Matbuot va erkinlik himoyasida turgan jurnalistlar

Posted November 29th, 2016 at 2:22 am (UTC+0)
Leave a comment

Jan Dundar mukofotni qabul qilar ekan, "Egilmaymiz" yozuvi bilan chiqqan "Jumhuriyet" gazetasi nusxasini namoyish qildi

Jan Dundar mukofotni qabul qilar ekan, “Egilmaymiz” yozuvi bilan chiqqan “Jumhuriyet” gazetasi nusxasini namoyish qildi

 Kuni kecha bir yigit bilan gaplashib qoldim. U vataniga qayta olmayotganini, onasini ko’rmaganiga bir necha oy bo’lganini aytdi. Sabab – otasining jurnalist ekani, gazetada yozgan maqolalari hukumatga ma’qul kelmaganida.Aziz gapdoshim, u yigit qayerlik ekan, deb savol bergan bo’lsangiz ajab emas. U avtoritar tuzumlar avj olgan Markaziy Osiyo mamlakatlaridan emas. U turk. Otasi – “Jumhuriyet” (Cumhuriyet) gazetasining bosh muharriri Jan Dundar.

2015-yil may oyida Dundar boshqargan gazetada Turkiya xavfsizlik xizmati Suriyaga qurol-aslaha yuborishga uringanini iddao qilivchi reportajlar “Erdog’an yo’q degan qurol mana” sarlavhasi ostida chop etilgan. Shundan so’ng 26-noyabr kuni Dundar va hamkasbi Erdem Gul davlat sirini fosh etish, josuslik va terror guruhiga yordamlashish ayblari bilan  hibsga olingan. Sal kam 100 kun qamoqda o’tirganidan keyin, shu yilning fevral oyida u ozodlikka chiqarilgan. Sud mart oyida boshlangan. 6-may kuni Dundar sud zalidan chiqqanida bir odam unga ikki marta o’q uzgan. Rafiqasi, men gaplashgan yigitning onasi, Jan Dundarni qutqarib qolgan. Sud uni 5 yil va 10 oyga ozodlikdan mahrum etgan. Bu qarorni appelyatsiyaga bergan Dundar yakuniy hukmni kutib o’rtirmay, Germaniyaga chiqib ketdi. Shundan buyon vataniga qaytolmaydi. Qaytsa qamalishi tayin. Hayotiga ham tahdidlar ko’p. Ularni “Twitter” va boshqa ijtimoiy tarmoqlarda kuzatishingiz mumkin. Rafiqasi esa Turkiyada, Turkiya rasmiylari uning pasportini olib qo’ygani sababli mamlakatdan chiqolmaydi, umr yo’ldoshini va o’g’lini ko’rolmaydi.

Bu – bir paytlar Markaziy Osiyo respublikalariga qaraganda ancha hur bo’lgan Turkiyadagi matbuot va jurnalistlarga oid hozirgi vaziyat. So’nggi oylarda, aynqisa iyulda amalga oshmay qolgan davlat to’ntaruvidan keyin jurnalistlarga qarshi ta’qiblar ancha kuchaydi. Hozirda panjara ortida qolayotgan muxbirlar soni 146 odamga tengligi aytilmoqda.

23-noyabr kuni Nyu-Yorkda joylashgan Jurnalistlarni himoya qilish qo’mitasi Jan Dundarga o’zining Matbuot erkinligi xalqaro mukofotini taqdim etdi. Mukofotni qabul qilar ekan, Jan Dundar “men jurnalistlar uchun dunyodagi eng katta qamog’idan keldim” deb aytdi Turkiyani nazarda tutib.

Bu paytgacha bizning mintaqadan ushbu mukofotni olgan jurnalistlar nomini keltirsam, mukofot kimga berilishi haqida tasavvurga ega bo’lasiz:

– 2012-yilda qirg’izistonlik o’zbek jurnalist va inson huquqlari faoli, 2010-yilgi millatlararo to’qnashuvlar chog’ida fuqarolar huquqlarini himoya qilgan va huquq-tartibot organlaridagi korrupsiyani fosh etgan va shu bois 2010-yildan buyon qamoqda qolayotgan Azimjon Asqarov;

– 2005-yilda o’zbekistonlik jurnalist, Andijondagi qatliomni bevosita kuzatgan va yoritgan muxbir Galima Buxorboyeva.

Jan Dundar barobarida bu yilgi mukofotga hindistonlik jurnalist Malini Subramaniam, meksikalik jurnalist Oskar Martinez va Misrda qamoqda qolayotgan fotomuxbir, Shokan ismi ostida tanilgan Mahmud Aby Zayd loyiq deb topildi.

Shuningdek, jurnalistika sohasida katta yutuqlari tufayli Qo’mitaning Byorton Benjamin nomli mukofotiga Si-En-En (CNN) telekompaniyasining bosh xalqaro muxbiri Kristian Amanpur sazovor bo’ldi.

Mukofotni qabul qilar ekan, barcha sovrindorlar so’nggi paytlarda matbuot erkinligiga tahdid kuchaygani haqida gapirdi.

“Yerning har bir burchagida millatchi, avtoritar guruhlar xilma-xillikka tahdid solmoqda”, – dedi Jan Dundar. Vatani Turkiyaga alohida to’xtalar ekan, u “turk hukumati noyob dunyoviy davlatda o’z diniy qarashlarining qabul qilinishiga majburlamoqda. Turkiyani Yevropadan uzoqlashtirmoqda. Parlamentga tupurib, universitetlar, sud tizimi va matbuotni tubdan o’zgartiqmoda. Ko’z oldimizda erkin, demokratik Turkiya yo’q qilinmoqda. G’arb esa buni sukut saqlab kuzatmoqda”, deb aytdi.
“Bugunda yaxshi jurnalist bo’lish uchun iste’dodning o’zi yetarli emas. Dovyurak bo’lish ham zarur dedi u, shuningdek.
Avtoritar tuzumlarning kuchayishiga Kristian Amanpur ham o’z nutqida alohiqda e’tibor qaratdi. “Million yilda ham minbardan turib Amerikada amerikalik jurnalistlar erkinligi va xavfsizligini saqlab qolishga da’vat etaman deb o’ylamagan edim. Ammo Tramp – haqiqiy tahdid”, dedi u yaqinda AQSh prezidenti etib saylangan va jurnalistlarga qayta-qayta do’q-po’pisalar qilib kelayotgan Donald Tramp haqida. Amanpur, shuningdek, jurnalistlarni  haqiqatni oshkor etishga intilishga da’vat etdi.
Gaplashamiz.

Avtoritarizmning yangi to’lqini 

Posted November 16th, 2016 at 1:46 pm (UTC+0)
Leave a comment

O’tgan hafta Vladimir Putin uchun xursandchilik davri bo’ldi, desak mubolag’a bo’lmaydi. Axir AQShda 8-noyabr kuni bo’lib o’tgan prezident saylovida Rossiya prezidentini maqtagan Donald Tramp g’olib chiqdi. Bolgariya va Moldovada ham Rossiyaga xayrixoh rahbarlar saylandi.

Trampning ko’plab kuzatuvchilar uchun kutilmagan g’alabasini Rossiya Davlat dumasi deputatlari olqishladi. Ulardan biri, millatchi Vladimir Jirinovskiy Dumada shampan vinosi ochib ziyofat bergani haqida xabarlar chiqdi.

Rossiya matbuotining Tramp g’alabasini yoritishi ham e’tiborga sazovor. AQShdagi saylovoldi kampaniyasi davomida Kreml nazoratida bo’lgan barcha ommaviy axborot vositalari Hillari Klinton ismini bulg’adi, uydirma gaplar va yolg’on tarqatishdan charchamadi. Hillari Klinton salomatligi og’ir, qabilidagi yolg’on, ayniqsa, ko’p tarqatildi. Rossiya matbuotidan boshqa narsani o’qimagan odam Klinton ko’pi bilan uch oy yashaydi, degan ishonch hosil qilgan bo’lsa ajab emas.

Tramp g’alabasi e’lon qilinganidan bir necha soat o’tib, Rossiyaning aksar matbuot vositalari yana bir uydirmani tarqatdi: bu safargi “xabar” Bill va Hillarining ajralishi haqida edi. Boshqa mamlakatlar matbuotida aslida yolg’on bo’lgan bu gap haqida hech kim eshitmadi.

Yevropada Rossiya ta’sirini kuchaytirish payida bo’lgan Putin bu mintaqadagi saylovlar natijalaridan ham mamnun bo’lgani aniq.

Bolgariyadagi saylovlarning AQShnikiga o’xshash jihatlari bor edi. Bosh lavozimga rossiyaparast siyosatchi, Bolgariya sotsialistlar partiyasi tayanchiga ega iste’fodagi general Rumen Radev hamda Yevropa Ittifoqiga xayrixoh Tsetska Tsacheva da’vogarlik qildi. Bu mamlakatda ham Tsacheva mamlakatning birinchi ayol prezidenti bo’lishiga oid bashoratlar yangradi – xuddi AQShda Hillari Klinton haqidagi bashoratlarga o’xshab. Ammo saylovning birinchi bosqichida hech bir nomzod yetarli ovoz ololmadi. Ikkinchisida esa Radev g’olib chiqdi. Radev – Rossiya tarafdori, Yevropa Ittifoqining Rossiyaga nisbatan sanksiyalariga ochiqchasiga qarshilik bildirgan. Prezidentlik muddati tugagan Rosen Plevneliyev esa Putinning Qrimga nisbatan siyosatini ochiqchasiga tanqid qilib kelgan edi.

Read the rest of this entry »

O’lim, qullik, marixuana yohud amerikaliklar nima uchun ovoz bermoqda?

Posted November 9th, 2016 at 4:14 am (UTC+0)
Leave a comment

AQSh fuqarolari bugun saylov uchastkalariga bordi. Mamlakat tashqarisida yashaydigan odamlar saylovda bo’lajak prezident aniqlanishini yaxshi biladi. Zotan, bu haqda biz ham muntazam ravishda sizga ma’lumot berib keldik, aziz gapdoshim. Ammo ko’plar birinchi ayol prezident bo’lib saylanishi mumkin Hillari Klinton bilan nyu-yorklik badavlat tadbirkor Donald Tramp orasidan birini tanlashdan tashqari yana qator savollar ovozga qo’yilganini bilmasa ajab emas.

Bunday masalalarning ayrimlari:

Hayot-mamot

Kaliforniyaliklar qamoqda o’lim hukmining ijrosini kutayotgan mahbuslarni tezroq narigi dunyoga jo’natish yoki butun umrga qamoq jazosiga hukm etish masalasini hal qildi. Hozirda bu shtatda 741 odam o’lim jazosiga hukm etilgan va ijroni kutmoqda. Bu boshqa shtatlarga qaraganda ancha ko’p. Ayrim mahbuslar – va ularning oila a’zolari – ijroni yillab kutadi.

Nebraskaliklar bugun o’tgan yili bekor qilingan o’lim jazosini qayta tiklash masalasi yuzasidan fikr bildirdi. Oklaxomaliklar esa oliy jazoni bekor qilish haqidagi 2015-yilgi qarorning kuchda qolishi yoki bekor qilinshini hal qildi.

Shuningdek, Kolorado shtatida evtanaziya masalasi ovozga qo’yildi. Agar aksar saylovchilar uni ma’qullasa, Kaliforniya, Oregon, Vermont va Vashington shtatlari kabi bu yerda ham og’ir bemorlarga azobdan qutulish va hayotdan qiynalmay ko’z yumishda shifokorlar yordam berishi mumkin bo’ladi.

Qullik

Qullik amaliyotiga 1865-yilda fuqarolar urushi tugaganidan keyin chek qo’yilgan, qullar va quldorlarga ham barham berilgan. Bu borada AQSh Konstitutsiyasiga maxsus 13-o’zgartish kiritilgan. Ammo Kolorado bosh qomusiga ko’ra, hanuzgacha og’ir jinoyat sodir etganlarni jazolash maqsadida xohishiga zid ravishda og’ir mehnatga, ya’ni qullikka mahkum etish mumkin. Koloradoliklar bugun shu qonunni bekor qilish uchun ovoz berdi.

Marixuana

Kaliforniya, Arizona va Nevadada marixuana iste’molini qonuniylashtirish masalasi ovozga qo’yildi. Hozirgacha Vashington, Oregon, Kolorado va Alyaska shtatlarida bu o’tni tibbiy va hatto xuzur olish maqsadida chekishga ruhsat etilgan, va bu – shtatlar bydujeti uchun katta daromad manbai bo’lib qolmoqda.

Minimal maosh

Amerikaliklar soatiga kamida 15 dollar maosh olishi kerak, deganlar bugun Arizona, Kolorado, Meyn va Vashington shtatlarida fikr bildirish imkoniga ega boi’ldi. Hozirda minimal maosh 7,25 dollarga teng.

51-shtat

Poytaxt Vashington, aniqrog’i Kolumbiya okrugiga (District of Columbia) shtat maqomini berish masalasi bo’yicha shahar fuqarolari ovoz berdi. Bu hududda 700 mingga yaqin odam yashaydi. Ayrim shtatlar aholisi bundan-da kam. Shunga qaramay, Vashingtonning Kongressda o’z vakili yo’q. Agar ma’muriy maqom o’zgarsa, Nyu-Kolambiya deb atalishi kutilayotgan shtat ham o’zining to’la qonli vakiliga ega bo’ladi. Bu haqda biz batafsil ma’lumot bergan edik.

Hayvonlar huquqlari

Massachusetsda dehqon xo’jaliklari, fermalarda hayvonlar sharoitlarini tartibga solish masalasi ovozga qo’yildi. Taklif etilgan o’zgarishga ko’ra, mol va parranda saqlanadigan joy har bir sigir yoki, aytaylik, tovuqning turishi, cho’zilib yotishi va oyoqlarini cho’zishi yoki qanotlarini yoyishi uchun yetarli bo’lishi shart. Boshqa shtatlarda yetishtirilib, Massachusetsga olib kelingan mahsulot ham shu talabga javob berishi kerak bo’ladi. Taklifga qarshilar bu tuxum, go’sht kabi fermerlik mahsulotlari narxini oshiradi, demoqda.

Shirin gazli ichimliklar

Ayrim shaharlar, xususan, San-Fransisko, Oklend va Olbani ahli tarkibida shakar miqdori ko’p bo’lgan gazli ichimliklarga qo’shimcha soliq solish masalasi yuzasidan fikr bildirdi. Taklif ortida Nyu-York shahrining sobiq meri, milliarder Maykl Blumberg va uning fikrdoshlari turibdi. Blumberg avval Nyu-York shahrida ham o’xshash tashabbusni ilgari surgan edi. Ma’lumotlarga ko’ra, milliarder bu maqsadda 9 million dollar sarflagan. Taklifga qarshilar cho’ntagidan esa tashabbusga qarshilik ko’rsatish va uning qonunga aylanmasligini kafolatlash uchun 30 milliard dollar ketgan.

Oz sonli guruhlar vakillari

Bundan tashqari, Kaliforniyada tarixda ilk bor yarim hind, yarim qora tanli ayol Kamola Harris Senatga saylanishi mumkin. Oregonda esa o’zining biseksual ekanini ochiqchasiga tan olgan ayol Keyt Braun gubernator bo’lib saylanish imkoniga ega.

Siz saylovda qatnashdingizmi, aziz gapdoshim? Biz bilan bog’lanib, o’z tajribangizni so’zlab bering.

Gaplashamiz.

O’zbekistonda qamalgan jurnalist va faollar qachon ozod etiladi?

Posted November 3rd, 2016 at 12:56 pm (UTC+0)
Leave a comment

Muhammad Bekjon

Yakuniga yetgan oy davomida kamida ikki marta e’tiborimizni Muhammad Bekjon taqdiriga qaratish imkoniga ega bo’ldik. Birinchi marta 2-oktabr, Bekjon tug’ilgan kunida AQShning O’zbekistondagi elchisxonasi o’zining “Facebook” ijtimoiy tarmog’idagi sahifasi orqali Bekjonni 62 yoshni qarshilaganli bilan tabrikladi va unga mustahkam sog’liq tiladi. Ikkinchi marta “Human Rights Watch” tashkiloti bir hafta davomida Bekjonga bag’ishlab targ’ibot kampaniyasini olib bordi.

Muhammad Bekjon – dunyodagi eng uzoq vaqt davomida qamoqda qolayotgan jurnalist va muxolifat faoli. U 1999-yil fevral oyidagi portlashlardan ko’p o’tmay hamkasbi va safdoshi Yusuf Ro’zimurodov bilan birga Ukrainada hibsga olinib, O’zbekistonga olib kelingan va davlat tizimiga tajovuz aybi bilan sud qilingan. O’shandan buyon ikkovlon qamoqda. Bekjon O’zbekistonda bir paytlar ro’yxatga olingan yagona muxolifat partiyasi “Erk” chiqargan gazeta muharriri, Ro’zimurodov esa – muxbiri bo’lgan. Bekjon “Erk” partiyasi rahbari Muhammad Solihning ukasi. Solihning o’zi ham portlashlarni uyushtirganlik aybi bilan sirtdan sud qilingan, 1993-yildan buyon beri surgunda yashaydi. O’zbekistonga qaytolmaydi. Muhammad Bekjon kabi Solihning boshqa ukalari ham qamoqda o’tirib chiqqan.

“Human Rights Watch” oktabr oyida “Ularni ozod eting” (#FreeThem) nomli targ’ibot kampaniyasini olib bordi. Har hafta unda e’tibor panjara ortida qolayotgan bir faolga qaratildi. 17-oktabr kuni boshlangan hafta Bekjonga bag’ishlangan edi. Bu kampaniya doirasida tashkilot Bekjon turmush o’rto’g’i Nina Bekjonova bilan ham suhbatlashgan.

Afsuski, Muhammad Bekjon va Yusuz Ro’zimurodovlar O’zbekistonda panjara ortida qolayotgan yagona jurnalistlar emas. Dilmurod Saiid 2009-yildan buyon qamoqda, Solijon Abdurakhmonov esa 2008-yildan buyon. Ikkovining salomatligi ancha og’ir.

Bu mavzuni ko’tarishimdan maqsad esa aniq, aziz gapdoshim. O’zbekistonda 4-dekabrda prezident saylovlari bo’lib o’tadi. Bosh lavozimga asosiy nomzod – bosh vazir Shavkat Mirziyoyev. U vaqtincha prezident lavozimini egallaganidan buyon amalga oshirayotgan o’zgarishlar mahalliy matbuotda keng yoritilmoqda. Butun dunyo hamjamiyati ko’zlari ham O’zbekistonda. Hamma chuqur o’zgarishlarni kutmoqda. Lekin agar Bekjonga o’xshab hukumat mafkurasidan farq qiladigan fikrlarni bildirgani uchun qamalgan jurnalistlar, muxolifat a’zolari va inson huquqlari faollari hamda diniy tutqunlar ozodlikka chiqarilmasa bu o’zgarishlar haqiqiy bo’lmaydi. Ular xo’ja ko’rsinga qilinayotgani, 4-dekabrdan keyin butkul to’xtab qolishi mumkinligi ayon bo’ladi.

25-oktabr kuni 63 yashar inson huquqlari faoli Bobomurod Razzoqov ozodlikka chiqqani ma’lum bo’ldi. Bu birinchisimi va undan keyin boshqa vijdon tutqunlari ham ozod etiladimi? Yoki Razzoqov shunchaki ahvoli og’irligi sababli oilasi yoniga qaytdimi

Afsuski, shu hafta yana bir faol Samandar Qo’qonovning qamoq jazosiga yana uch yil va besh kun muddat qo’shib berilgani haqida xabar tarqaldi. Xo’sh, bu O’zbekistonda prezident o’zgarsa ham, siyosayt o’zgarmasligidan darak beradimi?

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim? Gaplashamiz.

Nyu-Yorkda yashayotgan o’zbek geyning dil izhori

Posted October 24th, 2016 at 12:41 pm (UTC+0)
3 comments

U bilan Nyu-Yorkning Manhetten dahasidagi qahvaxonalardan birida uchrashdik. Undan avvaliga bir necha hafta elektron pochta orqali yozishdik, ko’rishish uchun vaqt topishga harakat qildik. Elektron maktublardan birida u menga “agar kelasi hafta uchrasholmasak, undan keyin men ta’tilga ketaman, turmush o’rtog’im bilan”, deb yozdi. Yozishma rus tilida olib borilayotgani sababli ruschada “s suprugom” deb yozdi, erkak kishini nazarda tutib.

Qizig’i shundaki, uchrashganda salom-alikdan keyingi suhbatni AQShda yashaydigan ikki o’zbek nimadan boshlasa, u ham shundan boshladi. Nyu-Yorkka kelganingizga qancha bo’ldi, deb so’radi mendan. So’ngra odatdagi savollar: shaharning qaysi qismida turasiz, oilangiz bilan kelganmisiz, O’zbekistonda qayerda yashagansiz, u yerda qarindoshlar qolganmi va h.k.

“Ta’til qanday o’tdi? – deb so’radim undan. – Turmush o’rtog’im bilan otpuskka boraman, dedingiz, demak turmush qurgansiz?”

Salimjon (keling, uni shunday deb atayman) o’z hikoyasini boshladi.

AQShdagi hayot haqida

AQShga kelgach siyosiy boshpana so’ragan, arizada O’zbekistonda geylar doim tahqirlanishi, besoqolbozlik hatto jinoyat kodeksi bo’yicha jazolanishinini sabab qilib ko’rsatgan. Arizasi bo’yicha qaror hali qabul qilinmay turib, bir amerikalik erkak bilan tanishgan va turmush qurgan. Bu asnoda AQShda qonuniy maqomga ega bo’lgan. Hozircha ishsiz. Nima ish bilan shug’ullanmoqchisiz desam, “Uber” haydamoqchiman, dedi kirakashlik taksini nazarda tutib.

Ammo asl orzusi jurnalist bo’lish ekan. Biroq orzuimga erishganimcha yo’q, dedi u menga.

Gey bo’lish haqida

Salimjon O’zbekistonda turli lavozimlarda ishlagan, hatto harbiy tizimda ham xizmat qilgan. “U yerda geyligimni hech kim bilmasdi. Harbiylarning bunga munosabati, ayniqsa, yomon”, – deydi u.

Gey ekaningizni qachon tushungansiz, deb so’rayman.

“Taxminan 10 yoshligimda, – deydi u. – Boshqa o’g’il bolalar yoqa boshlagan menga. Qizlar meni qiziqtirmasdi. Lekin bu hissiyot bilan ko’p kurashdim, kattaroq bo’lganimda qizlar bilan uchrashib ham ko’rganman, [jinsiy] aloqada ham bo’lganman. Chunki men o’zimni o’zgartirmoqchi edim. Bu jarayondan har bir gey o’tadi, – deydi u. – O’zbekistondami, AQShdami, barcha jamiyatlarda gey odam qiyinalib yashaydi. Yuz foiz baxtli bo’la olmaydi”, – deydi u menga.

Bu orada o’zining AQShda tug’ilib, ulg’aygan turmush o’r’tog’i ham yoshligida qiynalganini hikoya qiladi.

“Katta bo’lganimdan keyin buni o’zgartirish mumkin emasligini tushundim. Geyligimni qabul qildim”, – deydi.

“Ota-onangiz, oila a’zolaringiz-chi?” – deya so’rayman undan.

“Onam va opam bilishadi. Onamga aytganimda hayron qolmadi. Anchadan beri buni gumon qilib yurgan ekan o’zi. Ona yuragi baribir sezadi”, – deydi u.

Otasi va akalariga bu faktni oshkor etmaslikni undan onasi iltimos qilgan. Erkaklarda buni tushunish qiyinroq, deydi Salimjon.

AQShda turmush qurganini ham faqat onasi va opasiga aytgan.

“Ular mening baxtli bo’lishimni istashadi”, – deydi u.

O’zbekistonda gomoseksuallar ahvoli

Bu masalada ham batafsil gaplashdik. Salimjonning aytishicha, O’zbekistonda gey bo’lish hayot uchun haqiqiy tahdidga aylanishi mumkin.

Avvalambor, u yerda boshqalar bilan tanishish qiyinligini aytadi.

“Asosan internetda, maxsus vebsaytlar orqali tanishardim. Bunday onlayn tanishuv xizmat saytlarida odam kam emas, ammo hammasi soxta suratlar ortida. Shuning uchun siz muloqot qilayotgan odamning qiyofasi qandayligini bilolmaysiz. Agar uchrashishga qaror qilsangiz, men falon rangdagi ko’ylakda, qo’limda falon narsa bo’ladi, deb kelishasiz. Xuddi josuslardek. So’ngra kelishilgan joyga borib, avval uzoqdan mo’ralaysiz, ko’rinishi yoqmasa, oldiga borishingiz shart emas. Agar yoqtirsangiz, tanishasiz”.

“Lekin ba’zida internet saytlarda gey bo’lmaganlar ham “o’tiradi”, – deydi suhbatdosh. “Ayrimlari – maxsus xizmat xodimlari. Boshqalari esa shunchaki sizni shantaj qilmoqchi bo’lgan odamlar. Ular siringizni ota-onangizga aytib berish tahdidi bilan sizdan pul talab qila boshlaydi”, – tushuntiradi u.

Bunday tuzoqqa tushmaslikning iloji bormi, deyman. U esa “elektron muloqot boshlanishi bilanoq geyni gey bo’lmagan odamdan darrov ajratish mumkin. Chunki geylar boshqacha muloqot qiladi, boshqacha so’z va iboralar ishlatadi”, – deydi.

O’zbekistondagi taniqli odamlar orasida geylar

Suhbatdosh bu mavzuga alohida to’xtaldi. Xonandalardan tortib, to televideniye suxandonlarigacha – O’zbekistonda mashhur odamlarning ismlarini keltirdi. “Ular gey, lekin bi-seksual bo’lib yashashga majbur”, – deydi. (Bi-seksual – ham ayol, ham erkaklar bilan jinsiy aloqada bo’ladigan odam).

“Yoshroqlari hali uylanmagan. Iloji boricha bu kunni kechiktirishga harakat qiladi. Oilasi esa uylanishing kerak, deb unga bosim ko’rsatadi. Boshqalarining barida oilasi, bola-chaqasi bor. Qiynalib yashaydi. Bir tarafdan, ayolini aldaydi. Boshqa tarafdan, o’z tabiatini yashirishga majbur. Yana boshqa tarafdan, qanchalik urinmasin, bu tabiatni o’zgartira olmaydi. Axir gey bo’lib tug’ilgan”, – deydi Salimjon.

U na ko’rinishi, na kiyinishi bilan boshqa yigitlardan farq qiladi. Gapirishi esa boshqalardan biroz muloyimroq. Geyligini bilmaganimda, ha, shunchaki, muloyim yigit ekan-da, deya o’ylagan bo’lardim.

Ammo qahvaxona egasi, yoshi kattaroq kelishgan erkak, oldimizga kelib, men va unga gapira boshlaganida, suhbatdoshim unga nozlanib qaraydi, kipriklarini qoqadi, jilmayadi. Shunda gey bilan suhbatlashib o’tirganimni anglayman.

 Armon

Suhbat so’ngida men undan hayotingizda bir narsani o’zgartira olganingizda, u nima bo’lardi, deb so’rayman.

U esa “geyligimni”, deydi.

Mening hayratga tushganimni ko’rib, “ha, ha, gey bo’lish juda qiyin. Agar sehrli bir dori ichib, oddiy erkak bo’lib qolganimda, haqiqatdan ham baxtiyor bo’lardim”, deydi u.

Sizning gey tanishlaringiz bormi, aziz gapdoshim? Ularga munosabatingiz qanday?

Gaplashamiz.

Dunyodagi eng murakkab ishni kim bajaradi?

Posted October 17th, 2016 at 12:54 am (UTC+0)
Leave a comment

Pan Gi Mun va Antonio Guterres

Pan Gi Mun (chapda) va Antoniu Guterresh

Tugagan haftada BMTning yangi bosh kotibi saylandi. 2017-yilning 1-yanvaridan u ishga tushadi.

Avval BMT Xavfsizlik Kengashi nomzodlarni saralab bo’ldi va Pan Gi Mun o’rnini egallaydigan arbob bo’yicha ovoz berdi. Kengashga a’zo davlatlar bu lavozimga 67 yashar Antoniu Guterreshni loyiq deb topdi. Payshanba kuni esa Bosh Assambleya nomzodni tasdiqladi.

Guterresh 1995-2002-yillarda Portugaliya bosh vaziri bo’lgan. 10 yil davomida esa (2005-2015-yillar) BMTning Qochqinlar ishlari bo’yicha bosh komissari bo’lib xizmat qilgan.

Qizig’i shundaki, Guterresh nomzodining Xavfsizlik Kengashida tasdiqlanishidan oldin ko’plar bosh kotib lavozimini bu safar ayol egallashi kerak, deyayotgan edi. Axir 70 yildan buyon faoliyat yuritayotgan tashkilotni shu paytgacha faqat erkaklar boshqargan. Bundan tashqari, yangi bosh kotib Sharqiy Yevropa davlati fuqarosi bo’lishi kerak, degan fikr ham bildirilgan edi. BMT qonun-qoidalariga ko’ra, bosh kotib har safar boshqa qit’a vakili bo’ladi. Masalan, Pan Gi Mun – Osiyodan, undan oldin BMTni boshqargan Kofi Annan – Afrikadan edi. Ammo bu safar nomzodlar orasida ayollar ham, Sharqiy Yevropa vakillari ham ko’pligiga qaramay, ulardan hech biri Xavfsizlik Kengashi a’zolari orasida yetarli tayanch ololmadi.

Bosh kotibni saylash – katta diplomatiya. Davlatlar o’z milliy manfaatlaridan kelib chiqqan holda u yoki bu nomzodni dastaklaydi. Masalan, 2007-yilda bosh kotib vazifasiga kirishgan Pan Gi Mun nomzodini O’zbekiston qo’llab-quvvatlagan. Chunki Janubiy Koreya tashqi ishlar vaziri bo’lib xizmat qilgan arbobni O’zbekiston rasmiylarining anchaginasi yaxshi tanir edi. Bundan tashqari, Toshkentda “osiyolik bizning siyosatni, urf-odatlarimizni yaxshi tushunadi, g’arbliklarga o’xshab demokratiya va inson huquqlarini hurmat qiling, deyavermaydi”, degan umid bo’lgan.

Bu safargi saralash jarayonida ham turli davlatlar turli nomzodlarni ma’qulladi. Rossiyaga hozirda UNESCO tashkiloti rahbari Irina Bokova ma’qul edi. Chunki u – otasi kommunist bo’lgan siyosatchi. Bundan 14 yil avval O’zbekiston Pan Gi Mun bilan qanday umidlarni bog’lagan bo’lsa, rasmiy Moskva Bokova bilan shunday umidlarni bog’layotgan edi. Ammo G’arb vakillari Bokova nomzodiga qarshi chiqdi. Guterresh – murosa oqibati. Barcha taraflarni qondirdi.

Unga ovoz bergan davlatlar ma’lum umidlar bilan shunday qildi. Aksariyati fikricha, yangi rahbar BMTni isloh qilib, samarasizligiga chek qo’ya olishi kerak. Zotan, dunyodagi eng katta tashkilot eng ko’p sonli boshqaruv apparatiga ega, byudjeti ham ulkan, ammo samaradorligi pasayib ketgan.

Bu borada AQSh, Britaniya kabi davlatlar uchun Guterreshning tashkilotni effektiv kuchga aylantira olishi katta ahamiyatga ega. Eng muhimi esa – tashkilot ichidagi kelishmovchiliklarni hal etib, G’arb va Rossiya o’rtasidagi nizoni hal qila bilishi.

Xitoy esa BMTni dunyo “qizg’in nuqtalari”dagi mojarolarni hal qila oladigan tashkilot sifatida ko’radi.

Rossiya uchun eng ahamiyatlisi – BMT Xavfsizlik Kengashida status-kvoni saqlab qolish va veto huquqiga ega bo’ladigan yangi a’zolarni qabul qilmaslik. Buning ustiga, Rossiyaning Guterreshdan ham, boshqa arbobdan ham Suriya boyicha tanqid eshitishga toqati yo’q.

Fransiya esa, aksincha, Suriya masalasi tezroq hal bo’lsin, BMT bu masalada katta rol o’ynashi kerak, demoqda.

Xo’sh, bunday ba’zida bir-biriga zid istak va umidlarga yangi bosh kotib qanday javob bera oladi?

Guterresh oldida nihoyatda murakkab vazifalar gavdalanayotgani shubhasiz. Qolaversa, BMTning birinchi bosh kotibi Tryugve Li ikkinchisi Dag Hammershold ishga tushayotganida “dunyodagi eng murakkab, bajarib bo’lmaydigan ishga marhamat” degan ekan.

Gaplashamiz.

Nega AQShda ayol prezident bo’lmagan?

Posted October 11th, 2016 at 3:40 pm (UTC+0)
Leave a comment

Hillari Klinton

Estoniya tarixida ilk bor prezident etib ayol saylandi. 46 yashar Kersti Kalyulayd bungacha Yevropa Ittifoqi tizimi xodimi bo’lgan, to’rt farzand onasi. 10-oktabr kuni u progressiv qarashlarga ega, AQShda ulg’aygan, doim kapalak shaklidagi galstuk taqishi bilan tanilgan Tomas Hendrik Ilves o’rnini egalladi.

Bu borada Boltiq dengizi bo’yidagi bu davlat ham AQShdan o’zib ketdi. Ammo Qo’shma Shtatlarda saylovoldi kampaniyasi davom etar ekan, 8-noyabr kuni barimiz katta ahamiyatga ega tarixiy voqeaga guvoh bo’lishimiz mumkin: bu mamlakatning 45-prezidenti etib ayol kishi saylanishi ehtimoli juda baland.

Eng demokratik tizimlardan biri, davlat rahbarini har to’rt yilda saylaydigan mamlakatda hanuz ayol prezident bo’lmagani o’z-o’zidan qiziq hol.

Yanada qizig’i shundaki, yosh ayollar orasida Hillari Klintonni ma’qul ko’rmayotganlar kam emas.

Ayrimlar Hillari Oq uy bekasi bo’lgan, deydi uning turmush o’rtog’i Bill Klintonning prezident bo’lganini nazarda tutib. Boshqalar bosh lavozimga prezidentlikka loyiq arbobni saylash kerak, ayolmi erkakmi, farqi yo’q, deydi. Bundaylar, ayniqsa, yosh ayollar orasida ko’p, chunki ular ko’pgina jabhalarda xotin-qizlar katta yutuqlarga erishganini ko’rgan. Ayollarning tadqiqot institutlaridan tortib, yirik texnologik kompaniyalargacha boshqarganini, shtatlarga ham gubernatorlik qilayotganini ko’rib, ulg’aygan.

Yoshi kattaroq ayollar uchun ayolning prezident etib saylanishi ulkan ahamiyatga ega. Chunki ular bu yutuqlarga erishish naqadar qiyin bo’lganini va mashaqqatli mehnat talab qilganini yaxshi biladi.

Xullas, AQShda ayol hech qachon prezident bo’lmagan. Ammo dunyo bo’ylab ahvol boshqacha. So’nggi 50 yilda 63 davlatni ayol boshqardi. Ular qatoriga mana endi Estoniya ham qo’shiladi.

Shri-Lankada 1960-yilda Sirimavo Bandaranayke hokimiyatga keldi. 1966-yilda Hindistonda Indira Gandi bosh vazir etib saylandi. 1969-yilda Isroilda Golda Meyr bosh vazir sifatida qasamyod keltirdi. 1979-yilda Britaniyada Margaret Tetcher bosh vazir bo’ldi. Yevropa Ittifoqidan chiqish qaroridan so’ng mamlakat uchun murakkab  davr boshlandi. Qarang-ki, Britaniyani yana ayol – Tereza Mey boshqarmoqda.

Xo’sh, nima sababdan AQSh bu ma’noda boshqalardan ortda?

Birinchidan, ayolni prezident etib saylagan davlatlarning aksariyati parlament tizimiga ega. Shu jumladan, Estoniya ham. Uni hamkasblari – deputatlar sayladi.

Boshqa mamlakatlarda saylovchilar alohida arboblar uchun emas, partiyalar uchun ovoz beradi. Bu esa pirovardida ayol nomzodning saylanishiga olib kelishi mumkin.

Ikkinchidan, dunyo mamlakatlari orasida 100 ga yaqin davlatda ayollarning parlamentga saylanishini kafolatlash uchun maxsus kvotalar joriy etilgan. Masalan, O’zbekistonda deputatlikka nomzodlarning kamida uchdan bir qismi xotin-qizlar bo’lishi kerak. Bu ijobiy diskriminatsiya deyiladi, ya’ni ma’lum bir guruhning boshqalar bilan teng imkoniyatlarini kafolatlash maqsadida bu guruh uchun muayyan imtiyozlar yaratiladi.

Ammo kvota amaliyoti ayollarning parlamentga saylanishini kafolatlamaydi. BMTning 2016-yil iyun ma’lumotlariga ko’ra, dunyo bo’ylab deputatlarning 22,8 foizi ayollar, xolos.

AQSh bu reytingda 97-o’rinda. Hozirda Kongress a’zolarining qariyb 20 foizi – ayollar.

Qiziqqanlar uchun: O’zbekiston bu reytingning 118-pog’onasida.

Markaziy Osiyoning boshqa respublikalari bu borada O’zbekistondan oldinda: Qozog’iston ushbu reytingda 57-o’rinni egallab turibdi, Turkmaniston – 65, Qirg’iziston – 98 (ammo bu respublikada ayol prezident bo’lgan – Roza Otunbayeva), Tojikiston – 99. Rossiya esa 134-o’rinda.

AQShda muammo shundaki, nomzodlar saylovoldi kampaniyasini olib borish uchun katta mablag’ to’play olishi kerak.

Barcha mamlakatlarda yana madaniy omil  ham rol o’ynaydi, ya’ni an’analar va urf-odatlar ayollar oldida to’siq bo’lishi mumkin. AQShda prezident nafaqat hukumat rahbari, balki qurolli kuchlar qo’mondoni ham. Ko’plar tasavvurida bu vazifa – erkakning ishi, ayol eplolmaydi.

Biroq AQSh jamiyatida evrilishlar kuchli, eski tasavvurlar ham o’zgarmoqda. Hillari Klintonning davlatni boshqara olishiga ishonayotganlar soni oshib bormoqda: so’nggi so’rovlarga ko’ra, uning g’alaba qozonishi ehtimoli 89 foizga teng (Donald Trampniki esa 19 foiz).

Demak, qariyb bir oydan so’ng barchamiz tarixiy voqeani kuzatishimiz mumkin – albatta, agar saylovda Hillari Klinton g’olib chiqsa.

Siz nima deysiz? Gaplashamiz.

Prezident o’limi mamlakatning kuchli va zaif taraflarini oshkor qildi

Posted September 7th, 2016 at 3:24 am (UTC+0)
Leave a comment

Prezident Islom Karimov o’limidan O’zbekistonning bir necha jihati ayon bo’ldi.

Birinchidan, o’zbekistonliklar orasida Prezident Islom Karimovni chindan yaxshi ko’rgan, hurmat qilgan va qadrlaganlar ko’pligiga har bir kuzatuvchi ishonch hosil qildi. Odamlar to’kkan ko’z yoshlari haqiqiy, g’ami esa chuqur ekaniga Toshkent va Samarqand fuqarolari rasmlarini ko’rgan, respublikaning boshqa hududlari fuqarolari ijtimoiy tarmoqlar orqali bildirgan fikrlarni o’qigan odamda shubha qolmaydi.

Bu holat tabiiy, sabablari esa tushunarli. Axir o’rta hisobdagi o’zbekistonlikning yoshi 27 da. Ya’ni Islom Karimov hokimiyatga kelganida tug’ilgan bu erkak va ayollar boshqa prezidentni bilmagan, uning shuncha muddat davomida rahbar bo’lib qolayotganini savol ostiga qo’ymagan. Konstitutsiya bilan amaldagi siyosatda qanday farq bor va nimaga qabilidagi savollar bilan boshini og’ritmagan. Televideniye va radioda gapirilgan, “Ma’naviyat va ma’rifat” darslarida o’qituvchi aytgan gaplardan shubha qilmagan va chippa-chin ishongan ular.

Ikkinchidan, yosh va keksa o’zbekistonliklar uchun eng katta qadriyat – tinchlik va barqarorlik ekani ayon bo’ldi. Davlat rahbaridan judo bo’lgan aholi uni respublika mustaqilikka erishganidan beri tinchlik va barqarorlikni saqlab turgan asosiy kuch va omil bo’lganiga ishonadi. Karimovning uslublari, masalan, diniy ekstremizmga qarshi kurash shiori ostida e’tiqod erkinligini cheklagani haqida o’ylaganlar va savol berganlar kam.

Uchinchidan, aholisi 31 milliondan oshgan O’zbekistonda jurnalistikaning yo’qligi ayon bo’ldi. Ommaviy axborot vositalari bor, lekin jurnalistika yo’q. Mustaqil jurnalistika demayotganimning sababi bor, aziz gapdoshim. Chunki aslida jurnalist qaysi ommaviy axborot vositasi xodimi yoki hamkori bo’lishidan qat’i nazar xolis bo’lishi shart. Har bir masala yuzasidan turli fikrlarni o’rganishi, uni har tomonlama yoritishi va ma’lumotni aholiga betaraflik bilan yetkazib berishi kerak. O’zbekistonda esa bu kasb egalari qolmagan. Aksariyati – chet ellarda, ba’zilari qamalgan, kasbini o’zgartirgan, yana boshqalari o’zini o’zi senzura qilish natijasida jurnalist nomini yo’qotgan.

O’zbekiston rahbari kasalligi haqida Moskvada joylashgan “Farg’ona” (Fergana) axborot agentligi birinchi bo’lib xabar berdi. So’ngra xorijiy mamlakatlardan turib, O’zbekistonni yoritadigan boshqa ommaviy axborot vositalari ham unga jo’r bo’ldi, o’zining “manba”lariga tayanib, ma’lumot berdi, ammo manbalar jurnalistlar emas edi. O’zbekiston rasmiylari karaxt ahvolga tushganida masalani mamlakat ichidan turib o’rganib, yoritgan biror jurnalist topildimi? Hatto rasmiy ma’lumotni inkor etmay turib, reportajlar tayyorlaganlar bo’ldimi? Yo’q. Prezident miyasiga qon quyilgani haqidagi ikki gapdan iborat ilk xabarnomani televideniye orqali diktor o’qidi, jurnalist emas. Asosiy manbaga esa prezidentning kenja qizi Lola aylandi.

Prezident o’limi tasdiqlangach, to’g’rirog’i, rasman e’lon qilingach, uning salomatligi, shifokorlar xulosasi, o’limi, Samarqandda dafn etilishi haqida yana diktor gapirdi. Dafn etish marosimi kabi tarixiy voqeani yoritishda esa fuqarolik jurnalistikasi o’zini ko’rsatdi. Odamlar telefonlariga olgan suratlarni ijtimoiy tarmoqlar orqali bir-biri bilan baham ko’rdi, ko’rganlarini boshqalarga so’zlab berdi, taassurotlari bilan o’rtoqlashdi. Professional jurnalistlardan yana sado chiqmadi. Chunki ularning xolis ovozi allaqachon o’chirilgan. Rasmiylar bilan hamohang fikrni ham bildira olmadi, chunki o’zini jurnalist deb ataydiganlar aslida professional malakasini allaqachon yo’qotib bo’lgan. Albatta, pichoqni ishlatmasang, o’tmaslashadi.

Prezident Islom Karimov uzoq umr ko’rdi. O’zbekistonda sal kam 80 yil yashash oson emas. Bu yoshga yetolmaganlar qancha. Katta lavozimda ishlaydiganlar esa yaxshi tibbiy xizmat olish imkoniga ega bo’lsa-da, stress darajasi balandligi tufayli yurak xuruji (infarkt), miyaga qon quyilishi (insult) va boshqa kasalliklarga tez-tez chalinadi. Karimov esa ayrim boshqa rahbarlar, masalan Sovet Ittifoqini 18 yil davomida boshqargan Leonid Brejnevga qaraganda ancha sog’lom va baquvvat edi.

Shuningdek, agar Prezident Karimov insult bo’lishdan oldin Olimpiada g’oliblari sharafiga berilgan ziyofatda o’tirgani va o’z ma’muriyati xodimlari bilan suhbatlashib, spirtli ichimliklar iste’mol qilgani haqidagi ma’lumotlar rost bo’lsa, demak, u o’sha damlarda o’zini yaxshi sezgan. Insultdan keyin, rasmiy xabarlarda aytilishicha, bir hafta yashadimi yoki, boshqa manbalarda ta’kidlanganidek, ikki kundan so’ng olamdan ko’z yumdimi, u vaqt Karimov behush ahvolda bo’lgan.

Demak, o’limi/behush ahvolga tushishidan oldin u a’lo kayfiyatda va yaxshi “forma”da bo’lgan. Bu ham katta gap. Qolaversa, keksalar “Allohim, yotkilik qilmasin”, deb tez va qiynalmay, yaqinlarini qiynamay olamdan ko’z yumish haqida orzu qiladi. Axir hammamizning boradigan joyimiz bir.

Islom Karimov oddiy shaxs emas edi. Uning siyosatini tanqid qilganlar ham buni e’tirof etadi. Lekin katta mamlakatni boshqargan bu kishi o’z oilasini uddalay olmagan ekan, degan xulosaga ham kelish mumkin. Uning o’limidan bu ham ayon bo’ldi. Janozada rafiqasi va kenja qizi Lola ko’rindi, xolos. 2014-yildan buyon uy qamog’ida ekani aytilayotgan to’ng’ich qizi Gulnora marakada qatnashmadi. Aftidan, unga ruxsat berilmagan. Nevaralari ham ko’rinmadi. Karimovning to’ng’ich nevarasi Islom 23 yoshda. Uning tobutni yelkasida ko’tarishi ayni muddao edi, shunday emasmi? Biroq o’z vaqtida onasini himoya qilmoqchi bo’lib, buvasi va buvisini keskin tanqid qilgan yosh Islom Karimov Londondan Toshkentga kelmagani aytildi. Marhum prezidentning qiz nevaralari ham katta bo’lib qolgan. Ammo ular ham buvisi oldida turib, unga dalda berib turmadi. Demak, prezident oilasining ayrim a’zolari o’z xohishiga ko’ra yoki irodasiga qarshi ravishda Karimov bilan vidolashish va so’nggi manzilga kuzatish imkoniga ega bo’lmadi. Bu – Uilyam Shekspirning “Qirol Lir”i taqdiri bilan barobar fojea. Demak, “bizning farzandlarimiz bizdan-da kuchli, bilimli, dono va albatta, baxtli bo’lishlari shart” degan odam o’z farzandlarini baxtli qilolmabdi. Balki o’zi ham baxtli bo’lmagandir?

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Olimpiadaning haqiqiy qahramoni

Posted August 15th, 2016 at 12:44 pm (UTC+0)
Leave a comment

Men Olimpiadani bir kun ham tomosha qilmadim. Ochig’ini aytsam, bunga qiziqmayman. Sport va sportchilarning muxlislari mensiz ham ko’p, deya buni tushuntiraman do’stlarimga musobaqalar haqida gap ketganda.

Ammo bir inson haqida gapirishdan charchamayman. Olimpiada o’yinlarida yettinchi marta qatnashayotgan o’zbekistonlik Oksana Chusovitina haqida. Gapirishdan ham, maqolalar o’qish va videolar ko’rishdan ham, ijtimoiy tarmoqlarda ularni tarqatishdan ham charchamayman. Axir bu ismni eshitib katta bo’lganman!

Bu yilgi o’yinlarda 1975-yilda Buxoroda tug’ilgan Oksana – haqiqiy afsona.

Yoshi 41 daligi sababli. U ayollar gimnastikasida Olimpiada o’yinlari uchun loyiq deb topilgan eng “keksa” sportchi.

Bu uning hayotidagi yettinchi Olimpiada ekani sababli.

Odatda gimnastikada aksariyat sportchilar, ayniqsa, ayollar yoshi 30 ga bormay sportni tark etishi, u esa davom ettirayotgani sababli.

Ona bo’lganidan keyin sportdagi karyerasini davom ettirgan uch gimnastikachidan biri ekani sababli.

Va bugungi sabab – Oksana Chusovitina Rio-de-Janeyroda Produnova sakrashini bajarishga loyiq deb topilgan sakkiz sportchidan biri. 1999-yilda rossiyalik Yelena Produnova tomonidan kiritilgan va bu sport turida eng murakkab element hisoblangan sakrashni bor-yo’g’i to’rt gimnastikachi muvaffaqiyatli bajara olgan. Uni “ajal sakrashi” ham deyishadi, chunki sportchi mayib bo’lishi hech gap emas.

14-avgust, gimnastika bo’yicha musobaqaning so’nggi kuni Chusovitina bu sakrashni a’lo darajada bajara olmadi, ammo tarixda abadiy qoladi. Eng tahdidli elementni bajarishga uringani uchun. Undan oldin maydonga chiqib, bu mashqni amalga oshirishga uringan gimnastikachi 16 yoshda. Undan keyin sakragan sportchi ham 16 yoshda edi.

Butun dunyo matbuoti Oksana haqida yozdi. Bugun “Washington Post” va ayniqsa “New York Times”da vatandoshimiz haqida chiroyli maqolalar chop etildi.

Bo’yi 153 santimetr, vazni 44 kilogram bu ayol aslida metin irodaga egaligi aniq. Zotan, u nafaqat sportchi, balki saratonga chalingan o’g’ilni parvarishlab, uning muolajalariga pul topish uchun sportdagi karyerasini davom ettirgan ona ham. Hozirda Chusovitinaning 17 yoshli o’g’li sog’lom. Germaniyada yashaydi, maktabni tugallay deb qoldi. Oksana esa bu safargi Olimpiadada O’zbekiston sharafini himoya qildi. “Vatanim uchun oltin medal olishni orzu qilaman”, – degan edi u o’yinlar boshlanishidan oldin. Ololmadi. Yettinchi o’rinni egalladi. Ammo biz, o’zbekistonliklar uchun u – haqiqiy qahramon.

Britaniya referendumi, Yevropa integratsiyasi istiqboli va AQShdagi aks-sado

Posted June 24th, 2016 at 5:29 pm (UTC+0)
Leave a comment

Payshanba kechqurun Yevropa Ittifoqida uyquga ketgan britaniyaliklar yangi mamlakatda uyg’ondi: 23-iyul kungi referendum natijasida Britaniya Yevropadan ajraladigan bo’ldi.

Referendumda ovozga qo’yilgan “Yevropa Ittifoqida qolish yoki chiqish tarafdorimisiz?” degan savolga saylovchilarning yarmidan ko’pi chiqish kerak deb javob bergan.

Britaniyaliklarning o’zi hayratda. Mamlakat ichida va Yevropaning boshqa davlatlaridagi “Ittifoqchilar” bugunni “fojeali kun” deb atadi. “Qo’rqinchli davr boshlanmoqda”, deya yozdi bir “ittifoqchi” men “Facebook”da kuzatgan bahsda. “Qayg’udaman”, dedi yana biri.

Darhaqiqat, bu hodisa nafaqat Britaniya va Yevropa, balki butun dunyo uchun katta ahamiyatga ega.

Yevropada yashagan va hattoki shunchaki safar qilgan odam qit’a naqadar kichkina ekani va bir mamlakatdan boshqasiga o’tish osonligini biladi.

Ikkinchi jahon urushi tugagach Yevropa chegaralar va cheklovlarni kamaytirishga qaror qilgani tabiiy jarayon edi. Britaniyaning o’sha paytdagi Bosh vaziri, buyuk arbob Uinston Cherchil 1946-yilda “Yevropa Qo’shma Shtatlari” haqida nutq so’zlagan. Intergratsiya ortidagi ilk maqsad savdo-sotiqni osonlashtirish edi. 1951-yilda bu maqsadda Yevropa Ko’mir va po’lat jamoasi, 1958-yilda esa Yevropa Iqtisodiy jamoasi tuzilgan. (Bu haqida mana bu yerda o’zbek tilida batafsil ma’lumot bor).

Endi esa integratsiya, birdamlik va birlashuv davri yakunlanib, yangi davr boshlanayotganiga guvoh bo’lishimiz mumkin. Chunki Britaniya referendumi natijalari e’lon qilingach, Fransiyada integratsiyaga va muhojirlarga qarshi o’ng kuchlar yetakchisi Marin Le Pen “Freksit” (ingliz tilidagi “France” – Fransiya va “exit” – chiqish so’zlaridan olingan”) bo’yicha referendum o’tkazishga chaqirdi. Niderlandiyada o’xshash qarashlarga ega Girt Vilder ham “Neksit” (Netherlands + exit) vaqti keldi, deb aytdi.

Ya’ni Britaniya referendumi Yevropada “domino effekti”ni kuchga keltirishi mumkin – davlatlar birin-ketin Yevropa Ittifoqidan chiqish masalasini ovozga qo’yishi va integratsion tuzilmalarga qarshi ovoz berishi ehtimoli kuchaydi. Qolaversa, qirollik tarkibidagi Shotlandiya yana mustaqil bo’lib chiqish taraddudiga tushdi. Shimoliy Irlandiya ham to’rxaltani yelkaga tashlab, chiqib ketishga tayyor.

AQShda Donald Trampning baland devorlar qurib, muhojirlarni mamlakatga kiritmaslik haqdagi bayonotlari orqali ko’pgina tarafdor orttirganini inobatga olsak, bir-biridan ajralish, devorlar ortida yashirinish, o’zini mudofaa qilish tarafdorlari davri kelayotgandek. Bag’rikenglik va birdamlik o’rniga qo’rquv, nafrat va adovat davri kelayotgandek.

Bunga esa Yaqin Sharqdagi urush, beqarorlik, so’nggi paytlarda terrorizm va ekstremizmning yanada kuchayishi hamda suriyalik va afg’onistonlik qochqin va muhojirlarning ko’payishi turtki bo’ldi. Qolaversa, so’nggi oylarda Yevropa Ittifoqi qochqinlar inqirozi bilan olishmoqda.

Rivojlanish darajasining eng yuqori pog’onalarida turgan britaniyaliklar “farovon hayotimiz muhojirlar sababli yomonlashadi”, deb qo’rqdi. Nayjel Faraj va Boris Jonson kabi Yevropa Ittifoqiga qarshi kurashayotgan siyosatchilar bunday qo’rquvlarni kuchaytirishga harakat qildi, britaniyaliklarni yaqin sharqlik muhojirlarga qarshi gij-gijladi, toqatsizlik kayfiyatlarini kuchaytirdi.

“Chiqish” tarafdorlari g’alabasi Atlantika okeanining bu tarafidagi siyosiy jarayonlarda ham aks-sado bermoqda. Bundan buyon Donald Tramp kuchiga kuch qo’shilishi hech gap emas. “Yil oxiriga borib AQShda Prezident Trampni ko’rsak ajab emas”, deb yozdi bir “Facebook” foydalanuvchisi.

“United Press International” axborot agentligining sobiq rahbari Martin Uoker o’zining “Facebook” sahifasida “bugun o’tmish kelajak ustidan, keksalar yoshlar ustidan, savodsizlar universitetni bitirganlar ustidan, malakasizlar professionallar ustidan,”San” va “Deyli Meil” “Faynenshl Tayms” va “Gardian” ustidan, millatchilar kosmopolitlar ustidan, kichik Angliya Buyuk Britaniya ustidan g’alaba qozondi”, deb yozdi.

Albatta, butun Yevropa Ittifoqiga alvido deyishga hali erta. Qolaversa, ittifoqqa qo’shilish ilinjida bo’lgan mamlakatlar talay. Turkiya barobarida Ukraina, Gruziya, Moldova kabi davlatlar taklifnoma olsa, bir daqiqa ham kutib o’tirmay, Yevropa Ittifoqi tarkibiga kirishga va bu bilan salohiyatning ma’lum qismini Bryusselga topshirishga tayyor.

Lekin payshanba kungi referendum Yevropa Ittifoqi qiyofasini keskin o’zgartirgani shubhasiz.

Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

Inter-Gap haqida

Gap, gap, gap… Biz, o’zbeklar uchun gap – ijtimoiy tadbir. Erkak va ayollar alohida yoki birgalikda juda bo’lmaganda oyiga bir marta yig’ilib, “gap o’ynaydi”. Gapga qo’shilgan odamlar bir-birining uyi yoki restoranda mehmon bo’lishadi. Xarajatini ham ko’tarishadi. Mezbonga berilgan pul nafaqat dasturxon xarajatlarini qoplashi shart, balki qo’shimcha daromad ham bo’lishi lozim. Gapdan maqsad aynan shu. Moliyaviy maqsad. Ijtimoiy jihatiga kelsak… Ha, miriqib gaplashish, muloqot qilish, u yoq, bu yoqdan eshitilgan xabarlar bilan o’rtoqlashish, fikr almashish. Ha, bunisi tushunarli, Inter-i nimasi, dedingizmi? Internet davrida yashayapmiz. Pichoqqa ilinadigan har bir gap internetga chiqadi. Biz ham “Amerika Ovozi” da siz bilan gap o’ynashga qaror qildik. Qo’lda bir piyola choy bilan gapdan olamiz. Men mezbon ekanman, gapni boshlab beraman. Siz qo’shiling, fikr-mulohaza bildiring. Xarajati yo’q. Tez ishlab turgan internetingiz bo’lsa bas. Sizga katta rahmat va Inter-GAPga marhamat.

TV dasturlar