa Qafqazı da əhatə edir”.

Cənubi Qafqaz regionunda keçmiş SSRİ-nin strateji RƏM sistemi Azərbaycanın Qəbələ rayonunda yerləşir və Qəbələ Radiolokasiya Stansiyası indi də fəaliyyətdədir. Stansiya Azərbaycan Respublikasının mülkiyyətidir, 2012-ci ilin avqustunadək Rusiyaya icarəyə verilib.

Bir sözlə, Amerika Dövlət katibi Hillari Klintonun Türkiyəyə bu gün başlanan səfəri ərəfəsində Raket Əleyhinə Müdafiə Sistemləri ilə bağlı bəyanatlar yenidən diplomatik gündəmin əsas mövzuna çevrilib. Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan prezidentlərinin  iyunun 24-də Kazanda keçirilən görüşündən dərhal sonra Amerika və Rusiya prezidentləri arasında telefon danışığı zamanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və RƏM sistemi ilə bağlı müzakirələr paralellik təşkil edib.

Prezidentlərin telefon danışığından sonra, Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov Rusiyanın İnterfax agentliyinə müsahibəsində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ətrafında son danışıqlarla yanaşı Qəbələ RLS-dən də danışıb. Onun sözlərinə görə, hər halda, Qəbələ RLS üzrə mövcud müqaviləyə əsasən bu stansiyanın icarəsi haqqında sənədi ya uzatmaq, ya da ya yenidən baxmaq lazımdır. “Zamanında, biz bunu yenicə müzakirə etməyə başlayanda və hətta daha əvvəl, Rusiya tərəfi o haqda təşəbbüslə çıxış edib ki, Azərbaycan RLS-in sahibi kimi stansiyanın Rusiya və ABŞ tərəfindən istifadəsinə razılıq versin. Biz təbii ki, söylədik ki, bu mövzunu müzakirə etməyə hazırıq. Bundan sonra, Moskva və Vaşinqton arasında danışıqların bir neçə raundu keçirildi, hər iki tərəf bizi danışıqların mahiyyəti barədə məlumatlandırırdı”.
Cənab Məmmədyarov vurğulayıb ki, indiki şəraitdə Qəbələ RLS çox əhəmiyyətli strateji əhəmiyyətə malikdir və o, “strateji obyekt kimi adekvat qiymətləndirilməlidir”.

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun iyulun 13-də Vaşinqtona səfəri zamanı da  ABŞ prezidenti ilə görüşdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə yanaşı Avropada raketlər əleyhinə müdafiə sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə edilib.

Bu gün artıq ABŞ dövlət katibi Hillari Klintonun Türkiyəyə rəsmi səfəri başlayıb.

Turan Agentliyinin məlumatına görə, iyulun 14-də senatorlar Con Kil və Mark Kirk Dövlət Departamentinə və Pentaqona təkrar müraciət edərək RƏM elementlərinin Türkiyədə deyil, Gürcüstanda və ya Azərbaycanda yerləşdirilməsinə çağırıb. Bundan əvvəl bu ilin fevralında onlar belə təşəbbüslə çıxış edib.

Agentlik bildirir ki, ABŞ-da analitiklər istisna etmirlər ki, xanım Klinton Ankarada Amerika radarlarının Türkiyədə yerləşdirilməsi imkanlarını müzakirə edəcək. “Lakin radarların Cənubi Qafqazda yerləşdirilməsinin mümkünlüyü də istisna olunmur”.

Belə görünür ki, Ermənistan-Azərbayan münaqişəsi ətrafında danışıqlarla paralel olaraq Qəbələ RLS yenidən beynəlxalq güclərin diqqət mərkəzindədir. Burada, Rusiyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında danışıqlardan yararlanaraq stansiyanı yenidən, daha ucuz icarə haqqı müqabilində uzun müddətə icarəyə götürmək arzusu ilə Azərbaycanın münaqişə ətrafında danışıqlarda nəticə əldə edilməzsə ya müqaviləyə, və ya müqavilə şərtlərinə yenidən baxmaq istəyi qarşı-qarşıyadır. Digər tərəfdən, Amerika RƏM elementlərinin Türkiyədə deyil, Gürcüstan və Azərbaycanda yerləşdirmək müraciətlərinə baxarsa regionda yeni geopolitik situasiya yarana bilər. Burada, artıq Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanma prosesinə yalnız Amerika-Rusiya müstəvisindən deyil, regionda ciddi enerji maraqları olan Avropa İttifaqı, Amerika, Rusiya, İran və Türkiyə bucağından baxmaq zərurəti yaranır. Beləliklə, üfüqdə daha uzunmüddətli strateji maraqlar görünür.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Tapdıq Fərhadoğlu

Tapdıq Fərhadoğlu - 1990-cı ildən mətbuat səhifələrində yazıram.

Azərbaycanın ilk müstəqil qəzetinin yazarlarından olmuşam. Daxili və xarici siyasət, qaynar hadisələr, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı çoxsaylı reportajlar və yazıların müəllifiyəm. 10 ildən çoxdur ki, Amerikanın Səsi radiosunun Azərbaycanda müxbiriyəm.

Videolarınızı bizə göndərin!

Azblog-dan ən son blog yazıları

Azərbaycanın İlk Blog Şəbəkəsi
<div style="background-color: none transparent;"></div>