Muhammad Solih: O`zbekiston Xalq Harakatida kuchlanish jarayoni boshlanmoqda

Posted July 9th, 2012 at 7:05 pm (UTC+0)
Leave a comment

Praga qurultoyi-2012

O`zbekiston Xalq Harakati”ning Germaniyada o`tgan yili birinchi qurultoyini kuzatgan faollarga ko`ra navbatdagi Praga qurultoyi nisbatan sust bo‘ldi. Ikkinchi uchrashuv bahs-munozaralar bir qadar bosilgan, silliqroq o`tgandek taassurot uyg`otadi.

Ehtimol, bu bir yil davomida harakat doirasidagi o`zgarishlar, xususan “Andijon – adolat va tiklanish” va boshqa bir nechta  faollarning O’XH safini tark etishi bilan bog`liqdir. Ikkinchi qurultoygacha yetib kelgan harakat faollari, balki, bir-birlarini yaxshi tushunganlari bois munozaralarga o`rin qolmagandir.

Nazarimda, o`tgan bir yil O`XH uchun Islom Karimov rejimini ag`darish eyforiyasinining tarqashi bilan kuzatilgan. Nafaqat, O`XHda, balki tashqaridagi tarafdorlarda ham bunday mo`jiza ijrosini kutish qiyinligiga ko`nikish bor.

O`zbekistondagi rejimni ag`darish rejasiga qonuniy shakl berish, bu g’oyaning baralla aytilayotgani harakatning asosiy sifatini belgilab turgan edi. Haqiqatan ham O`XH shu sifat bilan jamoatchilikka tanildi.

“Praga qurultoyi”da rejimni ag`darish maqsadiga sodiqlik ta`kidlangan bo`lsa-da, bu g’oyaning yaqin davrda  imkonsizligi bir qadar anglangandek.

Majlisda O`XHning kurashuvchanligini saqlab qolishga qaratilgan dasturiy rejalar taqdim etildi.

Bu rejalardan xorijdagi muxolifat liderlarini vatanga qaytishi bo`yicha muzokara boshlash, O`zbekistondagi vaziyat bo`yicha manfaatdor davlatlar bilan muloqotni yo`lga qo`yish tashabbusi ma`lum bir siljishga olib kelishi mumkindek tuyuladi.
Albatta, bu dasturiy rejalar bo`yicha muloqot muttasil, jamoatchilik qo`llovi bilan, ochiq tarzda olib borilgan taqdirda.

Dasturlar ijrosi O`XHdan izchillikni, xorijda bo`lsa-da, jamoatchilik nazarida turishni talab etadi. Shu ma`noda  tashkilot qurultoyini uch yilda bir marta chaqirish qarori harakat faoliyatini bir qadar sustlashishiga xizmat qilishi mumkin. Albatta, masalani moddiy tomoni inobatsiz holda bunday e`tiroz bildirish osondir, lekin maqsadga erishish nafaqat g’oyaviylik, balki moddiy shakllanishni ham talab etadi.

Qolaversa, qurultoy bir tomondan harakatni aholiga tanishtirish uchun imkoniyat bo`lsa, boshqa tomondan xalqda guruh haqida tasavvur shakllanishi uchun ham muhumdir.

Qurultoy favqulodda holatlarda navbatdan tashqari chaqirilishi mumkin, ammo bunday vaziyatda katta qurultoyga ehtiyoj qanchalik bo`lishi bahsli.

O`XH rejalaridan yana biri hukumat inqiroziga, rejimning to’satdan ag`darilishiga tayyor turish. Shaxsan menda rejimning favqulodda qulashi uni kuch bilan ag`darishdan ko`ra ko`proq xavotir uyg`otadi. So`nggi 20 yilda siqib borilgan havoning to’satdan portlashini tasavvur etish qiyin, lekin bu muqarrar ko`rinadi.
Bu muqarrarlikka tayyor turish qamrovni, salohiyatni talab etadi. Har holda O`XH bu vaziyat ilg`angani, shunga muvofiq mas’uliyatga ham umid beradi.

Va, nihoyat, O`XHda din va siyosat.

Reallik shundaki, harakat a`zolarining aksariyati dindor odamlar. Albatta, ularning dindorligi Sovet davridagi ota-bobolarimiz dindorligidan farq qiladi. Asosiy farq shundaki, avval dindorlar hamisha siyosatdan uzoq tutilgan bo`lsa, O`XH, aksincha, agar iqtidorga kelsa, siyosat, tuzum, jamiyatni qanday bo`lishini belgilaydi.

Hozir ham O`zbekistonda dindorlar va dunyoviylar qatlami yuzaga chiqayotganini kuzatish mumkin. Shu ma`noda O`XH misol keltirayotgan Turkiya modeli qanoatli  ko`rinadi. Har holda bugungi tendensiya diniy qatlamning siyosiy kurashga bo`lgan ehtiyoji nisbatan shakllanib borayotganini ko`rsatmoqda.

O`zbekiston sharoitida bu tendensiya rejim qurbonlari bugun ko`proq dindorlar ekani bilan ham ko`zga tashlanadi. Qolaversa, mamlakatda erkin saylash imkoniyati paydo bo‘lsa, hukumatga kim kelishi ixtiyori xalqqa berilishiga umid qilish mumkin.

Muammo esa bu imkoniyatga erishishdadir. O`XH shuni va`da qilmoqda. Bu aslida dunyoviylarni ham, dindorlarni ham birlashtiruvchi maqsad bo`lishi kerak edi, afsuski hozircha bunday bo`lmayapti.

Turli tanqidlardan qat‘iy nazar, O`XH bir narsaga erishdi, so`nggi yillarda uyquda bo`lgan muxolifatni uyg`otdi, sergaklantirdi, jamoatchilikka esa amaldagi hukumatga muxolif kuch borligi haqida ishora bera boshladi.

Albatta, harakatga nisbatan e`tirozlar talaygina.

O`XH rasi Muhammad Solih bilan intervyuda shunday e`tirozlarga javob olishga harakat qildim.

Birinchi e`tiroz, nazarimda, O`XHda islomning o`rni, to`g`rirog`i, harakat a`zolarining dindorligi tashkilot siyosatiga qanchalik ta’sir o`tkazishi bilan bog`liq. Bu savolga Muhammad Solihning javobi quyidagicha:

Nega boshqa bir nomzod emas, balki aynan Muhammad Solih O`zbekiston Xalq Harakati raisi lavozimida qoldi. Bu ikkinchi e’tiroz. Solih buni shunday izohlaydi: 

Islom Karimov rejimini ag`darish maqsadini ovoza qilgan  O`XH  o`tgan bir yil ichida nimalarga erishdi:

O`XH raisi tashkilotning bugungi imkoniyatini qanchalik baholaydi:

Malik Mansur-Germaniya

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Muallif haqida:

Malik Mansur Toshkent Davlat Universitetini (hozirda O'zbekiston Milliy Universiteti) bitirgan. Professional jurnalist. Bu sohada 1990-yilardan beri ishlab keladi. O'zbekistonda qator nashrlarda faoliyat yuritgan. "Amerika Ovozi" bilan 2002-yildan buyon hamkorlik qilib keladi. Vatandagi siyosat, iqtisod va ijtimoiy hayotni yoritadi. Malik Mansur tanqidiy maqolalari uchun 2010-yilda davlat organlariga tuhmat qilganlik, haqoratlaganlik va jamoat xavfsizligiga tahdid solganlik aybi bilan Toshkentda sudga tortilgan. Jurnalist va uning reportajlarini efirga uzatgan "Amerika Ovozi" bu ayblovlarni asossiz deb hisoblab, sud ishini so'z va matbuot erkinligini cheklash uchun qilingan qadam deb atagan. Bafurja ma’lumotlar...

Ushbu blog haqida:

O'zbekiston va butun Markaziy Osiyodagi bugungi ahvol, siyosat, iqtisod, jamiyat... Yurtdoshlar nima fikrda? Ularni qanday masalalar qiynamoqda? Marhamat, shu sahifada munozara yuriting. Bu blog siz uchun ochiq. Vatandagi bugungi manzara sizga qanday ko'rinayotganini izohlab berishingiz mumkin.