Huquqlarni talab qilib namoyishga chiqish noqonuniymi?

Posted March 29th, 2016 at 5:10 pm (UTC+0)
Leave a comment

konstitutsiya

Savol: Aytingchi, qonunda o’z huquqini talab qilish uchun fuqarolar namoyish qilib chiqishi haqida nima deyilgan? Tanishlarimiz o’tgan hafta Namanganda bo’lgan voqeani aytib berishdi: Namanganning Irvadon va G’irvon qishloqlari tutashgan joyda markaziy liniyadan sanoqli boy kishilar faqat o’zlari uchun gaz quvurini ulamoqchi bo’lib turganda ( bu oldindan raygaz bilan kelishib puli to’lab qo’yilgan) qolgan uyi sovuq, gazi yonmayotgan aholidan 100 dan ortiq kishi gaz yo’qligidan shikoyat qilib, gaz berishini talab qilib chiqishgan. Shunda hokimiyat vakili ularni soat yettigacha uylaringizda gaz yonadi, degan va’da bilan tarqatib yuborgan. Lekin soat beshlarda namoyishda qatnashgan odamlar ichki ishlar xodimlari tomonidan olib ketilgan va ertasiga har biriga 600 ming so’m shtraf solib qo’yib yuborilgan. Olti kishini esa bu ishga boshchilik qilgani uchun qamab qo’yishgan. Ularning hammasiga davlat siyosatiga qarshi namoyish qilish aybi qo’yilgan. Bu qanchalik to’g’ri?

Javob: Namoyish ishtirokchilariga qarshi yuqorida tilga olingan va sodir etilgan xatti-harakatlar quyidagi sabablarga ko’ra noqonuniy hisoblanadi. Biz huquqlari toptalgan fuqarolarni zudlik bilan malakali advokat yollab, davlat mansabdor shaxslari va sud qarori ustidan shikoyat qilishga chaqiramiz.

Miting, yig’ilish va namoyish o’tkazish huquqi

Miting, yig’ilish, namoyish, ommaviy yurish, piket qilish kabi ommaviy tadbirlarni o’tkazish huquqi har bir fuqarolik jamiyati va demokratik davlatning ajralmas bo’lagidir. Mazkur huquq kishilarning siyosiy, iqtisodiy, ma’naviy qarashlarini ifoda etish uchun bir joyga to’planib, birgalikda harakat qilishi uchun zamin yaratadi. Ommaviy tadbirlarni o’tkazish huquqisiz hech qaysi demokratik jamiyat sog’lom faoliyat ko’rsata olmaydi.

O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 33-moddasida fuqarolar o’z ijtimoiy faolliklarini, O’zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq, mitinglar, yig’ilishlar va namoyishlar shaklida amalga oshirish huquqiga ega ekani belgilab qo’yilgan. Ammo ushbu huquqlarni samarali ro’yobga chiqarish kafolatlari va tartibi hali ishlab chiqilmagan. Natijada mazkur konstitutsiyaviy huquqdan foydalanishga jazm qilgan fuqarolar turli to’siq va muammolarga duch kelmoqda. Read the rest of this entry »

Fuqarolikdan mahrum qilish bo’yicha yangi qoidalar qanchalik qonuniy?

Posted March 9th, 2016 at 2:54 am (UTC+0)
Leave a comment

IMG_20150906_192136-1

2015-yil 10-avgust kuni “O’zbekiston Respublikasi fuqaroligi to’g’risida”gi Qonunga (bundan keyin Fuqarolik to’g’risidagi Qonun) o’zgartish va qo’shimchalar bilan fuqarolikdan mahrum qilishning yangi asosi kuchga kirdi. Yangi o’zgartirishlarga muvofiq, agar O’zbekiston fuqarosi xorijiy davlat foydasiga faoliyat ko’rsatish yoki osoyishtalik va xavfsizlikka qarshi jinoyat sodir etish orqali jamiyat va davlat manfaatlariga jiddiy zarar yetkazsa, fuqaroligidan mahrum etilishi mumkin.[1]

Fuqarolikdan mahrum etish deb ma’lum bir shaxs fuqaroligining davlat organi tomonidan bekor qilinishiga aytiladi. Mazkur chora bugungi kunda, ko’pincha, terrorizmga qarshi chora sifatida ko’rilmoqda. Har qanday hukumat aholini terrorizm xurujidan himoya qilish uchun turli huquqiy choralar ko’rishi tabiiy hol. Ammo yangi qabul qilingan o’zgartirishlar maqsadga muvofiqmi? Ularni amalga oshirishda qanday huquqiy muammolar kelib chiqishi mumkin?

Fuqarolik tushunchasi va amaldagi qonunchilik

Fuqarolik tushunchasi zamirida ijtimoiy shartnoma nazariyasi yotadi.[2] Ijtimoiy shartnomaga ko’ra, fuqaro va davlat o’rtasidagi munosabatlar ma’lum huquq va majburiyatlar asosida quriladi. Bunda ikki tomon o’z zimmasiga bir qator majburiyatlarni oladi. Mana shu majburiyatlarni bajarish, o’z navbatida, ikki tomonga huquq, imtiyoz va vakolatlar beradi. Masalan, fuqaro davlat qonun-qoidalariga bo’ysunishni, soliq to’lashni, davlat boshqaruvida hokimiyat organlari orqali ishtirok etishni va vaziyat taqazo etganda, o’z mamlakatini himoya qilish uchun harbiy safarbarlikni o’z zimmasiga oladi. Davlat esa hokimiyat bo’linishi, qonun ustivorligi, fuqarolarning haq-huquqlari va xavfsizligi, davlat organi va xodimlari xalq manfaatlari uchun faoliyat yuritishini ta’minlash kabi majburiyatlarni oladi.

Konstitutsiya va qonunlar ijtimoiy shartnomani rasmiylashtiradi. Qonun-qoidalar turli ijtimoiy-siyosiy munosabatlarni tartibga solish maqsadida huquq va majburiyatlarni belgilaydi. Ushbu huquq va majburiyatlarni bajarish natijasida fuqaro va davlat o’rtasida o’ziga xos munosabatlar, bog’lanish, sadoqat paydo bo’ladi. Fuqaro o’z zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarmaganda davlat o’zining majburlov va huquq-tartibot organlari yordamida fuqaroga qarshi chora ko’radi. Masalan, fuqaro jinoyat (boshqa fuqarolarning qonuniy manfaatlariga tajovuz qilish) sodir etganda, jabr ko’rgan kishi davlatning huquq-tartibot va sud organlari orqali himoya qilinishi kerak. Davlat tomonidan odil sudlov ta’minlanmaganda, fuqarolarning qonun ustuvorligi va davlat organlariga qarshi hurmati va ishonchi kamayib boradi. Read the rest of this entry »

Doimiy muddatga OVIR olish mumkinmi?

Posted February 12th, 2016 at 7:34 pm (UTC+0)
Leave a comment

OVIR-stikeri-e1358216257528

Savol: OVIR vizamning muddati tugaganiga 3 yildan oshdi. Turkiya fuqarosiga turmushga chiqqanman, hali Turkiya fuqaroligiga o’tmadim. Keyingi yil O’zbekistonga borish niyatimiz bor. Kirishda OVİR so’ramasliklarini bilaman, lekin chiqishda yana bu vizani olgan bo’lishim shartmi? Har safar borganda yangi OVIR olmasdan, uni bir marta doimiy muddatga olish mumkinmi?

Javob: O’zbekiston Respublikasining “O’zbekiston Respublikasi fuqaroligi to’g’risida”gi qonuni 6-moddasiga ko’ra, O’zbekiston Respublikasi fuqarosi bo’lgan erkak yoki ayolning chet el fuqarosi bilan yoxud fuqaroligi bo’lmagan shaxs bilan nikohdan o’tishi, shuningdek, bunday nikohning bekor qilinishi er yoki xotinining fuqaroligi o’zgarishiga sabab bo’lmaydi. Demak, Turkiya fuqarosiga turmushga chiqqan bo’lsangiz ham (agar o’z xohishingiz bilan O’zbekiston Respublikasi fuqaroligidan chiqishni so’rab murojaat qilmagan bo’lsangiz)  siz O’zbekiston Respublikasi fuqarosi hisoblanasiz. Bundan kelib chiqadiki, sizning O’zbekiston Respublikasidan chel elga chiqishingiz hamda O’zbekistonga qaytib kirishingiz kabi masalalarda O’zbekiston Respublikasi fuqarolariga qanday qoida qo’llanilsa, sizga nisbatan ham shunday qoidalar tatbiq etiladi.

O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining chel elga borishlari tartibi to’g’risida”gi 1995-yil 6-yanvardagi 8-sonli qaroriga 1-ilovaning II bo’lim, 1-bandiga ko’ra, chet elga bormoqchi bo’lgan O’zbekiston Respublikasi fuqarolari belgilangan tartibda anketa-arizani to’ldirgan va O’zbekiston Respublikasi pasportini taqdim etgan holda yashash joylari bo’yicha ichki ishlar organlariga murojaat qiladilar. Ichki ishlar organlari fuqarolarning anketa-arizasini 15 kunlik muddatda ko’rib chiqadilar va uning pasportiga chel elga vaqtinchalik borish uchun ikki yil davomida amal qiladigan ruxsat berish yozuvi stikeri (OVIR) ni yopishtiradilar. Read the rest of this entry »

Mansabdor shaxslarning xorijga chiqishini belgilovchi tartib sud hokimiyati mustaqilligiga rahna soladimi?

Posted December 22nd, 2015 at 8:28 pm (UTC+0)
Leave a comment

2014-yil 5-mart kuni O’zbekiston Respublikasi Prezidenti “Mansabdor shaxslarning xorijiy mamlakatlarga chiqish tartibini takomillashtirish choralari to’g’risida” Qaror qabul qildi. Mazkur qaror xorijiy mamlakatlarga xizmat safariga chiqmoqchi bo’lgan mansabdor shaxslar “maxsus kelishuv”dan keyingina safarga chiqishlari mumkinligini belgilaydi.

Ijro etuvchi hokimiyat tomonidan ishlab chiqilgan bu qoidalar mustaqil hokimiyat hisoblanuvchi qonun chiqaruvchi va sud tizimlari ishiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Quyida shunga oid ayrim mulohazalarimizni bayon etamiz.

Mansabdor shaxslarning xorijiy mamlakatlarga chiqishining yangi tartibi

Qarorga ko’ra, mansabdor shaxslar xorijiy mamlakatlarga xizmat safariga “maxsus kelishuv” asosidagina chiqishlari mumkin. Maxsus kelishuvdan o’tishi kerak bo’lgan mansabdor shaxslar ro’yxati uch guruhga bo’lingan. Mazkur ro’yxatlar qarorga ilova shaklida keltirilgan.

Birinchi Ilovada O’zbekiston Respublikasi Prezidenti bilan, ikkinchi Ilovada Vazirlar Mahkamasi bilan va uchinchi Ilovada Prezidenti devonining tegishli xizmatlari bilan maxsus kelishuvga ega bo’lishi talab qilinadigan mansabdor shaxslar ro’yxati keltirilgan.

Mansabdor shaxslar tomonidan xorijiy mamlakatlarga xizmat safariga chiqishning bunday tartibi “Davlat sirlarini saqlash to’g’risida”gi Qonun bilan asoslantiriladi. Mazkur qonunning 8-moddasida davlat siri yoki harbiy sirni tashkil etuvchi ma’lumotlar bilan ishlayotgan yoki ishlagan fuqaroning o’zi yozma ravishda bergan roziligi bilan maxfiylik muddati tugagunga qadar, lekin ko’pi bilan besh yilga huquqlari cheklanishi mumkin. Qonunda davlat siri tushunchasiga quyidagicha ta’rif berilgan:

“Davlat tomonidan qo’riqlanadigan va maxsus ro’yxatlar bilan chegaralab qo’yiladigan alohida ahamiyatli, mutlaqo maxfiy va maxfiy harbiy, siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va o’zga xil ma’lumotlar”.

Qonun davlat sirlarini uch kategoriyaga bo’ladi: davlat, harbiy va xizmat sirlari (mazkur sirlar ta’rifi uchun Qonunning 3-moddasiga murojaat qiling). Read the rest of this entry »

Xorijda besh yil yashagan shaxs fuqaroligini yo’qotadimi?

Posted October 10th, 2015 at 7:02 pm (UTC+0)
Leave a comment

UZB-Passport

Savol: Yaqinda odamlar orasida chet elga chiqib ketgan va 5 yil davomida O’zbekistonga biror marta kelmagan odamlarning fuqaroliklari olib qo’yilarmish degan gap tarqaldi. Albatta, bu gaplar asossiz mish-mish bo’lsa kerak deb o’ylayman. Lekin umuman olganda, uzoq vaqt chet elda yurgan fuqarolar uchun biror xavf bormi?

Javob: “O’zbekiston Respublikasi fuqaroligi to‘g’risida”gi Qonunining 21-moddasida fuqarolikni yo’qotish holatlari haqida yozilgan bo’lib, unga ko’ra, quyidagi hollarda O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi boy beriladi:

1) shaxs chet davlatda harbiy xizmatga, xavfsizlik xizmati idoralariga, politsiyaga, adliya idoralariga yoki davlat hokimiyati va boshqaruvining boshqa idoralariga ishga kirganligi natijasida;

2) agar chet elda doimiy yashovchi shaxs besh yil davomida uzrli sabablarsiz konsullik hisobiga turmagan bo‘lsa;

3) agar O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi yolg‘onligi shak-shubhasiz ma’lumotlar yoki soxta hujjatlarni taqdim etish natijasida olingan bo‘lsa.

Agar shaxs chet davlat foydasini ko‘zlab faoliyat yuritish yoki tinchlik va xavfsizlikka qarshi jinoyatlar sodir etish orqali jamiyat va davlat manfaatlariga jiddiy zarar etkazgan bo‘lsa ham O‘zbekiston Respublikasining fuqaroligi yo‘qotilishi mumkin.

Yuqoridagi holatlarda fuqarolik O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan bekor qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1992-yil 20-noyabrdagi Farmoniga binoan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasining fuqaroligi bilan bog‘liq masalalarni ko‘rib chiqish tartibi to‘g‘risida Nizomning IV bo’limiga ko’ra, agar chet elda doimiy yashovchi shaxs 5 yil mobaynida uzrli sabablarsiz konsullik muassasalarida fuqarolik hisobidan o‘tmagan bo’lsa, konsullik muassasalari bu haqda Tashqi ishlar vazirligiga ma’lumot yuboradi. Tashqi ishlar vazirligi o‘z xulosasi bilan bu materiallarni ko‘rib chiqish uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi fuqarolik masalalari Komissiyasiga yuboradi. Komissiya taqdim etilgan materiallarni ko‘rib chiqadi va O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti qaror qabul qilishi uchun taklif kiritadi. Read the rest of this entry »

Rad etilgan OVIR vizasi ustidan qayerga shikoyat qilish mumkin?

Posted August 29th, 2015 at 7:11 pm (UTC+0)
Leave a comment

Savol: Shahar OVIRidan stiker olish to‘g‘risidagi arizamga rasman rad javobini oldim. Rasmiy javobda shunday yozilgan: «Tekshiruv yakuni bo‘yicha O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 6-yanvar kunidagi 8-sonli qarori 3-bo‘limi talablariga asosan Sizning xorijiy davlatlarga chiqishingiz maqsadga muvofiq emasligi to’g’risida ma’lum qilamiz».

Sizlardan shu ish yuzasidan maslahat olmoqchi edim. OVIRdagi xodimlar bu qaror ustidan hech qayerga shikoyat qila olmasligim, sudga murojaatlarim ham natija bermasligini aytib, hafsalamni pir qilmoqchi bo‘ldilar.

Iltimos, menga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatib, nima qilishim lozimligi borasida maslahat bersangiz.

Javob: Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 6-yanvardagi 8-son qaroriga 1-ilova “O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining chet elga chiqishi va O‘zbekiston Respublikasi hududiga kirishi tartibi” bo’lib, uning III bo’limidan chet elga borish huquqiga qo’yilgan cheklovlar o’rin olgan.

Unga ko’ra, quyidagi sabablar chet elga borish huquqini cheklash uchun asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin:

Read the rest of this entry »

Oilani buzuvchiga qonuniy jazo bormi?

Posted June 11th, 2015 at 6:44 pm (UTC+0)
Leave a comment

Savol: Yaqinda singlimni unashtirgan edik. Unashtirishdan oldin bir yigitdan sovchilar kelgandi, singlimning noroziligi tufayli rozi bo’lmagandik. Endi esa u yigit singlim unashtirilgan kuyovga va oila a’zolariga telefon qilib, kurakda turmaydigan gap-so‘zlar, turli xil tuhmatlar va to‘yni qaytarish haqida do‘q-po‘pisa qilyapti. U ham yetmaganday, onamga telefon qilib holi joniga qo‘ymayapti. Aybdorga qanday jazo beriladi, sud bo‘lsa-yu suddan quruq chiqib ketsa, kimga murojaat qilishimiz kerak? Oila buzuvchiga qonuniy jazo bormi?

Javob: Shaxsga nisbatan tuhmat qilish ma’muriy huquqbuzarlik hamda jinoyat hisoblanadi. Ma’muriy Javobgarlik To’g’risidagi Kodeksning 40-moddasiga asosan, tuhmat, ya’ni bila turib yolg‘on, boshqa bir shaxsni sharmanda qiluvchi uydirmalarni tarqatish —

eng kam ish haqining yigirma baravaridan oltmish baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Jinoyat kodeksining 139-moddasiga asosan esa, tuhmat qilish, ya’ni bila turib boshqa shaxsni sharmanda qiladigan uydirmalar tarqatish, shunday harakatlar uchun ma’muriy jazo qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, —

eng kam oylik ish haqining ikki yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi.

Nashr qilish yoki boshqacha usulda ko‘paytirilgan matnda yoxud ommaviy axborot vositalari orqali tuhmat qilish —

eng kam oylik ish haqining ikki yuz baravaridan to‘rt yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yildan uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud olti oygacha qamoq bilan jazolanadi. Read the rest of this entry »

Quyosh batareyalari uchun soliq to’lanadimi?

Posted April 2nd, 2015 at 11:07 am (UTC+0)
Leave a comment

© Wikipedia Commons

© Wikipedia Commons

Savol: Xonadonlarga o’rnatiladigan quyosh batareyalari uchun davlatga soliq to’lanadimi? Shunday bo’lsa, buning tartibi qanday?

Javob: O’zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksida quyosh batareyalarini o’rnatganlik yoki undan foydalanganlik yoxud muqobil energiya turlarini o’rnatganlik yoki ulardan foydalanganlik uchun jismoniy shaxslarga ham, yuridik shaxslarga ham biron bir soliq turi belgilanmagan. Demak, O’zbekiston Respublikasida muqobil energiya manbalarini o’rnatganlik yoki ulardan foydalanganlik uchun soliq olinmaydi.

2013-yil 1-martda chiqarilgan O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Muqobil energiya manbalarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida” Farmoni 8-bandida 2013 -yilning I yarim yilligi davomida V

azirlar Mahkamasiga “Muqobil energiya manbalari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni loyihasini tayyorlab taqdim etish vazifasi ko’tarilgan. Ushbu qonun loyihasi tayyorlandimi, yo’qmi, bundan xabarimiz yo’q. Ammo “Muqobil energiya manbalari to’g’risida”gi qonun hozirgi kunga qadar qabul qilinmagan. Demak, muqobil energiya manbalari bilan bog’liq munosabatlarni tartibga soluvchi qonun mavjud emas.

Read the rest of this entry »

Dafn etish uchun nafaqa kimlarga beriladi?

Posted February 26th, 2015 at 3:50 am (UTC+0)
Leave a comment

Savol: Mening otam yaqinda olamdan o’tdi. Ishxonada yaqin kishisi olamdan o’tsa beriladigan pulni menga berishmadi. Bu pul o’zi kimlarga, qanday holatda beriladi?

Javob: “Dafn etishga nafaqa tayinlash va to‘lash tartibi to‘g‘risida” Nizomga ko’ra, nafaqa marhumning eriga (xotiniga), ota-onasiga, farzandlariga va boshqa qarindoshlariga yoki marhumning qonuniy vakiliga, bunday shaxs bo‘lmagan taqdirda esa — dafnni amalga oshirish majburiyatini zimmasiga olgan boshqa shaxsga tayinlanadi va to‘lanadi.

Nafaqa:

a) davlat pensiyasi oluvchi pensioner;

b) davlat ijtimoiy nafaqasi oluvchi fuqaro;

v) xodim yoki uning qaramog‘idagi oila a’zosi;

g) bola hayotining birinchi haftasi mobaynida vafot etganda yoki o‘lik bola tug‘ilganda (perinatal o‘lim);

d) ish bilan band bo‘lgan yoki band bo‘lmagan shaxs, fuqarolarning ayrim toifalariga tegishli bo‘lgan shaxs yoki bola vafot etgan taqdirda tayinlanadi.

Read the rest of this entry »

Ish haqidan obuna uchun majburiy ushlab qolish qonuniymi?

Posted January 5th, 2015 at 7:20 pm (UTC+0)
Leave a comment

http://gdb.voanews.com/A92B037D-B935-4E09-BA94-54B6FC6623F1_mw1024_s_n.jpgSavol: Ishxonada har yili majburiy tarzda gazeta-jurnallarga obuna qildirib, ish haqimning 20-30 foizini ushlab qolishadi. Men obuna bo’lmasligimni aytsam ham bu hammaga majburiy deb obuna qilishadi. Har galgidek, bu safar ham menga obuna bo’lganligim to’g’risida biror hujjat berishgani yo’q, obuna bo’lgan jurnallardan esa darak ham yo’q. Majburiy obuna qonuniymi?

Javob: Mehnat kodeksining 164-moddasiga ko’ra, yozma rozilik yoki sud qarori bilangina xodimning mehnat haqidan ushlab qolish mumkin.

Demak, xodimning mehnat haqidan ushlab qolish uchun, masalan, obunaga ushlab qolish uchun xodimning roziligi talab etiladi. Buning ustiga ushbu rozilik yozma tarzda ifodalangan bo’lishi lozim. Agar ish beruvchi obuna barcha xodimlar uchun majburiyligini aytsa, undan buni tasdiqlovchi huquqiy hujjatni ko’rsatishni talab qilish lozim.

Qonunning yuqorida aytilgan bandidagi “sudning qaroriga asosan” degan qismi aliment to’lash, qarzdorlikni undirishga o’xshash ishlarga taalluqli.

Read the rest of this entry »

Blog haqida

Yuridik klinika - "Amerika ovozi" saytining yuridik maslahatlar sahifasi. O'zbekiston qonunchiligi, xorijga chiqish-kelish, fuqarolik, immigratsiya kabi mavzularda huquqiy savollaringiz bo'lsa, ularni bizga uzbek@voanews.com elektron pochta manzili orqali yo'llashingiz mumkin.
Savollaringizga malakali huquqshunoslar javob beradi.
Ushbu blog fuqarolar huquqiy savodxonligini oshirish bilan shug'ullanuvchi "Tashabbus" nodavlat tashkiloti bilan hamkorlikda tashkil etilgan.

Taqvim

May 2016
M T W T F S S
« Mar    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031