Amerikadagi o’zbeklar o’zbekligini saqlab qolishi kerakmi?

Posted April 14th, 2014 at 6:20 am (UTC+0)
Leave a comment

uzbekistanSarlavhaga chiqarilgan savolga javob bitta bo’lishi mumkin, deb hisoblayman: ha, o’zbeklar qayerda bo’lmasin, o’zbekligini saqlab qolishi kerak.

Masala o’zbeklarning yangi jamiyatga qanchalik aralashishi va bu madaniyatni qanchalik o’ziga olishida deb o’ylayman.

Amerika, ayniqsa, Nyu-York vaqir-vuqir qaynab turgan katta qozonga o’xshaydi. Qozonga turli-tuman masalliq solinganidek, bu yerga ham doim yangi odamlar kelib qo’shiladi. So’nggi yillarda ular orasida o’zbeklar ko’paygan. Nyu-Yorkning Brayton Bich mahallasida yangi “kichik O’zbekiston” vujudga kelgani haqida siz uchun reportajlar tayyorlagan edik, aziz gapdoshim.

Vatandoshlarimiz alohida jamiyat tashkil etgani haqida ham hikoya qilgan edik. Ular Navro’z kabi bayramlar-u to’ylarni birga nishonlayotgani haqida ham ma’lumot berganmiz.

Albatta, AQShning boshqa shaharlarida ham o’zbekistonliklar ko’paymoqda. Amerikalik “yangi o’zbeklar” orasida yoshlar ham bor, qariyalar ham. AQShda tug’ilgan bolalar ham bor.

O’zbekiston mustaqil bo’lmay turib Amerikaga kelgan, ba’zilar ta’biri bilan aytganda, “eski o’zbeklar” ham talay. Ular Turkiya yoki, aytaylik, Afg’onistondan kelgan. Bu yerda tug’ilib ulg’aygan, so’ngra o’zbek yoki boshqa millat vakili bilan turmush qurib, farzandli bo’lganlar ham kam emas. “Eski o’zbeklar”ning aksariyati O’zbekistonda hech qachon yashamagan. Ba’zilari u yerga hatto bormagan ham.

Izoh: Shu yerda bir narsani aytib o’tishim joiz. “Eski” va “yangi” so’zlari menga ma’qul emas. Boshqalar ham ularni shartli ravishda, AQShgdagi o’zbek muhojirlarining turli “to’lqinlari” haqida gapirganda qo’llaydi.

Xo’sh, o’zbeklar AQShga kelgach, o’zbekligini qanchalik saqlab qolishi kerak? Amerika madaniyatiga qanchalik singishi to’g’ri? Men bu savollarni yuqorida aytganim “eski” hamda “yangi” o’zbeklar vakillariga berdim.

Birinchi suhbatdoshim – Turon Ayoz, ko’p yillar davomida Turkiston-Amerika uyushmasida faol ishtirok etib kelgan, o’zbeklar orasida obro’ qozongan odam.

“Biz birinchi navbatda turkistonlikmiz, – deydi Turon Ayoz. – Kelib chiqishimiz O’zbekistondanmi, Qirg’iziston yoki Qozog’istondanmi, biz bir-birimiz bilan mustahkam rishtalarni rivojlantirishimiz zarur”.

“Amerikada menga savol berishganida, faxrlanib, o’zbekligimni aytaman”, – deydi suhbatdoshim va bu o’zlikni o’zbeklar saqlab qolishi kerakligiga urg’u beradi.

Darhaqiqat, men yaqinda Nyu-Jersida Turkiston-Amerika uyushmasi tashkil etgan Navro’z bayramiga bordim va bir keksa ayol bilan tanishib qoldim. Dasturxon yozilganida bir stolda o’tirib qolibmiz.

O’g’limga o’zbekcha gapirayotganimni eshitib, “Toshkentdanmisiz?” deb so’radilar onaxon. “Ha”, deb javob bersam, “men ham Toshkentdanman”, dedilar.

Qarangki, bu kishi hech qachon Toshkentda bo’lmagan ekan. “Sovetlar O’zbekistonda hokimiyat qurganida, ota-onam Afg’onistonga chiqib ketgan. U yerga ham o’rislar kelganida, Afg’onistondan ham bosh olib chiqib ketishimizga to’g’ri keldi. Amerikada qo’nim topdik”, – dedi u.

Hech qachon O’zbekistonda bo’lmagan va keksaligi sababli ona yerini ziyorat qilishga umid qilmayotgan bu onaxon O’zbekistonni vatanim, deb biladi. “Eski o’zbeklar” orasida bundaylar kam emas.

“Hayron qolmang, biz qayerda bo’lmaylik, doim o’zbekligimizni bot-bot gapirib kelganmiz. Madaniyatimizni, urf-odatlarimizni asrab-avaylaganmiz, tilimizni saqlab qolishga harakat qilganmiz,” – deydi Turon Ayoz.

"Vatandosh" gazetasi noshiri Farhod Sulton

“Vatandosh” gazetasi noshiri Farhod Sulton

AQShga so’nggi yillarda kelgan o’zbeklarga kelsak, mavzuimiz yuzasidan fikr bildirishni Farhod Sultondan so’radik. AQShda o’zbek tilidagi birinchi gazeta – “Vatandosh”ni chiqara boshlagan bu yigit 2013-yilda tuzilgan “Vatandosh” O‘zbek-Amerika jamiyatida ham faol.

“O’zbekligimizning bebaho jihatlari bor. Shularni saqlab qolaylik. Ayni vaqtda amerikaliklarning eng foydali tajribalaridan saboq olaylik, o’rganaylik, hayotda qo’llaylik”, – deydi Farhod Sulton.
Bunga misol sifatida o’zbek oilalarida bolalarning kattalarga, ayol kishining turmush o’rtog’iga bo’lgan hurmatini tilga oladi.

“Amerikaliklardan ham ayrim qadriyatlarni o’rgansak yomon bo’lmasdi, – deya fikrida davom etadi suhbatdoshim. – Masalan, bu jamiyatda haqiqatparvarlik kuchli. Yolg’on gapirish nihoyatda yomon hisoblanadi, rost gapirish odatga aylangan. Mana shu biz uchun muhim.”

Turon Ayoz va Farhod Sulton bilan suhbatimiz uzoqqa cho’zildi. Bitta maqolada barcha bildirilgan fikrlarni aks ettirish qiyin. Men gapning uchini chiqardim, xolos. Qolganini sizdan so’ramoqchiman, aziz gapdoshim.

Bola tarbiyasi masalasi alohida suhbatga loyiq. Juda katta va murakkab mavzu. O’zbek bolalarini Amerikada tarbiyalash va katta qilish mavzui ham bizga o’xshagan amerikalik o’zbek ota-onalar uchun nihoyatda dolzarb. Bu mavzuni boshqa safar muhokama qilsak.

O’zbekligimizni saqlab qolishimiz va ayni vaqtda Amerika jamiyatiga to’laqonli a’zo sifatida qo’shilishimiz va muvaffaqiyatga erishishimiz uchun nima qilishimiz kerak? Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

AQSh haqida nimani bilishni istaysiz?

Posted March 25th, 2014 at 4:51 am (UTC+0)
Leave a comment

A fan of the U.S. dressed in a costume in the colours of their national flag gestures ahead of their women's ice hockey gold medal game against Canada at the Sochi 2014 Winter Olympic Games February 20, 2014.

“Meni AQSh universitetiga o’qishga kirish qiziqtiradi”, deb qoldi Toshkentda yashaydigan bir tanishim.

“Universitetlar dekanlari va professorlari bilan intervyu bo’lsa, jon deb o’qirdim. O’qishga kirishning sirlari qanday? Ular bu haqida nima deya oladi? Application to’ldirishga oid tavsiyalari, o’zbekistonlik talabalar haqdagi fikri ham qiziqtiradi”, dedi yosh yigit.

Bu meni o’ylantirdi. “Amerika Ovozi”da biz AQShga oid turli-tuman mavzularni yoritamiz. Xo’sh, yana qanday mavzularga talab bor? O’zbekistonda, boshqa mamlakatlarda yashayotganlar AQSh haqida nimani bilgisi keladi?

O’tgan dam olish kunlari telefonimni qo’limga olib, Viber va WhatsApp-lar orqali bu savolni bir necha tanishimga berdim.

Aksariyat bildirgan istak: Amerikada ish topish imkoniyatlari haqida ma’lumot bering. U yerga borsa, tilni qanchada o’rganadi? Tilni bilmay turib, ishlasa bo’ladimi? AQShning qaysi shaharlariga borish ma’qul?

Va shu kabi ko’plab savollar.

Bundan tashqari, bir tanishim AQShda yashaydigan o’zbeklar bilan qiziqdi.

Yoshi 45 kirgan bu oliy ma’lumotli odamning menga yozgani:

“AQShda “eski” o’zbeklar bor, deb eshitganman. Ular qachon Amerikaga borib qolgan? Qatag’on yillaridami? Yoki (bolsheviklar) inqilobi sabablimi? Ularning turmush tarzi qanday? Ota-onalaridan O’zbekiston haqida nimalarni eshitishgan? Bugungi O’zbekiston haqida nima biladi? Menimcha, mana shu ko’plarga qiziq bo’lsa kerak. Shuncha yil darbadar bo’lgan bu odamlarning milliy urf-odatlarimizni, tilimizni saqlab qolgani, hatto milliy kiyimimizga e’tibori hayratga soladi”.

Shu blog bahona, men Sizga ham murojaat qilmoqchiman, aziz gapdoshim. Sizni AQSh haqida nimalar qiziqtiradi? Yuqorida aytilgan mavzulardan tashqari yana nima haqida ma’lumot olishni istardingiz? Menga yozib yuboring. Fikringizni shu yerda qoldirishingiz yoki uzbek@voanews.com elektron pochta manziliga sarlavhasida InterGap deb yozib yuborishingiz mumkin.

Oldindan katta rahmat.
Gaplashamiz.

Amerikadagi o’zbeklar orasida turmush qurish va ajralish haqida

Posted February 28th, 2014 at 4:56 am (UTC+0)
2 comments

AQShning Texas shtatida turmush qurgan o'zbeklar. Bu maqolada tilga olingan yoshlar bular emas.

Bugungi mavzuga ikki hodisa sabab bo’ldi. Birinchisi – yaqinda Nyu-Yorkda bo’lib o’tgan o’zbekona to’y. Ikkinchisi – “green card” olib, Nyu-Yorkka bola-chaqasi bilan ko’chib kelgan er-xotinning ajralishi.

Nyu-Yorkda o’zbeklar ko’p. To’ylar ham bo’lib turadi. Afsuski, ajralishlar ham kam emas.

Turmush qurgan yoshlar qayerda yashamasin – o’z vatani O’zbekistondami, Amerikadami – yangi hayotida qiyinchiliklar bo’lishi tabiiy.

Ajralish hollari hozir O’zbekistonda ham juda ko’p, deyishingiz mumkin. Haqsiz. Ba’zida hayratga soladigan darajada ko’payib ketgandek tuyuladi menga ham.

Oilaning parchalanishi doim fojea. Ne-ne umidlar bilan bir yostiqqa bosh qo’ygan er-xotin uchun ham, orzu-havas bilan qizini uzatib, o’g’lini uylantirgan ota-ona uchun ham. Va ayniqsa bolalar uchun.

Rus adibi Lev Tolstoy yozganidek, “baxtli oilalarning hammasi bir-biriga o’xshaydi, baxtsiz oilalarning har biri o’zicha baxtsizdir”.

Har bir ajralishning ham o’ziga xos sabablari bo’ladi. Lekin umumiy jihatlari ham bor. Ayniqsa, musofirchilikda yashayotgan oilalar orasida. Mening kuzatuvlarimga ko’ra, O’zbekistonda turmush qurib Amerikada ajraganlarning ko’pchiligida bunga yangi jamiyat, yangi madaniyat va dunyoqarashga o’rgana olmaganlik sabab bo’lmoqda. Aniqrog’i, er-xotinning biri tezroq o’rganadi, moslashadi, ikkinchisi sekinroq.

Albatta, menda bu taxminni tasdiqlaydigan ijtimoiy so’rov yoki jiddiy ilmiy tadqiqot natijalari yo’q. Shunchaki, shaxsiy kuzatuv, xolos.

O’sha gapimning boshida aytganim oilani olaylik. AQShga ko’chib kelgach ayol darhol ish topgan. Erkak esa uyda o’tirib, bolalarga qaragan. Vaholanki, O’zbekistonda teskarisi bo’lgan.

Ingliz tilini bilmagan bu er-xotin eng oddiy, qora mehnat bilan shug’ullanishga majbur bo’lgan. Lekin yurtdoshlarimizning aksariyatiga o’xshab, bular ham tirishqoqligi, mehnatsevarligi bois tilni o’rgangan, ayol o’qishga kirib, yangi kasb egallagan. Ko’p o’tmay er ham ish topgan. Eng qizig’i qiyinchilik davrida ular orasida bir-birini qo’llash kuchli bo’lgan. Ikkovlon pul topib, bemalol yashay boshlaganida esa muammolar boshlangan.

Men ayol bilan suhbatlashganimda, “erim icha boshladi, yurib ketdi, meni ura boshladi”, deb aytdi. Uning sobiq turmush o’rtog’ini tanimayman, u bilan gaplashish imkoni ham bo’lmadi. Bilamiz, har bir tarafning o’z “haqiqati” bo’ladi. Gap bunda emas. Gap shundaki, oradagi hamjihatlik yo’qolgan. “Turmushimizni qayta tiklab bo’lmaydi. Bu ko’zaga darz ketdi emas, u chil-chil sindi”, dedi menga ayol.

O’shandan beri ayolni, oradagi uch bolani o’ylayman.

Shu o’rinda mendan aqlli gap – jiddiy xulosa, chuqur mulohaza yoki yaxshigina maslahat kutayotgan bo’lsangiz kerak. Gap shundaki, bunday oilalarga nima maslahat berishni bilmayman. Yangi maslahat demoqchiman. Sabr-toqatli bo’lish, bir-biri uchun suyanchiq bo’lib, og’ir kunda ham, xursandchilikda ham qo’llab-quvvatlashni, farzandlar kelajagini o’ylash kerakligini hammamiz yaxshi bilamiz. Ajrayotganlar ham bu gaplarni mendan yaxshi biladi.

Men sizning fikringinzi so’ramoqchiman, aziz gapdoshim. Siz nima deysiz? AQSh yoki boshqa mamlakatga ko’chib borgandan keyin o’zbeklar nima qilsinki, oilasi buzilmasin? Ularni qanday qiyinchiliklardan ogohlantirish kerak? Minglab o’zbeklar chet ellarda yashayotgan ekan, umumiy maslahatlar ham topilar.

Maqolaga to’y ham sabab bo’ldi, dedim boshida, yodingizdami?

O’sha to’yda olib boruvchi mehmonlarning biridan “kelin-kuyovga qanday maslahat berasiz”, dedi. Mehmon biroz tortinib, o’sha yuqorida tilga olingan gaplarni gapirdi. Juda to’g’ri gapirdi.

Lekin men o’ylanib qoldim. Haqiqatan ham, yangi mamlakatda yangi hayotga qadam qo’yayotgan ikki yoshga nima maslahat berish mumkin? Ikki o’zbek yoshga?

O’sha mehmon o’rnida men bo’lsam-da, to’y boshlovchisi mikrofonni menga tutqazsa, men nima derdim?

Kuyovga “amerikalik erkaklarga o’xshab, ayolni o’zing bilan tengdek qabul qil, unga ko’proq yordam ber, uy ishlarini faqat ayol kishi qilishi kerak, demasdan, iloji boricha yordamlash, kerak bo’lsa ovqat pishir, bolalarga qara”, desammikin?

Kelinga esa “amerikalik ayollardek bo’lma, eringni doim qo’lingni ko’ksingga qo’yib, boshingni egib, kutib ol, “yaxshi keldingizmi, charchamadingizmi”, deb, darrov oldiga issiq ovqat qo’y, choy ber. Tilingni shirin qil”, desammikin?

Balki shunda ikki qutb – G’arb va Sharq – kichik bir oila doirasida birlashar?

Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

Olimpiadada omad, O’zbekiston!

Posted February 8th, 2014 at 9:11 pm (UTC+0)
Leave a comment

blog OLy

Olimpiya o’yinlarining ochilish marosimida Rossiya sport sharhlovchisi Dmitriy Guberniyev O’zbekiston jamoasini Tojikiston deb tanishtirdi.

Fikrimcha, Guberniyev uchun bu tasodifan yo’l qo’yilgan xato, uning ortida siyosiy sabab yoki g’araz bo’lmagan. Shunga qaramay bu xato internetda nihoyatda kuchli norozilikka sabab bo’ldi.

“Facebook” ijtimoiy tarmog’i va boshqa vositalar orqali mavzuga bag’ishlangan suratlar tarqatildi, uning ishini qoralovchi gaplar yozildi.

Norozilik shu qadar shiddatli tus oldiki, shanba kuni sharhlovchi uzr so’rashga majbur bo’ldi. Bundan buyon diqqatliroq bo’lishini aytib, Olimpiadada qatnashayotgan O’zbekiston sportchilariga omad tiladi.

Bu borada gap ochganimning sababi – o’zbeklar va o’zbekistonliklar namoyish qilgan birdamlik va hamjihatlik. Misli ko’rilmagan darajada. Bu meni quvontirdi, albatta. Doimo shunday bo’laylik. Bir-birimizni qo’llab-quvvatlaylik. Xalq bu har bir fuqaro, uning faol pozitsiyasi va fikridir.

O’zbekiston jamoasiga esa g’alabalar tilab qolaman.

Gaplashamiz.

Sochi Olimpiadasi ortida G’ofur Rahimov turibdimi?

Posted January 31st, 2014 at 5:07 pm (UTC+0)
Leave a comment

1_Gafur RakhimovAQShning Ey-Bi-Si (ABC) telekanali 2014-yilgi Olimpiadaning Sochida o’tkazilishi haqdagi qarorning qabul qilinishida asl o’zbekistonlik G’ofur Rahimov katta rol o’ynagani haqida xabar berdi.

Telekanalning maxsus izlanish o’tkazgan muxbirining aniqlashicha, O’yinlarga tayyorgarlik paytida poraxo’rlik va korrupsiya cho’qqiga chiqqan va Olimpiada Rossiyaga nihoyatda qimmatga tushgan. Moskva va Sochi rasmiylari iddaolarni, tabiiyki, inkor etmoqda.

Sochi musobaqalari Olimpiya o’yinlari tarixiga eng qimmatlaridan biri sifatida kirishi mumkin.

Ey-Bi-Si telekanali bundan yetti yil oldin 2014-yilgi qishki Olimpiadaning aynan Sochida o’tkazilishiga o’zbekistonlik G’ofur Rahimov sababchi bo’lgan deya ma’lum qilar ekan, Rahimovning o’zi tarjimoni orqali telekanal muxbiriga yuqoridagi iddaolarni inkor etib, “bunga hojat bo’lmagan” deb aytgan.

G’ofur Rahimov ko’p yillardan beri O’zbekiston ichi va tashqarisida “mafiya”, ya’ni uyushgan jinoiy guruhlar rahbari, deb ko’riladi. “G’ofur” yoki “G’ofur aka” haqida eshitmagan o’zbekistonlik bo’lmasa kerak.

SOC_Olympic logoRGBRasmiy ma’lumotlarda uning o’zbekistonlik tadbirkor ekani aytiladi. U, shuningdek, sobiq sportchi. 2001 va 2005- yillarda O’zbekiston Milliy Olimpiya qo’mitasining vitse-prezidenti etib saylangan. Shu tariqa Xalqaro Olimpiya Qo’mitasi yig’inlarida ham qatnashgan. (2012-yilda u bu lavozimdan bo’shatiladi. Bunga sabab etib uning fuqaroligini o’zgartirgani ko’rsatilgan edi).

Ayrim manbalarda uning narkotraffikka aralashgani aytiladi.Ey-Bi-Si telekanaliga intervyu bergan Kreyg Myurrey, Britaniyaning O’zbekistondagi sobiq elchisi va O’zbekiston hukumatining tanqidchisi, Rahimovni geroinning xalqaro savdosini boshqaradigan 4-5 eng qudratli odamdan biri ekanini aytadi va uni “nihoyatda yirik va xavfli gangster”, deb ataydi.

O’xshash iddaolar ilgari ham yangragan. 2012-yilda AQSh Davlat departamenti boshqa bir necha shaxs qatorida G’ofur Rahimovga nisbatan moliyaviy sanksiyalar joriy etgan edi. 2000-yilda Avstraliya hukumati Sidney Olimpiya o’yinlarida qatnashmoqchi bo’lgan Rahimovni mamlakatga kiritmagan.

Rahimovning Sochi Olimpiadasidagi roli haqidagi iddaolar yangrar ekan, men masalaning boshqa jihatlariga e’tibor qaratmoqchiman.

Birinchidan, Xalqaro Olimpiya Qo’mitasining korrupsiyalashgani haqida ma’lumotlar ilgaridan bor.

Ikkinchidan, Olimpiya o’yinlarining qayerda o’tkazilishi nihoyatda jiddiy qaror. Nafaqat sportga oid, balki siyosiy va iqtisodiy masala ham. Qanchalik nufuzli va qudratli bo’lmasin, hech qaysi bir shaxs ushbu masalani yakka o’zi hal qilmolmaydi.

Bundan yetti yil oldin Olimpiadaning aynan Rossiya shahrida o’tkazilishiga qator siyosiy va iqtisodiy sabablar turtki bo’lgan edi. U davrda neftning jahon bozorlaridagi narxlari juda baland, Rossiya iqtisodi jadal sur’atlar bilan o’sayotgan, Yevropaning Rossiya gaziga qaramligi esa kuchli ekani ayon bo’lgan edi. Putinning inson huquqlari borasidagi obro’si hozirgidek yomon emasdi. 2014-yilda qishki Olimpiya o’yinlari Sochida o’tkazilishini qo’llab-quvvatlaganlar Xalqaro Olimpiya Qo’mitasiga a’zo bir necha kishi emas, balki ko’pgina davlatlar bo’ldi. O’sha qaror G’arbning Putinga ko’rsatgan takallufi edi, desam adashmasam kerak.

Musobaqalar boshlanmay turib, o’sha taraflar qaroridan pushaymon bo’layotgandir. Chunki Sochi Olimpiadasiga tayyorgarlik juda xunuk tus oldi. Bunga dalil – ajtarilgan byudjetning musodara qilinishidan tortib to gomoseksual sportchilarga qarshi davlat darajasidagi targ’ibot. Bularning bari yetti yil avval Sochi nomzodini qo’llab-quvvatlagan taraflarni uyaltirayotgan bo’lsin.

Birinchi Olimpiya o’yinlari miloddan oldingi 776-yilda Yunonistonda o’tkazilgan. Insonning jismoniy va ma’naviy qudrati va mahorati siymosi bo’lgan. Shuningdek, tinchlik o’rnatish va Qadimgi Yunonistonda joylashgan shaharlar orasida do’stona munosabatlar va savdo-sotiqni rivojlantirishga qaratilgan. XXI asrga kelib ham o’sha ezgu maqsadlar o’zgarmay qolsin.

Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

O’zbeklik va o’zlik

Posted December 1st, 2013 at 6:40 pm (UTC+0)
3 comments

Uzbek identity

Nyu-Yorkda o’zbeklar juda ko’p. Shu qadar ko’pki, bir-birini ko’rganida ilgarigidek so’rashib, tanishish o’rniga o’zini ko’rmaganga oladigan, bir-birini begona odamdek qabul qiladigan bo’lgan. Bu tabiiy, chunki vatandoshlar bir-biri bilan tanishgani sari ayrim hollarda o’zbek bo’lishdan boshqa umumiy jihat yoki qiziqish yo’qligini ham tushunadi odam. Lekin muloqot doim bir xil.

-      Amerikaga kelganingizga qancha bo’lgan?

-      “Green card” mi yoki boshqa…?

-      Qayerda turasiz?

Har bir suhbatda beriladigan asosiy savol: “Asli qayerliksiz? O’zbekistonning qayeridan?”

Masalan, toshkentliklar bilan samarqandliklar bir-birini ajratadi. Boshqa yerdan kelganlar ham birinchi navbatda kelgan viloyati yoki shahrini aytadi. Bu ham tabiiy hol. Aytaylik, chet elda bir-birini uchratgan amerikaliklar ham odatda asli qaysi shahar yoki shtatdan ekanini aytadi. Bu haqida gaplashadi. Madaniy ma’noda, masalan, mamlakat sharqi va g’arbi bir-biridan ancha farq qilishini AQShda yashagan odam yaxshi tushunadi. Lekin biz o’zimizni boshqacha tanishtirishimiz. Bu yerda gap “identity” yoki o’zbek tilida “o’zlik” haqida ketyapti.

Amerikalik yoki fransuz xorijga chiqqanidagina emas, vatanda ham birinchi navbatda amerikalik va fransuz. Biz uchun o’zbek bo’lishdan avval vodiylik, xorazmlik yoki toshkentlik ekanimiz muhim. Chetda yurganimizda ham bu birlamchi omil.

Buning tarixiy sabablari bor. Hozirgi O’zbekiston chegarasi 1920-yillarda sovet boshqaruvi tomonidan belgilangan. O’zbek SSR hududiga Buxoro amirligi, Qo’qon va Xiva xonliklariga tegishli yerlar kirgan, vaholanki u yerda yashagan elatlar o’zini umumiy o’zbek deya ta’riflamagan. Nafaqat urf-odatlar, balki tilda ham jiddiy farqlar bo’lgan.

Sovet davrida O’zbekiston aholisi orasida o’zlik haqida gap ketganida bir-birini ajratish davom etgan. Masalan, poytaxt Toshkentga turli viloyatlardan kelgan talabalardan tortib to davlat idoralarida ishlovchi odamlargacha o’zini kelib chiqishga qarab tanishtirgan. SurQash (Surxandaryo va Qashqadaryo) yoki FAN (Farg’ona, Andijon, Namangan) degan norasmiy tushunchalar ishlatilgan.

Lenin va Stalinning millat haqidagi nazariyalarini olg’a surgan olimlar Sovet Ittifoqi parchalanmay yana 20-30 yil turganida o’zbeklar ham o’zini farg’onalik yoki samarqandlik demay, o’zbek deya boshlagan bo’lardi, deb biz, talabalarga, tushuntirgani yodimda. Bu taxmin to’g’rimi yoki yo’q, endi hech kim aytolmaydi. Ahamiyati ham yo’q.

O’zbekiston mustaqil bo’lganiga, yangi davlat sifatida dunyo siyosiy xaritasida o’z o’rnini topganiga mana 22 yil bo’ldi. Lekin o’zbeklar hanuz yagona o’zlikka ega emas. (Qo’shni mamlakatlar hududida azaldan yashab kelgan o’zbeklar haqida gapirmayman. Bu alohida mavzu).

O’zbekistonliklar birinchi navbatda bir-birini toshkentlik yoki samarqandlik ekanini payqaydi. Bir-birimizni shunga qarab qabul qilamiz, shunga qarab xulosa chiqaramiz.  Ayrimlarimiz bir-birimizga insoniy fazilatlar emas, kelib chiqishimizga qarab ijobiy yoki salbiy baho beramiz.

Men bu yerda millat deganida nima tushunilishi haqida gapirmayman. Yoki G’arb ijtimoiy va siyosiy fanlarida katta ahamiyatga egaligi sababli chuqur o’rganiladigan “identity” masalasini ham ko’tarmayman. Bu haqda Wikipedia dan tortib jiddiyroq manbalarda ham o’qishingiz mumkin.

Nyu-York ko’chalarida bir-birimizni ko’rib, tanishganimizda “O’zbekmisiz? O’zbekistonning qayeridansiz?” deb qiziqqanimizda, shu insonga munosabatimizni uning javobi belgilamaydigan vaqt qachon kelarkin, deya o’ylanayapman. Toki o’sha savollar ham, javoblar ham inglizchada aytganda, “small talk” bo’lib qolsin.

Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

 

“Karimovlar ham yig’laydi” tragikomediyasi katta ekranlarda

Posted November 20th, 2013 at 1:40 pm (UTC+0)
2 comments

So’nggi haftalarda Gulnora Karimova haqida shu qadar ko’p maqola o’qidim-ki, faqat eng dangasa muharrir xodimiga mavzuni o’rganib ko’r-chi, demagan shekilli, deb qoldim. Karimovlar oilasi haqidagi tragikomediya katta ekranlarga chiqib bo’ldi.

Jiddiy gapiradigan bo’lsam, haqiqatdan ham oxirgi paytda O’zbekiston prezidentining to’ng’ich qizi ishlarini xorijdagi nufuzli ommaviy axborot vositalari ham, uncha tanilmagan nashrlar ham yoritmoqda. Markaziy Osiyo, xususan O’zbekistonni muntazam ravishda kuzatib boradigan matbuot haqida gapirmasa ham bo’ladi. Biz ham chetda qolmadik, albatta. “Amerika Ovozi” bergan materiallarni shu veb sahifamizda o’qishingiz mumkin.

Men voqealar rivojiga to’xtalmay qo’ya qolay.

Eshitganu-oqiganlarimdan chiqargan xulosalarim bilan o’rtoqlashmoqchiman, aziz gapdoshim.

Birinchidan, O’zbekistonnng “Birinchi oilasi”da jiddiy muammolar bor.

Lola Karimova-Tillayeva xorijda yashaydi (Courtesy image)

Lola Karimova-Tillayevaning “BBC” ga bergan intervyusi ikir-chikirlarga nigoh tashlash imkonini bergan edi. So’ngra esa Gulnoraning o’zi “Twitter” ijtimoiy tarmog’i orqali ma’lumotga ma’lumot qo’shib bormoqda. “Birinchi Oila”ning juda xunuk ko’rinishga egaligiga shubha qolmadi. Buning ustiga prezidentning hatto o’z oilasini ham uddalay olmasligi aniq bo’ldi. O’z farzandlarini qovushtira olmagan odam xalqni qanday birlashtiradi?

Ikkinchidan, prezident Islom Karimovning juda tajribali va ayyor siyosatchi ekaniga mening shubham yo’q. Men buni maqtov sifatida emas, e’tirof tariqasida aytayapman. O’zingiz bir o’ylab ko’ring-a, aks holda u O’zbekistondek katta mamlakatni 23 yildan buyon boshqara olmarmidi? Boshqara olmasdi, to’g'rimi? Turli siyosiy klanlaru-guruhlar orasida katta mahorat bilan muvozanatni saqlab tura olmasdi. Muxolifatni (muxolif qarashdagi odamlarni emas, balki tashkillashgan muxolif guruhlarni) yo’q qilish va matbuotni cheklashda bunday “muvaffaqiyatlarga” erishmasdi.

Lekin so’nggi ma’lumotlardan men chiqargan asosiy xulosa – Karimov prezidentlik ambitsiyalari borligi qayta-qayta aytilgan qizi Gulnoraga siyosat sirlarini o’rgatmagan ko’rinadi. Bo’lmasa nima sababdan Gulnora siyosiy kurashni (ayrim iddaolariga ko’ra, unga qarshi chiqqan – SNB rahbari Rustam Inoyatovning o’zi) shu qadar qo’pol ravishda olib boradi? Nimaga siyosiy vositalarga kelganda uning “Twitter”dan boshqa narsasi qolmadi? Demak, Karimov qiziga nafaqat sirlarni ochmagan, balki qo’liga siyosiy vositalar ham bermagan. “Fond Forum”dan tortib MTS va “Zeromax” mashmashasi Gulnoraga dadajonisi shunchaki vaqtincha bergan “o’yinchoqlar” bo’lganga o’xshaydi. Aks holda 42 yoshli Gulnora Karimova prezident bo’laman degan ekan, birinchi navbatda dadasigina bilan emas, dadasining atrofidagi qudratli shaxslar bilan do’stlashish va hamkorlik qilish kerakligini bilishi kerak edi. Jiddiy muammo tug’ilsa, “Twitter” orqali 40 ming folloveriga dardini sochish emas, balki o’sha odamlar bilan shaxsan uchrashib, gaplashish kerakligini bilgan bo’lardi.

Islom Karimov rafiqasi Tatyana Akbarovna bilan Hindiston safarida, 2011-yilda olingan surat (Courtesy Image)

Agar Usmon Xaqnazarov ismi ostida chiqqan maqolalarda aytilgan gaplar qisman rost bo’lsa, siyosat qoidalarini bilgan Gulnora, maqolada tasvirlanganidek, Inoyatov ishxonasi eshigini tepib kirib, “belingda belbog’ bormi o’zi?” deb do’q urishning o’rniga sharqonalik bilan soxta bo’lsa-da hurmat ko’rsatishi kerak edi. Yana bir qudratli shaxs, Rustam Azimov haqida o’z tvitida falon milliard dollarlik boylik orttirgan deyish ham to’g'rimidi? O’zbekiston sharoitida-a? (Onasi va singlisining ajinalar bilan “o’yinlari” haqdagi tvitlarini aytmay qo’ya qolay).

Uchunchidan, Karimov mamlakatda bo’layotgan voqealar haqida ma’lumotni faqat uning oldiga kiradigan odamlardan oladi, Internetda ishlashni bilmaydi, desam adashmasam kerak.

Eronning yangi prezidenti Hasan Ruhoniydan tortib Rossiya rahbarlari Vladimir Putin va Dmitriy Medvedevlar o’z  “Twitter” sahifalariga ega. Ular uchun jamoatchilik  bilan aloqalar bo’yicha katta-katta guruhlar ishlaydi, ba’zi rahbarlar hatto shaxsan o’zi ham tvitlar yozadi, folloverlari bilan gaplashadi. Karimov uchun Internet va hatto kompyuter ham yot narsaga o’xshab qoldi. Aks holda u qizi Gulnoraning qilmishlaridan bundan oldinroq xabar topgan bo’lmasmidi?

Bundan chiqib keladigan yana bir xulosa: O’zbekistonning kelasi prezidenti internetni bilsin.

“Ming bir kecha” ertaklarida Harun al-Rashidning birinchi vaziri bilan oddiy odamlardek kiyinib, kechalari shahar ko’chalarini kezgani va odamlar uyiga kirib, xalq hayotini o’rgangani va dardiga quloq solgani haqida yoshligimizda o’qiganmiz.

Sovet davrida sotsialist nomini olgan italyan yozuvchisi Janni Rodarining “Yolg’onchilar mamlakati” ertagida ham sobiq qaroqchi, keyin yo’lg’on yordamida qirol bo’lib olgan Jakomon oddiy kuiyim kiyib, shaharga tushgan va odamlar bilan gaplashgan.

O’zbekistonning katta qismi qishni elektr tokisiz va tabiiy gazsiz kutib olmoqda. Eng asosiy talablar qondirilmagan. Buning ustiga oxirgi paytda benzin taqchil. Prezident biladimi? (Courtesy Image World Bank)

Ertak emas, tarix haqida gapiradigan bo’lsak, chor Rossiyada shahzoda imperator bo’lishi oldidan uni poytaxt Peterburgdan mamlakatning boshqa chekkasidagi Vladivostokkacha olib yurishgan. Shahzoda har bir yirik shaharda to’xtab, u yerdagi odamlar bilan uchrashgan. Ota imperator davlatning bo’lajak rahbari mamlakatni ko’rsin, o’rgansin, degan. Buning uchun kamida uch oy vaqt ketgan ekan. Rossiyadagi loy yo’llar va botqoqlardan bir necha oy yurish saroyda katta bo’lgan shahzoda uchun oson bo’lmagandir. Lekin xalq hayotini bilsin, deyishgan atrofidagilar.

Bugunda mamlakatda nima bo’layotganini bilish uchun internetga bog’lanish kifoya. O’zbekiston haqida kim va nima yozayotganini rahbarlarimiz o’rgansin. O’qisin. Aks holda xalqdan uzoqlashib ketaveradi. “Twitter”dagi folloverlar haqiqiy tarafdorlarni anglatmasligini tushunsin.

Va eng asosiysi, Gulnora atrofidagi ishlar, uning Internet va real hayotdagi faoliyati, qolaversa Lola Karimova-Tillayevaning intervyuda butun dunyoga oshkor etgan tafsilotlari O’zbekistonni yanada xunuk ko’rsatib qo’ydi. “Birinchi oila” odatda xalqning “yuzi” bo’ladi. Bizning yuzimiz shu qadar xunukmi?

Eng afsuslanarlisi shuki, “Karimovlar ham yig’laydi” nomini berish mumkin bu tragikomediya hamon davom etmoqda.

Siz nima deysiz?

Rossiyadagi voqealar haqida nima deysiz?

Posted October 19th, 2013 at 3:54 am (UTC+0)
Leave a comment

Moskvada Qurbon hayiti namozi, 15-oktabr, 2013 (REUTERS)

Biryulyovodagi voqealar va ular ketidan Rossiyada avj olgan millatchilik va tazyiqlar hech kimni befarq qoldirmadi. Quyida muxlislarimizdan kelgan maktublar.

Siz ham fikr bildiring, bizga yozing. Qiziq gap, chuqur tahlil bo’lsa, albatta chop etamiz. 

“Rus muxolifatining namoyondalaridan bo‘lmish Aleksey Navalniy Markaziy Osiyo va Kavkazorti davlatlari bilan viza tartibini joriy qilish uchun imzo to‘plashni boshlabdi. Bunga 13-oktabr kuni Biryulevoda yuz bergan voqealar sabab, yana ham aniqrog‘i bahona sifatida ko‘rsatilmoqda. Umuman olganda, bu mehnat muhojirlariga qarshi qilinayotgan birinchi harakatlar emas. So‘nggi yillarda kavkazlik va osiyolik “mehmon”larga munosabat ancha keskinlashgani ham, Rossiyada millatchi kuchlarning faollashgani ham hech kimga sir emas.

Navalniyning bu tashabbusi nima bilan yakunlanishi haqida biror narsa deyish qiyin. Albatta, agar Rossiya Markaziy Osiyo bilan viza tartibini joriy qilsa, bu u yerda ishlayotgan ko‘plab vatandoshlarimizga o‘zining salbiy ta’sirini yetkazishi tabiiy. Shaxsan men bunday qonun qabul qilinishiga ishonmayman. Rossiya uchun bu geosiyosiy nuqtai nazardan foydali qaror emas.

To‘g‘risi, meni bu narsalar ko‘p o‘ylantirgani yo‘q. Meni millatimizning bugungi umumiy ahvoli ko‘proq o‘ylantiradi. Biryulyovo voqealaridan keyin migrantlar, xususan markaziy osiyolik mehnat muhojirlari haqida internetda ham, TVda ham xo‘p va ko‘p gapirildi. Ruslarning aksarining gaplarini eshitar ekanman, shaxsan menda, bu gaplar millatchilik ruhiga yo‘g‘irilgan va bizning xalqlarimizga nisbatan past nazar bilan aytilgandek taassurot uyg‘ondi.

So‘nggi yillarda, afsuski, ruslarda xalqimizga nisbatan qoloq, yovvoyi, faqat qora ishlar qilishga yaraydigan odamlar degan qarash shakllanib ulgurdi. “Nasha Russia” ko‘rsatuvi ham mening nazarimda mana shuning yaqqol misoli. Eng achinarlisi, ko‘pchilik mehnat muhojirlarimiz bunday qarashga qarshi emas. O‘sha Jumshud bilan Ravshanning ham ashaddiy muxlislari. Nahotki ular janob Galustyan ikki tojik yigiti misolida butun Markaziy Osiyo xalqlari ustidan kulayotganini tushunmasa? Bilmadim, balki, men zamonaviy san’at, yumor va kulguni tushunmay qolgandirman…

Nazarimda, tirikchilik g‘ami odamlarimizda o‘z-o‘ziga hurmat tuyg‘usining unutilishiga sabab bo‘lgandek. Pul berishsa bo‘lgani, har qanday ishga rozimiz. “Yangi o‘ris”larning kamsitishlariga ham chidaymiz, shunisiga ham shukur qilamiz. Shunaqa xalqmiz, deb qo‘yamiz…

Ularni ham to‘g‘ri tushunish kerak. Chunki ular o‘z vatanida ham bunday kamsitishlar ostida yashashga o‘rganib qolishgan. Ehtimol, shu sababdan dalada paxta terishdan o‘rislar qo‘lida ishlashni afzal bilishar? Har qalay, xo‘rlasa ham yotniki uncha bilinmaydi-da.

Mustaqillikdan keyin bizga va’da qilingan buyuk kelajak qani, deb savol bergim keladi. Bir asr Rossiya uchun hom ashyo bazasi bo‘ldik, endi boyliklarimizni o‘zimiz ishlatamiz, deyishgandi. Bu boyliklarning birortamizga bugun foydasi tegayaptimi? Hali hanuz erta bahordan kech kuzgacha hamma paxtada. Xullas, mustaqillik biz kutgan buyuk kelajakni berganiga ozgina shubham bor. Bizga buyuk kelajak kerakmi o‘zi? Bizga risoladagidek bugunni yaratib bering, shuni o‘zi kifoya. Odamlarimiz o‘z vatanida ishlasin, odamga o‘xshab yashasin, to‘ylar qilsin…

Vaholanki, televizorni yoqsangiz bizning qanday buyuk millat ekanligimiz haqidagi lavha va ko‘rsatuvlarni ko‘rib, biz dunyodagi eng buyuk xalq bo‘lsak kerak, degan taasurot qoladi. Davlat boshliqlarimizning nutqlarida ham doim qanday baxtli zamonda yashaganimiz haqida ko‘p gapiriladi. Haqiqiy hayotda esa yarmimiz paxta dalalarida, qolganimiz Moskva ko‘chalarida tongdan shomgacha qora terga botib ishlaymiz.

Bugungi dolzarb masalalardan biri, fikri ojizimcha, millatning singan ruhini tiklash. Unga o‘ziga ishonch tuyg‘usini, o‘z yeriga, vataniga egalik, uning taqdiri uchun javobgarlik hissini shakllantirishdan iborat. Buning uchun bizni qullik sari emas, hurlik sari yetaklaydigan yangi zamonning Cho‘lpon, Qodiriy, Fitrat va Behbudiylari kerak.

Vatanimiz va millatimiz bor bo‘lsin. Omon bo‘ling.

Hurmat va ehtirom ila,

Shermuhammad”

Qirg’iziston

***

Msokvaning Biryulyovo tumanida yuz bergan qotillik tergov qilinar ekan, 1000 dan oshiq migrant ishchi ushlandi, 14-oktabr, 2013 (REUTERS)

“Mehnat muhojirlarining aksariyatini noqonuniy maqom va sektorlarda qolib ketishiga va ba’zida mavjud qonunchilikni buzishiga, hatto jinoyat sodir qilishiga turtki bo’layotgani – Rossiyadagi siyosiy-ijtimoiy va huquq-tartibot organlari tizimi.

Dunyo tajribasi shuni ko’rsatadiki, muhojirlarning hulk-atvori ko’p hollarda qabul qiluvchi mamlakatlarda qanchalik qonunlar hurmat qilinishi, siyosiy, ijtimoiy va huquq-tartibot organlariga, umuman davlat idoralariga fuqarolarda ishonch bor-yo’qligi – mana shu faktorlarga karab ijobiy yoki salbiy tarafga o’zgaradi. Qabul qiluvchi mamlakatdagi jamiyatda hukmron umumiy millatchilik kayfiyati ham muhojirning hulk-atvoriga ta’sir qiladi, bu ham muhim faktor. Afsuski Rossiya hozirgi kunda ushbu faktorlar jihatidan yutqazyapti…

Muhojirlar uchun til, umumiy tarix va o’xshash madaniyat tomonlaridan qulay ekaniga qaramay, Rossiya yuqoridagi faktorlar jihatidan ancha yutqazyati. Masalan, nega xuddi shu muhojirlar AQSh yoki Yevropa davlatlarida o’sha jamiyatga moslashadi, ijobiy tomonga o’zgaradi (o’zgarishga majbur ham)? Chunki ushbu mamlakatlardagi muhit yuqorida aytilgan faktorlar jihatidan Rossiyadagi ahvoldan keskin faqr qiladi, ya’ni qonun ustuvorligi, korrupsiya darajasining pastligi, jamiyat ichida millatchilik kayfiyati ba’zi guruhlarda sezilsa ham davlat boshqaruv mexanizmlari va qonunlar bunday kayfiyatlarning tarqalishiga va xavfli darajaga o’tib ketishga qo’ymaydi.

Muhojirlar Rossiya uchun ham, muhojirlarning vatanlari uchun ham birdek muhim va kerak. Rossiyadagi muhojirlarning hulk-atvori Rossiyadagi bugungi kundagi ijtimoiy-siyosiy vaziyatning oynadagi aksidir, shuning uchun ularning hulk-atvori Rossiyadagi ahvolning o’zgarishi bilan bog’liq. Shuning uchun taklif qilinayotgan huquq-tartibot chora-tadbirlarini kuchaytirish, viza tartibini joriy etish va kuch ishlatish salohiyatiga ega idoralarga ko’proq urg’u berish ushbu muammoning yechimiga olib kelmaydi. Muammoning yechimi Rossiyadagi umumiy ijtimoiy-siyosiy ahvolning liberallashuvida, ya’ni ijobiy tarafga o’zgarishidadir”.

Ezgu tilaklar bilan,

Suhrob Ismoilov

O’zbekiston/AQSh

***

Aziz gapdoshim, mavzu har birimiz uchun muhim. Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

 

Markaziy osiyoliklar Rossiya uchun yotmi?

Posted October 17th, 2013 at 2:42 am (UTC+0)
Leave a comment

Mana bir necha kundirki hammaning og’zida bir gap – Biryulyovo voqealari. Nima bo’lgani va kim aybdorligini o’zbeklar, qolaversa, barcha markaziy osyolik “gastarbayterlar” taqdiri bilan qiziqqan odam yaxshi bilib olgan desam, adashmasam kerak. Vaholanki, Rossiyada ishlayotgan qarindoshi yoki, hech bo’lmasa, qo’shnisi bo’lmagan o’zbekistonlikning o’zi qolmagan bu kunda.

Achchiqlanarli fakt shuki, rossiyaliklarning markaziy osiyoliklarga keskin salbiy munosabati ham hech kimni hayron qoldirmaydi. O’rganib qolganmiz.

Ruslarning aksariyati Rossiya aslida ko’p millatli mamlakat ekani, u yerda nafaqat mallasoch, ko’zi ko’k odamlar, balki millionlab o’zgacha qiyofaga ega millat va elatlar vakillari yashashini, ularning nafaqat ko’rinishi, balki tili, dini va madaniyati ham boshqa ekanini esidan chiqargan ko’rinadi.

Markaziy osyoliklar rossiyaliklarning o’zi qilmaydigan ishlarni qiladi, ular oladigan maoshga rossiyaliklarning ko’pchiligi rozi bo’lmaydi. Ish beruvchilarga ham “nelegal”larni ishlatish ancha foydaliroq. Aholisi tobora kamayib borayotgan mamlakat uchun markaziy osiyoliklar – bebaho ishchi kuchi. Ularning iqtisod uchun ahamiyati katta. Geosiyosiy nuqtai nazardan ham sobiq sovet respublikalarini o’z ta’sir doirasida saqlab qolishga urinayotgan Rossiya uchun ular bilan viza rejimini joriy etish noto’g'ri qadam bo’lishi aniq.

Buni iqtisodchilar va siyosatdonlar yaxshi tushunsa-da, afsuski, ochiqchasiga e’tirof etishga shoshilmayapti. Aksincha, millatchi Vladimir Jirinovskiydan tortib siyosiy sahnaga endi chiqqanda progressiv liberal ko’ringan Aleksey Navalniygacha – hamma muhojirlarni haydash kerak, deya boshladi. Oddiy odamlarni aytmasa ham bo’ladi.

Siyosatshunos sifatida shuni aytishim kerakki, mamlakat ichidagi vaziyat taranglashganda, xususan, hukumat siyosatidan norozilar ko’payganida, rahbariyat tashqi tahdidni qidiradi. Topmasa, yaratadi. Xalq e’tiborini, noroziligini boshqa masalaga tortishga urinadi. Anchadan beri ko’zda go’vmichchadek bo’lib turgan “gastarbayterlar” shunday tahdidga aylantirildi. Mamlakat tashqarisida emas, ichida bo’lsa-da, tashqaridan kelgan, yot. G’azabni ularga qarata yo’naltirish qiyin emas.

Vladimir Putin yangi prezidentlik muddatiga saylanganidan buyon uning siyosatidan norozilar ko’chalarga chiqishni to’xtatmadi. Xorijiy hukumatlar ham, xalqaro tashkilotlar ham Kreml siyosayini tanqid qilib keladi. Sochi Olimpiadasi yaqinlashgan sari Rossiya obro’si pasayib bormoqda. Davlat nazoratidagi mahalliy ommaviy axborot vositalari Putinning Suriya masalasidagi pozitsiyasini olqishlaganiga qaramay, bu rahbarning aslida qon tomirigacha diktator ekaniga inson huquqlari faollarida shubha qolmadi. Uning tinchlik uchun kurashda Nobel mukofotiga loyiq degan gaplar esa achchiq hazildek qabul qilindi.

Bunday vaziyatda Markaziy Osiyodan Rossiyaga borib ishlayotgan odamlar yanada yomonroq ko’rina boshladi. Bugunda Biryulyovodagi voqealarga sababchi bo’lgan odam aslida Rossiya fuqarosi ekani, uning Markaziy Osiyoga hech qanday aloqasi yo’qligi aniqlangan bo’lsa-da, aynan o’zbek va tojiklar qurbonga aylanmoqda.

16-oktabr kuni o’zbekistonlik yigitning o’ldirilgani haqida xabar chiqdi. Qanchalik dahshatli tuyulmasin, bundan buyon Rossiya shaharlaridan O’zbekiston yoki Tojikistonga jo’natilayotgan tobutlar soni ko’payishi mumkinligini hammamiz yaxshi bilib turibmiz. Ishqilib, gapim noto’g’ri chiqsin. Xabarlarni kuzatishda, yaqinlarimizdan xavotir olishda davom etyapmiz.

Nega bir-birimizni qo’llab-quvvatlashni bilmaymiz?

Posted September 30th, 2013 at 5:13 pm (UTC+0)
1 comment

Nargiz Zokirova Rossiya birinchi telekanalidagi “Golos” shou-dasturidagi ishtiroki sababli katta shov-shuvga sabab bo’lmoqda.

Mashhur “Scorpions” guruhining “Still loving you” qo’shig’ini originalidan ham yaxshiroq ijro etgani nafaqat hakamlar hay’ati va tomoshabinlarni hayratga ketlirdi, balki butun internet olamida muhokama qilinmoqda.

Sovet davrida olingan “Vodillik kelin” filmini eslagan rossiyaliklar, qozog’istonlik va boshqalar Nargizni “Ne zabivay menya” (“Unutma meni”) qo’shig’ining rus tilidagi variantini darhol esladi.

Hammani har qadamda tanqid qiladigan rossiyalik qiziqchi Mixail Zadornov esa o’zining blogida Nargiz Zokirova qo’shig’ini eshitgandan keyin odam “tezda uyini yig’ishtirgisi yoki, hech bo’lmaganida, bir vagon ko’mirni yerga tushirgisi keladi – haqiqatan ham quvvatga quvvat qo’shadigan ijro!” deb yozdi.

Nargizga eng ko’p tosh otayotganlar esa… o’zbeklar! Biri tatuirovkalarini, boshqasi boshi kalligini tanqid qilsa, yana kimdir uning o’zbek tilida qo’shiq aytmaganini tilga oldi. Yana biri Zokirovlar sulolasi vakilasidan bunday “narsa”ni kutmagandim, dedi. Oilasi tanqid qilmayotgan bo’lsa, bu sulolaga nima ma’qul-u, nima ma’qul emasligini qayerdan bilarkin-a odamlar?!

Yaqinda Indoneziyada bo’lib o’tgan  “Jahon malikasi” go’zallik tanlovida 1951-yildan buyon har yili tashkil etiladigan bu konkurs tarixida birinchi marta o’zbek qizi ham qatnashdi.

“Jahon malikasi” tanlovining o’zbekistonlik ishtirokchisi Rahima G’aniyeva

Go’zal va jozibali ekaniga shubha yo’q Rahima G’aniyeva haqida O’zbekistondagi Mezon.uz saytidan to AQShda chiqadigan “Huffington Post”gacha – hamma yozgan ko’rinadi. Uning kimligi, qayerdanligi, eng muhimi esa, “Jahon malikasi” tanloviga qanday borib qolgani muhokama qilindi.

Rasmiylar Rahima G’aniyeva ismli bu qizni o’zidan soqit qildi. O’zbekistonda go’zallik tanlovi, umuman, o’tkazimasligini ta’kidlashga shoshildi. Boshqalar esa qizning ko’rinishini nishonga oldi. Vaholanki, Toshkent ko’chalarida yurgan ba’zi qizlarning kiyim uslubi g’arbliklarni ham ajablantirishi mumkin. Ingliz tilini biladiganlar esa uning ingliz tilidagi talaffuzini tanqid qildi. Ha, endi O’zbekistonning xorijdagi elchixonalarida ishlaydigan ayrim diplomatlar ingliz tilida bundan ham yomonroq gapiradi, degim keldi shunda.

Rahima G’aniyeva tanlovning birinchi bosqichidan ham o’tolmay, chiqib ketdi. Lekin unga tosh otmagan odam qolmadi hisob.

Mana endi miyasi qotib qolgan, o’zbeklar qanday bo’lishini men eng yaxshi bilaman, mening fikrim to’g’ri, deb o’ylaydiganlar uchun yangi nishon – Nargiz Zokirova.

Agar shu ko’rinishdagi va xuddi shunday ovozga ega san’atkor Armaniston yoki, aytaylik, Qozog’istondan chiqqanda, bu respublikalar aholisi ikki qo’lini ko’tarib uning uchun ovoz bergan bo’lardi. Biz, o’zbeklar, ham buni yaxshi tushungan va hatto ularning o’z millati vakilasidan g’ururlanayotganiga havas qilgan bo’lardik.

Xo’sh, nima sababdan biz o’zimiz Nargiz, Rahima va boshqalarni qo’llab-quvvatlamaymiz? O’zbekstonni, o’zbeklarni dunyoga tanitayotganidan, qolaversa, shaxsiy darajada ham shunday muvaffaqiyatga erishganidan xursand bo’lmaymizmi?

Facebook, Twitter, odnoklassniki orqali yoki shaxsiy uchrashuvlarda bir-birimiz bilan ularni maqtamaymizmi?

O’zbeklarning ikkinchisi – Sevara Nazarxondan keyin – nihoyatda nufuzli “Golos”ni zabt etayotganidan xursand bo’lmaymizmi?

42-yoshli o’zbek ayoli, mashhur sulola vakilasi bo’la turib, imijini shu qadar o’zgartirishiga hammaning ham irodasi yetmasligini anglay olmaymizmi? Bu shaxsning ichki chegaralarni buza olganidan, demak, haqiqatan ham ruhi erkin ekanidan darak emasmi? Bu hurmatga sazovor emasmi, axir, aziz gapdoshim?

Yoshi 20dan sal oshganida AQShga ko’chib ketib, oilasidan yiroqda yangi hayot boshlash oson bo’lmagandir, axir.

Keling, keyingi safar boshi taqir, badani siyoh, tiliga zirak taqqan Nargizni ko’rganimizda men ham shunday qila olarmidim, deb so’raylik o’zimizdan? Birovga tosh otgisi kelganda odam men ham shunday qila olarmidim, degan savolni o’ziga berishi kerak deb o’ylayman. Qo’lingizdagi toshni otgingiz kelmay qoladi shunda.

Gaplashamiz.

  • Page 1 of 2
  • 1
  • 2
  • >

Inter-Gap haqida

Gap, gap, gap… Biz, o’zbeklar uchun gap – ijtimoiy tadbir. Erkak va ayollar alohida yoki birgalikda juda bo’lmaganda oyiga bir marta yig’ilib, “gap o’ynaydi”. Gapga qo’shilgan odamlar bir-birining uyi yoki restoranda mehmon bo’lishadi. Xarajatini ham ko’tarishadi. Mezbonga berilgan pul nafaqat dasturxon xarajatlarini qoplashi shart, balki qo’shimcha daromad ham bo’lishi lozim. Gapdan maqsad aynan shu. Moliyaviy maqsad. Ijtimoiy jihatiga kelsak… Ha, miriqib gaplashish, muloqot qilish, u yoq, bu yoqdan eshitilgan xabarlar bilan o’rtoqlashish, fikr almashish. Ha, bunisi tushunarli, Inter-i nimasi, dedingizmi? Internet davrida yashayapmiz. Pichoqqa ilinadigan har bir gap internetga chiqadi. Biz ham “Amerika Ovozi” da siz bilan gap o’ynashga qaror qildik. Qo’lda bir piyola choy bilan gapdan olamiz. Men mezbon ekanman, gapni boshlab beraman. Siz qo’shiling, fikr-mulohaza bildiring. Xarajati yo’q. Tez ishlab turgan internetingiz bo’lsa bas. Sizga katta rahmat va InterGAPga marhamat.

TV reportajlar