Kommunizmin 100 ili

Posted November 8th, 2017 at 10:53 am (UTC-5)
Leave a comment

“Bolşevik İnqilabının 100-cü ildönümü haqda düşünərkən, xatırlamağımız gərəkli olardı ki, bu dövr cəhənnəm olub – 100 il sürən inqilab, zülm, aclıq, kütləvi qırğın, soyqırım və tarixdə misli görünməmiş terror,” Artur Herman ‘Milli İcmal’ dərgisində yazır.

100 il öncə Vladimir Lenin Rusiyada respublika idarə üsulunu devirəndə az adamın ağlına gələrdi ki, növbəti illərdə nəhəng bir ölkə öz əhalisinin üçdə birini aclıq, müharibə və kütləvi mühacirət nəticəsində itirəcək.

Müvəqqəti Hökuməti Petroqradda qərargahlanan müharibədən narazı əsgərlər və Kronştatda donanma bazasındakı matrosların köməyi ilə devirdikdən bir gün sonra – 8 noyabrda Lenin Xalq Komissarları Şurası adlanan yeni hökumət yaratdı.  Əslində bu, xalqın geniş təbəqələrini təmsil edən idarəçi qurum yox, Lenin və onun bolşevik silahdaşlarından ibarət bir dəstə idi.

“Az qala bir güllə də atılmamışdı – Rusiya paytaxtında bolşeviklərin çevrilişində ölən adamların sayı bir maşına da yerləşməzdi,” deyə Artur Herman 7 noyabr gecəsi Petroqradda baş verənləri təsvir edir.  “Ancaq həmin gündən bu günədək Leninin irsi tarixdə ən ölümcül siyasi sistemin əsasını qoyacaqdı.”

Vladimir Lenin və onun varisi İosif Stalinin hakimiyyəti dönəmində milyonlarla adam repressiya, sürgün, və kütləvi aclığın qurbanına çevrildi.

Hermanın sözlərinə görə, Leninin qurduğu kommunist quruluşu dünyanın dörd küncünə yayıldıqca Çin, Kamboca, Kuba və Efiopiya kimi ölkələrdə repressiv totalitar rejim yaradılmasına rəvac verərək milyonlarla adamın “sinfi düşmən” damğası altında güllələnməsinə gətirib çıxardı.

Digər milyonlar kommunist liderlərin (SSRİ-də İosif Stalin, Çində Mao Tsedonq, Şimali Koreyada Kim sülaləsi) qəsdən törətdikləri süni aclıq nəticəsində tələf oldu.

Sağ qalanları isə qəddar polis rejiminin dəmir yumruğu altında psixoloji vahimə və material səfalət içərisində bir həyat gözləyirdi.

Birinci ABŞ Süvari Diviziyası Cənubi Koreyanı kommunistlərdən azad etmək üçün Pohanq bölgəsində sahilə enir. 19 iyul, 1950.

“Hələ söhbət kommunizmin Vyetnam, Koreya, Malayziya, Yunanıstan, Nikaraqua, El Salvador, Anqola və Rusiyanın özündə bərqərar olmaması uğrunda həyatlarından keçən adamlardan getmir,” Herman yazır.

Başda amerikalılar olmaqla, azad dünyanın on minlərlə övladı Vyetnam cəngəlliklərində, Koreyanın donmuş təpəliklərində kommunizmi dayandırmaq naminə tüğyan edən müharibələrdə həyatlarını itirəcəkdi.

Kambocada kommunist Kxmer Rujun qısa hakimiyyəti dönəmində azı 1.5 milyon adamın sistematik dövlət siyasəti nəticəsində məhv edildiyi təxmin olunur.

Az qala yarım əsr dünya əhalisi kommunizmin başlıca dayağı sayılan Sovet İttifaqı ilə nüvə müharibəsinin qorxusu ilə yaşayacaqdı. “Həmin onilliklərdə yaşamış adamlar Sovet İttifaqının 1991-ci ildə süquta uğrayacağını ağıllarına belə gətirməzdilər.”

Müəllifin sözlərinə görə, mövcud olan hər şeyi dağıtmağı qarşısına məqsəd qoymuş Vladimir Lenin inanırdı ki, belə etməklə o, daha yaxşı gələcək quracaq.

Şimali Koreyada aclığın körpə qurbanları. Kommunist diktaturasının mövcud olduğu bu ölkədə hələ də konsentrasiya düşərgələrində on minlərlə siyasi məhbus saxlanılır.

Bu gün İŞİD və əl-Qaida kimi terror qruplarının Leninin “totalitarizmin nihilizmlə qarışdığı terror və zorakılıq” amalına bənzər təfəkkürdən qidalandıqlarını qeyd edən Artur Herman təhlükənin tam sovuşmadığını xatırladır.

“Lenin və onun davamçıları sivilizasiyaya müharibə elan etdilər. Həmin müharibə müxtəlif yerlərdə və müxtəlif vasitələrlə hələ də davam edir.”

Sinqapur Nümunəsi

Posted October 30th, 2017 at 4:04 pm (UTC-5)
Leave a comment

“Sinqapur bizim Asiyada ən yaxın tərəfdaşlarımızdan biridir,” Prezident Donald Tramp Ağ Evin qarşısında sinqapurlu həmkarı ilə birgə bəyanatında bildirdi. “Birləşmiş Ştatlar Sinqapurla o, yarım əsr bundan öncə istiqlaliyyət əldə etdikdən bəri dərin və davamlı əməkdaşlıq qurub.”

Sinqapurun indiki baş naziri Li Hsien Loonqun atası Li Kuan Yunun hakimiyyəti dönəmində yoxsul ada millətindən iqtisadi qüdrətə çevrildiyini vurğulayan Prezident Tramp cırtdan dövlətin “son 50 ildə inanılmaz iqtisadi və siyasi uğurlara nail olduğunu” söylədi.

Və ABŞ lideri həmin uğurun əsasında dayanan amilləri sadaladı. “Sinqapurun qanun aliliyinə, beynəlxalq mülkiyyət hüquqularının qorunmasına, ədalətli və qarşılıqlı ticarətə hörməti bu ölkəni biznes üçün maqnitə çevirib,” deyə Prezident Tramp bu gün Sinqapurda 4,000-dən çox Amerika biznesinin fəaliyyət göstərdiyini önə çəkdi.

Bir çox başqa qonşuları ilə müqayisədə Sinqapur reallığı həqiqətən möcüzə sayılmalıdır. Ölkənin ixrac etdiyi məhsulların 50 faizdən çoxunu yüksək texnologiyalı istehsalat təşkil edir. Bu göstərici üzrə dünyada birinci yeri tutan Sinqapur ən yaxın rəqabətçiləri olan Koreya, Çin, İrlandiya, ABŞ və Yaponiyanı az qala ikiqat üstələyir.

Sinqapur dünyada biznes qurmaq üçün ən yaxşı məkan sayılır. Yeni biznes açmağın cəmi 3 gün və 3 prosedur aldığı bu ölkə ABŞ, Almaniya və Yaponiya kimi ölkələri oxşar göstəricilərdə xeyli geridə qoyur.

Ölkədə korporativ fəaliyyəti həvəsləndirməyə yönəlik vergi faizi birinci dünya ölkələri sıralarında ən aşağı həddədir.  Azad bazarın beşiyi sayılan ABŞ-da korporasiyalara qoyulan vergilər Sinqapurdakından demək olar ki, ikiqat yüksəkdir.

Dəqiq fənlər, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat üzrə tədris sahələrində də şəhər-dövlət birinciliyi əldə saxlayır. Milken İnstitutunun tərtib etdiyi indeksə əsasən 0-7 şkalasında Sinqapur 6.3 bala sahibdir və bu sahələrdə ixtisaslaşan tələbələr üzrə Yaponiya, ABŞ və İsrail kimi dövlətləri geridə qoyur.

Millətin atası sayılan Li Kuan Yu azad bazar prinsiplərini
rəhbər tutaraq Sinqapuru birinci dünya ölkəsinə çevirməyə nail olub.

1965-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra əldə etdiyi nailiyyətlərə görə Sinqapur xalqı ilk növbədə dövlətin banisi sayılan Li Kuan Yuya borcludur. Li yenicə baş nazir olanda Sinqapurda adambaşı gəlir $400 dollar idi. Bu gün həmin rəqəm $38,000 təşkil edir. Orta sinqapurlu dolanışığına görə amerikalı ilə eyni səviyyədə yaşayır.

“Öz vizyonu, əzmkarlığı, işgüzarlığı və dürüstlüyü ilə tanınan Li Kuan Yunun dinamik liderliyi sayəsində Sinqapur bir nəslin içərisində üçüncü dünya ölkəsindən birinci dünya ölkəsinə çevrildi,” Munis Ahmer dawn.com saytında yazır. Linin iqtisadi dirçəlişlə yönəlik prqamatizmi, eyni zamanda misilsiz vətənpərvərliyi onu həqiqi millət atası statusuna yüksəltdi. 2015-ci ilin martında 91 yaşında dünyadan köçəndə on minlərlə adam bu şəxsiyyətin millət qarşısında göstərdiyi xidməti ehtiramla anmağa axışdı.

Li 1960-cı illərdə, avtoritar liderlərin cövlan etdiyi bir dövrdə azsaylı rəhbərlərdən idi ki, millətin rifahının həqiqətən nədən asılı olduğunu dərk edirdi.  O, anlayırdı ki, qanun aliliyi və yaxşı idarəçilik olmayan yerdə firavanlıq, var-dövlət ola bilməz. Sinqapur kimi ciddi təbii sərvətə malik olmayan şəhər-ölkənin xilası xarici investorların ölkəyə cəlb olunmasında idi, və Li öz vətənində bunun üçün münbit şərait yaratamağa nail oldu.

Sinqapur Menecment Universiteti ölkə rəhbərliyinin uğurlu təhsil siyasətinin özəyini təşkil edən qabaqcıl təsisatlardan biridir.

Linin başlıca siyasi xətlərindən biri uzun müddət xarici dövlətlərin idarəçiliyi altında olmuş Sinqapurda millət anlamının etnik mənsubiyyət əsasında formalaşması ideyasından imtina etməsi idi. Çinli çoxluğa malik ölkədə böyük sayda malayların və hindistanlıların mövcudluğu tələb edirdi ki, dövlətin siyasi ideologiyası digər etnik qrupların maraqlarını nəzərə alsın – ən azı onların cəmiyyətdən təcrid olunmuş durumda hiss etməsinə yol verməsin. Eyni zamanda Li dini radikalizmə qarşı barışmaz mövqe sərgiləyir və onun zorakı manifestasiyalarının qarşısını qətiyyətlə alırdı.

Sinqapurun siyasi sistemi kamil deyil. Hərçənd ki, dövlət banisi və onun varisləri təmizliklərinə, effektiv idarəçilik qabiliyyətlərinə görə tanınıblar, ölkədə qüdrətli müxalifətin olmaması və balanslaşdırıcı təsisatların zəifliyi uzun-dönəmli problem mənbəyi olaraq qalır. Hökumətin uğurlu təhsil siyasəti nəticəsində bu gün ölkədə çox sayda gənc savadlı peşəkar yetişib ki, onlar cəmiyyətdə daha çox şəffaflıq, cavabdehlik və siyasi plüralizm tələb edirlər.

“Sinqapur inkişafını davam etdirmək üçün əlverişli mövqedədir, ancaq növbəti yarım əsrdə  ölkənin üzləşəcəyi sınaqlar 50 il öncə təsadüf nəticəsində yaranış vaxtı mövcud olan təhlükələrdən fərqli olacaq,” Simon Long ‘Economist’ məcmuəsində yazır. “Bu sınaqlar fərqli ölçülər tələb edəcək. Sinqapurun üzləşdiyi ən böyük təhlükə özünə-arxayınlıqdır – inidəyədək uğurla işləmiş siyasətin yeni erada da Sinqapura özünə yer tapmaqda yararlı olacağına olan inam.”

Kosmosda Olmaq

Posted October 17th, 2017 at 10:04 am (UTC-5)
Leave a comment

Beynəlxalq Fəza Stansiyasında iş gününün sonudur. Yorğun kosmonavt yatmaq üçün təyyarə tualeti boyda divara bitişdirilmiş kapsula daxil olur. “Yer kürəsində uzun günün ardınca yatağa uzanan kimi insana bir rahatlıq hissi gəlir,” 6 aylıq missiyadan sonra fəzadan qayıtmış Mayk Hopkins danışır.  “Amma fəzada cazibə qüvvəsi olmadığından uzanmaq anlayışı da yoxdur. Ayağı yerdən üzmək hissi – onun gətirdiyi emosional rahatlıq heç vaxt baş vermir.”

Atlantic məcmuəsinin yazarı Charles Fishman fəzada yatmağın başqa bir dilemmasına da diqqət çəkir. Qolları yataq torbasının içərisində yaxud dışarısında saxlamaq öz işindir. Amma əgər qollarını dışarıda saxlasan, onlar sıfır çəki şəraitində havada yellənməyə başlayacaq və yatmış kosmonavtı içkili balerinaya oxşadacaq. “Mən özüm içəri adamıyam. Bələnməyə üstünlük verirəm,” Hopkins deyir.

Beynəlxalq Fəza Stansiyasından Ayın ABŞ ərazisi üzərinə düşən kölgəsi görünür. 21 avqust, 2017.

Futbol meydançası boyda olan Beynəlxalq Fəza Stansiyası illərdir ki, Yer kürəsini orbit edir və fəza araşdırmalarında önəmli rol oynayır. Hər gün burada 10-a yaxın insan çəkisizlik şəraitində işləyir, kosmos haqda dəyərli biliklər toplayır. Yerdə cərəyan edən geosiyasi qarşıdurmaya baxmayaraq, fəzada amerikalılar və ruslar əməkdaşlıq edirlər. İş müddətində onlar əsasən öz modullarında qalsalar da, işdən sonra birgə nahar edir, bir-birləri ilə yaxın təmasda olurlar.

“Stansiyada hər şeyin öz qəribə xüsusiyyəti var,” Fişman yazır. Məsələn, məşğələ velosipedində əl tutmağa heç nə yoxdur. “Cazibə qüvvəsinin olmadığı bir şəraitdə heç nə tutmadan sürətlə pedallamaq, eyni zamanda özünü oturacağa bərkidilmiş vəziyyətdə hiss etmək olar. Sən burada idman edərkən havada dolaşan noutbukda filmə baxa bilərsən. Amma gərək bir yerdə çox qalmaqdan ehtiyatlı olasan. Havanı dövran etdirən cazibə qüvvəsi olmadığından insanın nəfəs buraxan zaman yaratdığı karbon dioksid başın üzərində görünməz bulud yaradır ki, bu da başağrısına yol açır.”

Beynəlxalq Fəza Stansiyasının ekipajının üzvləri Joe Acaba (ABŞ) və Aleksandr Misurkin (Rusiya) kosmosa uçmazdan öncə.

Yemək 20 il əvvəllə müqayisədə daha yaxşıdr. Ancaq onun əksəriyyəti vakuumda paketlənir, yaxud da konserv bankalarına qoyulur. Bir neçə aydan bir buraya adi portağalın gəlişi əsl bayram əhval-ruhiyyəsi yaradır.

Kosmonvatlar səhər saat 7:30 da işə başlayıb, axşam saat 7-də işlərini bitirirlər. İş günü planlaşdrıma iclası ilə başlayır ki, burada onlar gündəlik fəaliyyətlərini müzakirə edirlər. “Həçənd ki, kosmonavtlar fəza stansiyasında işləyib-yaşayırlar, onlar Beynəlxalq Fəza Stansiyasının uçuşuna nəzarət etmirlər. Bu funksiyanı Hyuston və Moskvada qərargahlanan mərkəzlər həyata keçirir.

Kosmos üçün xüsusi qablaşdırılmış yeməklər.

Stansiyada görülən işlərin çoxu dərin intellekt və yüksək savad tələb edir. Bu qabiliyyətlərə yiyələnmək üçün kosmonavtlar illərlə təhsil alıblar. Ancaq kosmosda görüləsi işlər sırasında elələri var ki, kifayət qədər sadə, hətta cansıxıcıdır.

“Bu gün özüm özümə gülməli oldum,” stansiyadakı bir kosmonavt yazır. “Lampanı dəyişmək üçün təhlükəsizlik eynəyi  və tozsoran lazım gəldi – o ehtimala qarşı ki, birdən lampa qırılar.  Hərçənd ki, lampanın özü plastik torbanın içində idi – sındığı halda şüşə qırıntılarının yayılmaması üçün.”

Çoxları çəkisizlik şəraitində mövcudluğun nə qədər çətin olduğunu dərk etmir. Nəyisə bir yerdən götürüb o biri yerə qoymaq kimi sadə əməliyyatın əsasında dayan prezumpsiya odur ki, əldən qoyulan şey yerə, niyyət olunan məkana enəcək. Fəzada isə belə deyil.

Çəkisizlik şəraitində uzun müddət yaşamaq və işləməyin özəl xüsusiyyətləri var.

Sandra Maqnuz həmkarları üçün yemək bişirməyi sevir. Amma bu iş kosmosda yerdə olduğundan qat-qat çətindir. “Saatlarla vaxt aparır.  Niyə? Bircə şeyi düşünün: Adam bişirəndə neçə dəfə zibil qutusuna artıq qalan şeyləri atmalı olur? Bunu necə edirsən? Cazibə qüvvəsi sənə bu imkanı verir. Cazibə olmadan zibili atmağın çarəsini tapmalısan. Mən zibili izolyasiya lentinə yapşdırıram ki, bir yerdə qalsın, hətta bununla belə zibili atmaq xeyli vaxt alır.”

Bütün narahatlıqlara baxmayaraq, kosmonavlar aşağıda öz oxu ətrafında fırlanan mavi rəngli doğma planetə baxmaqdan doymurlar. Bu mənzərə insanda qeyri-adi düşüncələrə, fantaziyalara yol açır. “Mən özümü Yer kürəsinə kənardan baxan yadplanetli kimi hiss edirəm,” biri yazır. “Görəsən harada enərdim, kiminlə ilk əlaqə qurmağa çalışardım?”

… Mahnının Köhnəsi

Posted September 26th, 2017 at 10:54 am (UTC-5)
Leave a comment

“Ata, sən niyə belə qəribə mahnılara qulaq asırsan?” Maşında gedərkən uşaqlardan tez-tez eşitdiyim suallardan biridir. Mən onların sevimli mahnılarını çox elə başa düşmürəm, onlar da mənim zövqümdən baş açmır.

Belə görünür ki, oxşar situasiya Mark Joseph Stern kimi bir çoxlarının diqqətini cəlb edib. “Nevral Nostalgiya” adlı məqaləsində müəllif etiraf edir ki, erkən yaşlarda dinlədiyi mahnılar yaşa dolduqca onun daha çox xoşuna gəlir.

“Yeniyetmə yaşlarımda dinlədiyim mahnılar hər ötən il mənim üçün daha çox məna kəsb etməyə başlayır, radiodakı yeni mahnılar isə qulağıma səs-küy kimi səslənir…  2013-cü ilin mahnıları mənə başağrısı verir, 2003-cü ilin mahnıları isə əhvalımı qaldırır.”

Yeniyetməlik dövrü 60-cı illərə təsadüf edən adamlar üçün “The Beatles” qrupu xüsusi önəm daşıyır.

Bu yaxınlarda psixoloqlar və nevro-mütəxəssislər mahnıların emosiyalarımız üzərində nəhəng təsirə malik olduğunu öyrəniblər.  Sternin yazdığına görə, tədqiqatçıların aşkarladığı dəlil göstərir ki, beynimiz  bizi yeniyetmə yaşlarda eşitdiymiz mahnılara sıx bağlayır və bu bağlılıq yaş ötdükcə zəifləmir.

“Musiqi nostalgiyası təkcə mədəni fenomen deyil, o, həm də nevroloji sifarişdir,” Stern yazır.  “Zövqümüzün nə qədər püxtələşməsindən asılı olmayaraq yeniyetmə dövrününü qızğın çağlarında dinlədiyimiz mahnılar beyinlərimizə hakim kəsilir.”

İnsan nəğməni ilk dəfə eşidəndə beynin audioloji gövdəsi stimulyasiya olunur.  Dinləyən adam beynində ritmi, melodiyanı və harmoniyanı bütöv bir elementə çevririr ki, bu, da insanın başqa həyat təcrübələri ilə sıx qarışıqlıq təşkil edir. “Musiqi şəxsi xatirələri yada saldıqca keçmiş həyat, münasibətlər hamısı canlanmağa başlayır,” Stern yazır.

(Bu söhbət kimə tanış gəlir?)

Musiqi hər kəsdə beyin fəaliyyətini canlandırır. Amma gənclərdə bu fəaliyyət ayrı bir aləm olur. Araşdırmalar göstərir ki, 12-22 yaşlar arasında beyin nəhəng nevroloji transformasiyadan keçir.  Həmin dövrdə dinlədiyimiz musiqi beynimizə əbədi həkk olunur.

Musiqini güclü edən başlıca amil onun təkcə xatirələri canlandırması yox, həm də onlara emosiya qatmasıdır. Erkən yaşlarda emosiyaların qüdrəti yeniyetməlik dövrümüzün təcrübələrinə əsrarəngiz çalar verir.

Bu Sənin Musiqidəki Beynindir kitabının müəllifi Daniel Levitin  deyir ki, yeniyetmə illərimizdə dinlədiyimiz musiqi sosial həyatımızın ayrılmaz parçasıdır.

Nəsillər keçdikcə dəyişən təkcə musiqinin növü yox, həm də onun dinləmə formatıdır.

“Biz erkən yaşlarda həyatda ilk dəfə olaraq musiqini kəşf edirik, və bunu dostlarımızın əhatəsində edirik.  Biz musiqiyə sosial vəsiqə kimi, müəyyən bir qrupa üzvlük haqqı kimi qulaq asırıq.  Musiqi bizim kimliyimizlə, şəxsiyyətimizlə büsbütün qarışır.”

Kaliforniya Universitetinin psixoloqu Petr Janata bu fikirlə razılaşır. Onun sözlərinə görə, “xatirə sıçrayışı” adlanan fenomen var ki, bu bizim yeniyetmə yaşlarımızı bütün başqa periodlardan daha yaxşı xatırlamağımıza sirayət edir. Bunlar elə xatirələrdər ki, bizimlə ömrü boyu qalır.

“Keçmiş xatirələrimizə baxıdqda, iki əsas amil nəzərə çarpır: Onlar xoşbəxtdir və bu qayğısız dövr erkən – 20 yaşlarda cəmləşmiş olur.”

Çağdaş nəslin dinlədiyi ən populyar müğənnilərdən biri – Katy Perry

Belə çıxır ki, biz bir də heç vaxt başqa mahnını gəncliyimizin mahnısı qədər sevə bilməyəcəyik. Nə depressiv nəticə, deyə Stern gileylənir. Digər tərəfdən, musiqi bizim yaşa dolmuş həyatdan nirvanaya bir çıxış pəncərəmizdir – elə bir məkana ki, orada bizim ən xoş hisslərimiz, xatirələrimiz yuva salıb.

“Həmin illər artıq çoxdan keçib. Ancaq hər dəfə vaxtikən sevdiyimiz mahnını eşidəndə, həmin o mahnının gətirdiyi sevinc yenidən oyanır,” Stern yazır.

Bəs sizdə sevinc oyadan hansı mahnılardır? Əgər yadınızdadırsa, hesab edin ki, əhval-ruhiyyənizi qaldırmağın kəsə yolunu artıq tapmısınız.

Florida Paradoksu

Posted September 13th, 2017 at 10:49 am (UTC-5)
Leave a comment

Florida deyəndə bir çoxlarının təsəvvürünə tropik cənnət, kurort zonası gəlir. Birləşmiş Ştatların özündə çoxları üçün cənub ştatının dümağ qumlu çimərlikləri, Mayami, Disneyland istirahət sözü ilə sanki sinonim təşkil edir. Kollecdə oxuyarkən ilk yaz tətilimizdə üz tutacağımız məkan heç kəsdə şübhə doğurmurdu – Florida!

Lakin bu günlərdə qüdrətli İrma qasırğası ştat ərazisinə doğru hərəkət etdikcə, çoxları “Gəzməyə Florida, yaşamağa başqa ştat yaxşı” kəlamının idrakını xatırlamağa başladı.  Əslində isə, Maykl Qrunvaldın Politico qəzetində yazdığına görə, Florida ştatının nadinc reputasiyası onun ABŞ tərəfindən ilhaq edilməsinin ən ilk illərinə təsadüf edir.

“İyrənc”, “xarabazar”, “iblis xislətli”, “Allahın unutduğu yer” – bunlar 1830-cu illərdə ştata ilk qədəm qoyan ağdərli amerikalıların Florida haqda yazdığı məktublarda gözə dəyən kəlmələrdir.

“Florida iki adamın üstündə vuruşduğu ən səfalətli yerdir,” bir ordu cərrahı yazırdı. “Bura dünyanın bütün xəstəlikləri ilə dolu bir çöllü-biyabandır.” Cərrah həmin məkanı “qızmar temperaturlu və bütün cizgiləri insanda hiddət doğuran bataqlıq” kimi təsvir edirdi.

South Beach Miami-nin 1928-ci ildə görüntüsü. 20-ci əsrin ortalarınadək Florida əhalisi çox seyrək idi.

Floridada  ABŞ qüvvələrinə komandanlıq etmiş gələcək prezident Zachary Taylor deyərdi ki, o, Floridanın bir kvadrat kilometrini Miçiqan yaxud Ohayo ştatlarının bir qarışına dəyişməz. Taylorun rəhbərliyi altında xidmət edən ABŞ əsgərləri ümumiyyətlə hökumətlərinin burada nə gördüyünü anlamır və hesab edirdilər ki, ərazini yerli hinduların öhdəsinə buraxmaq daha ağıllı seçim olardı.

1900-cü illərədək Floridada olduqca az adam yaşayırdı. ABŞ-ın öz əhalisi bir tərəfə, hətta ölkəyə axışan mühacirlər də bu ştata üz tutmağa heç bir əsas görmürdülər. Bu günlər Floridanın tacı sayılan Mayami şəhəri haqda təşəkkül tapdığı 1896-cı ildən az sonra gəlmiş müsafirin qənaəti təqribən belə olmuşdu: “Əgər mən cəhənnəm və Mayamiyə sahib olsaydım, Mayamani kirayəyə verib, cəhənnəmdə yaşayardım.”

XX əsrin əvvəllərində Florida haqda təsəvvürlər dəyişməyə başladı. Qrunvaldın yazdığına görə, amerikialılar dərk etməyə başladılar ki, əgər cənubi Floridanın bataqlıq sularını qurutmağa nail olsalar, bu ərazidə böyük potensial var. Uzaqgörən qubernator Napoleon Brouard anlayırdı ki, əgər Floridada kənd təsərrüfatı inkişaf etirmrək mümkün olsa onda bu ştat öz subtropik və tropik iqliminə görə Amerikanın qışda meyvə-tərəvəz zənbilinə çevrilə bilər.

Ştatın təbii bataqlıq relyefi onu yaşam üçün əlverişsiz etsə də, ABŞ mühəndislərinin nəhəng səyləri sayəsində Florida əhali baxımdan ölkənin üçüncü ən iri ştatına çevrilib.

Bu arada Standard Oil şirkətinin baronu Henry Flagler Amerikanın şərq sahili boyunca şimaldan Floridaya dəmiryol inşasına start verdi.  Məqsəd Palm Beach, Fort Lauderdale, Mayami şəhərlərini turist zonalarına çevirmək idi.

1920-ci illərin korporativ səyləri nəticəsində Floridaya axın elə bir tikinti bumu yaratdı ki, ştatın əmlak bazarı “holland azarına” düçar oldu. Deyilənə görə, yaxşı gündə istedadlı makler bir günün içərisində evi alıb üçqat qiymətinə sata bilərdi.

Florida ştatında alliqatorlar tez-tez özəl evlərin həyətlərindən, hovuzlarından tapılır.

1926-cı ildə Miami Herald qəzeti öz oxuclarına qasırğalardan narahat olmamağı tövsiyə etdikdən bir neçə həftə sonra 4-cü kateqoriyalı qasırğa Mayamini yerlə-yeksan edərək 400 adamın həyatına son qoydu.  İki il sonra eyni gücdə başqa bir qasırğa Okiçi Gölünü daşırdaraq 2,500 adamın ölümünə bais oldu.  Bu, ABŞ tarixində ikinci ən ölümcül təbii fəlakət idi. Sanki təbiət amerikalılara Florida haqda ilkin təssüratlarını xatırlatmağa və bu tərəflərin yaşamalı yer olmadığına inandırmağa çalışırdı.

Konqres qarşısında ifadə verən ştatın baş prokuroru Florida ilə Amerikanın yerdə qalan hissəsi arasında divar tikilməsini eyham vururdu ki, qoy insanlar öz təhlükəsizlikləri naminə burada məskunlaşmasınlar.

ABŞ-ın dünyada ən iri ucuz portağal ixracatçısı olmasında Florida ştatının önəmli rolu var.

“Heç kəs divar çəkmədi. Ancaq Amerika nəhayət ki, bataqlığı qurutmağı özünə qət etdi,” Qrunvald yazır. “Millətin ana təbiətə qarşı müharibəsində şok əsgərləri sayılan Ordu Mühəndisləri Korpusu dünyanın ən mürəkkəb su idarəçilik sistemi quraraq Florida sahilləri boyunca 3,000 kilometr uzunluğunda bəndlər və kanallar inşa etdilər.”  Bəzi hallarda mühəndislər mühərrikləri atom sualtı qayıqlarından çıxararaq buradakı nəhəng layihələrdə istifadə edirdilər.

Məqsəd Cənubi Floridanı qurutmaq, kənd təsərrüfatı və yaşam üçün normal əraziyə çevirmək idisə, buna nail olundu. Bir vaxtlar heç nəyə yararsız iri bataqlıq ərazilər şəkər çuğunduru tarlaları, ucsuz-bucaqsız portağal fermaları ilə əvəzləndi. İkinci Dünya Müharibəsindən öncə əhalisinin sayına görə 27-ci yerdə qərar tutan ştat, Amerikanın üçüncü ən çox əhalisi olan ştatına çevrildi.

“Amma Ana Təbiət bərk qəzəblidir,” Qrunvald yazır. Müəllifin sözlərinə görə, əsas problem su problemidir. Bataqlıqların qurudulması nəticəsində ştatın təbii balansı pozulmuş və ərazidə periodik quraqlıqlar istər ekoloji, istərsə də iqtisadi müstəvidə problemlər yaratmağa başlamışdır.

Floridanın günəşli çimərlikləri hər il bu ştata milyonlarla turist cəlb edir.

“Fundamental problem budur ki, Cənubi Florida süni sivilizasiyadır – elə bir sivilizasiya ki, kondisionerlərlə, təkmilləşmiş mühəndis əməliyyatları ilə sakinləri təbii landşaftın effektlərindən təcrid edib,”  Qrunvald yazır. “Biz həyətimizdə alliqator görəndə heyvanlara nəzarət bürosuna zəng edib onlardan imdad diləyirik, halbuki alliqator bizim ərazimizə yox, biz onun ərazisinə soxulmuşuq.”

Güman etmək olmaz ki, İrma və ya hər hansı bir başqa təbii fəlakət yaxın vaxtlarda Florida sakinlərini bu ərazini təbiətə təslim etməyə inandıracaq. Floridada təbii baryerlərə qarşı quraşdırılmış mühafizə bəndləri ola bilsin dünyanın yaxud Amerikanın bir çox başqa guşələrində olduğundan daha ifrat formalar alsın. Amma müəyyən mənada Florida bir vaxtlar bütöv ərazisinin çollü biyabanlıq kimi təsvir edildiyi Amerikanın bir rəmzidir. Təbiətə qarşı çarpışma, onun bəşər yaşamına uyğunlaşdırılması uğrunda cərəyan edən mücadilədə əsas vasitə yüksək texnologiya və yeni ixtiralardır ki, bu da Amerika təcrübəsinin ən bariz bir xüsusiyyəti kimi səciyyələndirilə bilər.

İntellektin Qərəzi

Posted August 15th, 2017 at 12:29 pm (UTC-5)
Leave a comment

Əksər cəmiyyətlərdə qərəz və ayrseçkiliyə meyl intellektin aşağı səviyyədə olması ilə əlaqələndirilir.  İrqçilik, ifrat millətçilik, yaxud tayfabazlıq əsasən dayaz düşüncəli adamlara xas xüsusiyyət kimi tanınır.  Lakin bu yaxınlarda aparılmış bir tədqiqat qərəzin təkcə aşağı intellektli adamlarda büruzə verməsini sual altına alır.  Eksperimental Psixologiya Jurnal-ında dərc olunan araşdırmanın nəticələrindən belə hasil olur ki, əslində ağıllı adamlar qərəzə və başqalarını stereotipləşdirməyə daha çox meyl göstərir.

Atlantic məcmuəsində araşdırmanı təhlil edən Olqa Xazanın yazdığına görə haqqında danışılan eksperimentlər aşkar edib ki, zehni qavrama baxımdan testlərdə daha yaxşı nəticələr göstərən adamlar stereotipləri daha tez formalaşdırır və həyata tətbiq edirlər.

Eksperimentlərin birində alimlər kompüterlərin yaratdığı iki tip kişi sifətlərindən istifadə ediblər. Birinci kateqoriyada enli, ikincidə isə dar burunlu sifətlər cizgiləndirilib. Alimlər dar burunlu kişi sifətlərinin 80 faizini yaxşı davranışla əlaqələndiriblər, enli burunlular üçünsə bunun əksini ediblər. Eksperimentin ikinci hissəsində alimlər iştirakçılara pul paylayaraq onu ən çox etimad edikləri sifətlərə məxsus personajlara verməyi tapşırıblar. O adamlar ki, uyğunluqlar üzrə testdə yüksək ballar toplayıblar, onlar daha çox pulu dar burunlulara veriblər.


“Bu depressiv nəticələr göstərir ki, ağıllı olmağın mənfi tərəfləri var – o sizi situasiya haqda erkən nəticə çıxarmağa və faktlardan kənar qənaətlərə gəlməyə sövq edir,” Xazan qeyd edir.

Lakin nikbinlik üçün də müəyyən əsaslar var.

Araşdırmanın ikinci hissəsində tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, ağıllı adamlar stereoptipləri sürətlə öryənərək icra etdikləri kimi, yeni informasiya ilə üzləşdikdə əvvəl öyrəndiklərini bir kənara qoymağa, davranışlarını dəyişməyə daha açıq olurlar. Məsələn, ağıllı iştirakçılara dar burunlu kişilər haqda yeni məlumat verildikdən sonra onlar pul vermək məsələsində daha çox ehtiyat nümayiş etdirməyə başlayıblar. Halbuki uyğunluq testində aşağı bal toplamış adamlar öz davranışlarını dəyişməyiblər. Eyni prosesi alimlər gender stereoptiplərini aradan qaldırmağa çalışdıqları zaman eksperiment iştirakçılarında müşahidə ediblər.

İnsanların bir-biri haqda düşüncə formalaşdırmasında sifətin ifadəsi azdırıcı rol oynaya bilər.

Digər tərəfdən müşahidəçiıər başqa araşdırmalarda ayrıseçkiliyə meylli adamların abstrakt düşüncədə aşağı ballar topladığına diqqət çəkiblər. Belələri hesab edir ki, ümumiyyətlə aşağı intellekt səviyyəsi ayrıseçkilik sentimenti ilə sıx bağlıdır.

Toronto Universitetinin sosiologiya professoru Geoffrey Vodtke hesab edir ki, aparılmış eksperimentlər kompüterlərin yaratdıqları şəkillərə əsaslanıb, real insanlara yox. Bu üzdən də ağıllı adamlar öz stereotipik düşüncələrini boğmaq barədə ehtiyatlanmayıblar. Əlbəttə ki, insanlardan “’afro-amerikalılar barədə nə fikirləşirsən?’ soruşmaq hansısa mücərrəd kompüter cizgisi haqda soruşmaqdan fərqli nəticələr hasil edə bilər. “Real dünya psixologiya laboratoriyasından daha mürəkkəb bir yerdir,” Vodtke xəbərdarlıq edir.

Bəzi sosioloqlar real cəmiyyətdə yaşamağın psixoloji laboratoriyadan fərqli olduğunu vurğulayaraq insan davranışını eksperiment əsasında proqnozlaşdırmaqda ehtiyatlı olmağı tövsiyə edirlər.

Nyu York Universitetinin psixologiya professoru və araşdırmanın müəlliflərindən olan Conatan Freeman də bu fikirlə qismən razılaşır. Onun sözlərinə görə, yüksək intellektlə az qərəz arasındakı bağlılıqda sosio-iqtisadi status və müxtəlif insanlarla təmas təcrübəsi rol oynaya bilıər. “O adamlar ki, abstrakt düşüncədə daha böyük potensial nümayiş etdirirlər, onların qrupdan kənar fərdlərlə təmasları daha çox olub, və daha çox təmas daha az qərəz əks etdirir,” o bildirir.

“Başqa sözlə, ağıllı olmaq sizi daha çox ayrıseçkiliyə meyllilik riskinə məruz qoya bilər, lakin siz bu instinktlərə qarşı öz düşüncənizi sual etməklə, sizə oxşamayan adamlar haqda daha çox öyrənməyə çalışmaqla müqavimət göstərə bilərsiniz. Freemanın göstərdiiyi kimi, elə bu yeni informasiyanın özü sizdə ilk növbədə yaratmağa meylli olduğunuzu stereoptipləri aradan qaldırmaqda yardımçı ola bilər,” Olqa Xazan fikrini tamamlayır.

Avropanın Hərbi Dirçəlişi

Posted August 2nd, 2017 at 10:01 am (UTC-5)
Leave a comment

Rusiya prezidenti Vladimir Putin bu yaxınlarda ölkəsinin hərbi dəniz donanmasına məxsus yeni doktrina açıqlayıb ki, bu sənədə əsasən ABŞ Rusiyanın dünya sularında başlıca rəqibi kimi qeyd olunur. Rusiya donanmasını “strateji çəkindirmə siyasətinin ən effektiv vasitələrindən” biri kimi dəyərləndirən doktrina konkret olaraq Şimal Buzlu Okeanında ABŞ və onun müttəfqilərinin hərbi mövcudluğunu hədə kimi görür. “Rusiya Federasiyası böyük hərbi donanma dövləti olaraq öz statusunu qoruyub saxlayır və dünya okeanları boyu öz milli maraqlarını qorumaqda qətidir,” sənəddə deyilir, və əlavə olunur ki, “başqa ölkələr” Rusiyanın dənizlərdəki təbii sərvətlərə çıxışını məhdudlaşdırmağa çalışır.

Rusiyanın özünün təhlükə qarşısında hiss etməsi müəyyən mənada təbii tarixi fenomen kimi dəyərləndirilə bilər. Əsaslı yaxud əsassız, Monqol istilasından bəri Rusiyada xarici hərbi təhlükəyə qarşı ifrat sayıqlıq – ən azı belə bir iddiada yeni bir şey yoxdur.  Yeni olanı Qərbin, konkret olaraq son yarım əsrdə yarı-pasifist mövqe sərgiləyən Avropa dövlətlərinin Rusiya ilə münasibətlərində müşahidə edilən dəyişikliklərdir.

Putin hökuməti ABŞ donanmasının okeanlardakı mövcudluğunu təhlükə kimi görür.

Təhlilçi Peter Apps Qərbi Avropada cərəyan edən son prosesləri “hərbi renessans” adlandırır.  Onun sözlərinə görə, bu ayın əvvəlində Böyük İyirmiliyin Hamburqdakı sammitində Qərb dövlətlərinin Rusiyanın daxili siyasətlərinə qarışmaq cəhdlərinin qarşısını almaq yollarını aradıqları müşahidə olunurdu. “Ancaq bağlı qapılar arxasında ABŞ və Avropa hərbi qüvvələri Prezident Vladimir Putin və Moskvanın aqressiv yeni hərbi doktrinasına qarşı effektiv şəkildə uyğunlaşmağa başlayıblar,” Apps yazır.

Təhlilçinin nəzərincə, Rusiyanın Ukryanaya təcavüzü və Krımı ilhaq etməsi Qərbdə Moskvanın məramları ilə bağlı hesablamaları radikal şəkildə dəyişdirib.  Öz növbəsində bu dəyişiklik ABŞ və Avropa hərbi qüvvələrində “inqilabi” dəyişikliyə yol açıb.

“Proses hələ də körpə çağlarını yaşayır. Ancaq artıq aparıcı NATO dövlətləri, ən başlıcası ABŞ əsgərləri, təyyarələri və hərbi gəmiləri Şərqi Avropada daimi mövcudluğunu bərqərar edib,” Apps yazır.  ABŞ-ın hərbi və diplomatik rəhbərliyi aydın edib ki, Vaşinqton NATO-nun beşinci maddəsi qarşısındakı öhdəliklərinə ciddi yanaşır.  Söhbət NATO 1949-cu ildə təsis olunarkən “bir ölkəyə hücum hamıya hücum kimi qəbul olunacaq” prinsipini özündə ehtiva edən alyans nizamnaməsinin həyati maddəsindən gedir.

Britaniya Şərqi Avropa ölkələrinin mümkün Rusiya təcavüzündən müdafiəsində aktiv rol oynayır.

Hazırda NATO-nun bir nömrəli prioriteti bir vaxtlar Sovet İttifaqının tərkibində olmuş və potensial Rusiya təcavüzünə ən çox məruz qala biləcək Baltikyanı dövlətləri – Estoniya, Latviya və Litvanı qorumaqdır.

Qarşıdurmanın başqa önəmli səhnəsi Ukraynadır ki, bu ölkənin şərqində Rusiyaya sadiq qüvvələr demokratik idarəçilik yolunu tumuş suveren dövləti parçalamağa səy göstərirlər. Kreml dəfələrlə Ukraynanın şərqində, Donbas regionunda savaşan qüvvələrin yerli azadlıq aşiqləri olduğunu vurğulayıb.  Lakin separatist hərəkatın hansı mərkəzdən idarə olunduğu və hansı məramlardan qaynaqlandığ az adamda şübhə doğurur.

Qərb silahlı qüvvələri üçün başlıca vəzifə Rusiyanın Avropadakı əməllərinə qarşı effektiv əks tədbirlər inkişaf etdirmək – eyni zamanda ABŞ-ın dəstəklədiyi İraq ordusunun Mosuldakı kampaniyası, Suriyada İŞİD-ə qarşı əməliyyatlar, Somali və Nigeriyadakı hərbi təcrübələrdən bu istiqamətdə yararlanmaqdır.  Digər tərəfdən Qərb strateqləri Rusiyanı növbəti təcavüz əməlindən çəkindirmək üçün Soyuq Müharibə dönəmində mövcud olan klassik hərbi taktikalara üz tutublar.

ABŞ hərbçiləri əməliyyatlara nəzarət otağında İraq ordusunun Mosulu İŞİD-dən azad etməsinə yardım göstərir.

Kreml regiondakı qonuşları siyasi və hərbi hədələrlə intimidasiya etməkdə davam edir. Lakin Putinin bu cür davranışı regionda əks effekt verməkdədir. “Qərbin planlaşdırması o deməkdir ki, bir neçə il əvvəllə müayisədə Moskva üçün hər hansı bir hücum əməliyyatı daha çətin olacaq – və Putin nə qədər çox səs-küy salsa bu iş bir o qdərə çətinləşəcək,” Peter Apps yazır. Onun sözlərinə gröə alyans ümid edir ki, artıq regionda olan hərbi mpvcudluq Putinə aydın edib ki, Moskva tərəfindən aqressiv addım daha böyük müjharibəyə yol aça bilər.

Öz hərbi xərclərini artırmaöa başlamış Almaniya aydın edib ki, bu addıma səbəb məhz Rusiyanın əməlləri olub. Almaniya hərbi qüvvələri bir vaxtlar korşalmış havadan hücuma hazırlıq qabiliyyətləri və hərbi mühəndislik sahələrində imkanlarını təkmilləşdiriblər. Almanlar qonşu Avropa dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlığı da gücləndirib.

Ukrayna hərbi qüvvələrinin Rusiyanın dəstəklədiyi separatçılara qarşı mübarizədə sərgilədiyi müqavimət bir sıra müşahidəçilərin gözləntilərini üstələyib.

Qərbin strateqləri hesab edirlər ki, Putinin başlıca hədəfi propaqanda və başqa siyasi təxribatlarla NATO və ümumilikdə Avropa İttifaqını parçalamaqdır. “Bu ehtimal nə qədər zəif görünsə də Rusiya təhlükəsi ilə üz-üzə qalan Baltikyanı dövlətlər və Finlandiya arxayınlıq hissinə qapılmırlar. Hücum baş verdiyi təqdirdə ümummilli səfərbərlik əsasında cəmləşəcək qoşunların meşələrə çəkilib ruslara qarşı partizan müharibəsi aparmasına dair aktiv planlar mövcuddur.”

Əlavə olaraq, İsveç, Finlandiya, Norveç, Hollandiya, Danimarka və Baltikyanı dövlətlər bir ayara gələrək Böyük Britaniyanın rəhbərliyi altında “Birləşmiş Ekspedisiya Qüvvəsi” yaradıblar. “Bu çərçivə Baltik dövlətrini qorumaq üçün formalaşdırılmış qüdrətli və davamlı qüvvədir ki, hətta NATO parçalandığı və ABŞ regiondakı öhdəkiyindən geri çəkildiyi halda mövcudluğunu saxlayacaq.” Əlbəttə, görülən tədbirlər Rusiyanın NATO dövlətlərinə qəfil hücumunun qarşısını tam ala bilməz.  Lakin Moskva tərəfindən atılan hər bir addım yalnız Avropanın özünü-müdafiə səylərini gücləndirməsinə xidmət göstərir.

ABŞ qüvvələri taktiki təlimlər çərçivəsində Litva-Latviya sərhədini keçir.

“Fakt budur ki, Avropa indiki kimi son bir neçə onillikdə belə qüdrətli özünü-müdafiə qabiliyyəti sərgiləməyib. Əgər Rusiya bundan özünə təhlükə sezirsə, Putin günahı özündə axtarmalıdır,” Apps təhlilni tamalayır.

Smartfonlu Valideynlər

Posted July 18th, 2017 at 9:53 am (UTC-5)
Leave a comment

Çoxları üçün smartfonsuz həyat təsəvvür etmək belə mümkün deyil. İcad olunduğu vaxtdan bəri məişətin ayrılmaz parçasına çevrilmiş müasir smartfonlar mini-kompüterlər olaraq insana bir çox funksiyaları həyata keçirməkdə kömək edir. Son yeniliklərdən tutmuş dostlarla təmasda qalmağadək əksər ehtiyacları ödəyən kiçik cihazlarda saatlarla vaxt keçirmək olar.

Lakin hər yaxşının bir bədəli olduğu kimi, smartfon da bədəlsiz deyil. Konkret valdideyn-uşaq münasibətlərinə gəldikdə bir qrup alim smartfonu yerə qoymağı məsləhət görür.

Smartfondan istifadə edən valideynin yanında olarkən övlad özünü diqqətə qeyri-layiq, sevgisiz və cılız hiss edir, deyə pediatr-psixoloq Mek Meeker xəbərdarlıq edir.

Boston Tibb Mərkəzinin açıqladığı son araşdırmanın nəticələri göstərir ki, valideynlər smartfondan istifadə edəndə, övladlar onların diqqətini cəlb etmək üçün fərqli davranışlara üz tuturlar.

Araşdırma həmçinin müəyyən edib ki, telefonlarına aludə olmuş valideynlərin diqqətini uşaqlar cəlb etməyə çalışanda, onlar bundan əsəbiləşir və uşaqlarla qısa müddətli təmas acıqlı xarakter alır.

Applikasiyaların sayı və müxtəlifliyi müasir telefonu mini-kompüterə çeviriərək müntəzəm qaydada insanların diqqətini özünə cəlb edir.

“Sonradan ömrü boyu özünə-inamlı olmaq üçün həyatlarının ilk beşilliyində uşaqların valideynlərlə möhkəm tellər qurmasına inanan pediatr kimi bu araşdırma məni sarsıdır,” Dr. Meeker yazır.

O, öz təcrübəsində valideyn nəvazişindən kənarda qalmış və bu üzdən həyatları tarmar olmuş çox sayda yeniyetmə gördüyünü xatırladır.

“Bir neçə il bundan öncə beş yaşlı uşağı müayinə edərkən anasına zəng gəldi. Qadın telefona cavab verdi. Bu vaxt balaca oğlan nəzərlərini mənə dikib söylədi: “Biz evdə onun telefonuna “ailə qatili” deyirik.” Köprpələrin dilindən həyatımızın ən mühüm dərsləri səslənir.”

Meekerin peşəkar rəyinə əsasən yaxşı valideyn olmağın tələbləri kifayət qədər sadədir – sadəcə, uşağa diqqət göstərmək lazımdır.

“Uşaqların gözlərinin içinə baxın, onları havada yellədin. Diz üstə qabağlarında əyilib onları necə çox istədiklərinizi deyin. Televizoru söndürün, birlikdə gəzməyə, velosiped sürməyə gedin.”

Pediatrik psixoloqun valideynlərə məsləhəti sadədir: Smartfona aludə olmaq əvəzinə, övladınızla vaxt keçirin.

İşləyən valideynlər üçün bu, bəzən bir az çətin ola bilər. Lakin uşaqla keçirilən hər bir ana verilən dəyər, onun keyfiyyəti bəzən birlikdə keçirilən vaxtın azlığını kompensasiya edir.

“İnsanın üzləşdiyi ən ağrılı təcrübə yalqızlıq ola bilər. Və əgər uşaq yaşadığı həyatda ona heç kəsin diqqət ayırmadığını görürsə, o, özünü məhz belə hiss edəcək.  Odur ki, əziz dostlar, o gözəl uşaqların hər birinin xatirinə sizə üzümü tutub səslənirəm: Telefonu yerə qoyun!” Dr. Meeker fikrini tamamlayır.

Amerikanın Ən Güclü Universitetləri

Posted June 20th, 2017 at 10:34 am (UTC-5)
Leave a comment

QS Dünya Universitetləri Cədvəlinə əsasən ABŞ elitar təhsil ocaqları arasında ən çox universitetə malik ölkədir. 30 Amerika universiteti dünyanın ən güclü 100 universiteti siyahısında yer alır.  Bəs ABŞ-ın özündə ən güclü universitetlər hansılar sayılır? QS saytının sıralaması:

 

“İri Gümbəz” binası, MIT

1. Massaçusetts Texnologiya İnstututu – İngiliscə MIT (Massachusetts Institute of Technology) abreviyaturası ilə tanınan ali təhsil ocağı təkcə ABŞ yox, dünya miqyasında bir nömrəli universitet sayılır. Dörd ildir ki, titulu əldə saxlayan elm mərkəzi çoxlu məşhur və uğurlu məzunlar yetişdirib. Əsasən fiziki elmlərə və mühəndislik dərəcələrinə görə tanınan MIT son illərdə biologiya, iqtisadiyyat, linqvistika və menecment fənlərində də öncüllüyü ələ alıb.

 

Palma Yolu, Stanford Universitetinin girəcəyi

2. Stanford Universiteti – 2017-ci ilin statistikasına əsasən dünyada ikinci yeri tutan Stanford Universiteti sahibkarlıq atmosferinə və yüksək keyfiyyətli biznes kurslarına görə tanınır. Mühəndislik və texnologiya sahələrində MIT ilə sıx rəqabətdədir. Stanford Universitetinin məzunları bir çox beynəxalq miqyaslı şirkətlər yaratmağa nail olublar. Bunların sırasında Google, Yahoo, Nike və Instagram var.

 

Vaxtikən Harvard Universitetini erkən tərk etmiş Facebook banisi Mark Zukerberq fəxri doktorluq dərəcəsi alır və Harvard məzunları üçün buraxılış nitqi söyləməyə hazırlaşır. 25 may, 2017.

3. Harvard Universiteti – Dünyada üçüncü ən qüdrətli universiteti kimi tanınan Harvard Universieti elm və tibb sahələrində ən yuxarı pillədə qərar tutur. Humanitar və incəsənət sahələrində isə yalnız Britaniyanın Kembric Universitetindən bir addım geridə qalır. 1636-cı ildə əsası qoyulmuş Harvard Amerikanın ən qocaman və ən varlı təhsil ocağıdır.

 

Caltech Prezidenti Jean-Lou Chameau, JPL Direktoru Charles Elachi, və kometi kəşf etmiş Malcolm Hartley, NASA-nın “Deep Impact”ə fəza gəmisinin Hartley-2 kometinin 700 km yaxınlığından çəkdiyi şəkli bayram edir. Pasadena, Kaliforniya., (AP Foto/Reed Saxon)

4. Kaliforniya Texnologiya Institutu – Caltech (California Institute of Technology) kimi tanınan ali təhsil ocağı dünya sıralamasında beşinci yerdə gedir. Cəmi 2,200 tələbəsi olan universitet elitar qruplaşmada ən kiçik universitetdir. Dəqiq elmlər və mühəndislik fənlərində ixtisaslaşmasına görə bu universitet böyük prestijə malikdir. Təbii elmlər də institutun güclü aspektidir.

 

ABŞ prezidenti Barak Obama Çikaqo Universiteti hüquq məktəbinin tələbələrinə Ali Məhkəmənin necə işləməsi haqda danışır. Obama prezident olmazdan öncə Çikaqo Universitetində illər boyu Konstitutsiya hüququndan dərs deyib. 7 aprel, 2016. REUTERS/Kevin Lamarque

5. Çikaqo Universiteti – Dünyanın 9 nömrəli universiteti həm humanitar, həm də elmi ixtisaslaşdırmasına görə tanınır. Çikaqo Universitet Nəşriyyatı ABŞ-ın ən iri nəşriyyatıdır. Bu universitetin məzunları arasında 89 Nobel mükafatı laureatı var. Miçiqan Gölü sahilində yerləşən universitetin fizika fakültəsi kampusdakı futbol meydançasının altında dünyanın ilk özünü hərəkət etidrən nüvə reaksiyası inkişaf etdirib.

 

Prinston Universiteti hər il 2,000-dən çox tələbəyə müxtəlif sahələr üzrə bakalavr və magistr dərəcələri verir. (AP Foto/Mel Evans)

6. Prinston Universiteti – Dünya sıralamasında 11-ci yerdə gedir. 1746-cı ildə təməli qoyulmuş Universitet humanitar fənlərdə üstünlüyə malikdir. Universitet tələbələrinə səxavətli təhsil təqaüdləri verir və bütün zümrələrin təmsilçilərinə təhsil imkanı bəxş etməyə çalışır. Bir çox başqa uğurlu adamlar kimi, Prinston Universitetinin məzunları sırasında sabiq prezidentlər Vudro Vilson və Ceyms Madison yer alır.

 

Harkness Qülləsi, Yale Universiteti (AP Foto/Beth J. Harpaz, File)

7. Yale Universiteti – Amerikanın ən qocaman universitelərindən biri 1701-ci ildə fəaliyyətə başlayıb. 1861-ci ildə Yale Universiteti ABŞ-da ilk elmlər doktorluğu dərəcəsi verən universitet olub. Universitetin məzunları arasında beş sabiq ABŞ prezidenti və 13 milyarder var.

 

Dr. Dorry Segev, solda və Dr. Christine Durand dünyada ilk HIV-ə yoluxmuş qara ciyərin transplantı haqda sualları cavablandırırlar. Bir vaxtlar HİV-ə yoluxduöuna görə atılan orqanlar Cons Hopkinsalimlərinin köməyi ilə bir neşçə xəstəynin həyatının xilas edilməsində əhəmiyyətli rol oynayıb. Cons Hopkins hospitalı, 30 mart, 2016. Baltimor (AP Foto/Gail Burton)

8.Cons Hopkis Universiteti – Dünya sıralamasında 16-ci yeri tutan universitet məşhur sahibkar, quldarlıq əleyhinə fəal və filantropist Cons Hopkinsin adını daşıyır.

 

1870-ci ildə inşa edilmiş McGraw Binası, Kornell Unviersiteti, Ithaca, Nyu York ştatı. (AP Foto/Jonathan Jay Fink)

9. Kornell Universiteti – Nyu York ştatının şimalında yerləşən bu universitet jurnalizm və Amerika araşdırmaları üzrə ön sırada yer alır. İngilis aktyor Con Klis burada dərs deyir. Məktəbin məzunları arasında “Elm Adamı” kimi tanınmış Bill Nye var.

 

Pennsivlaniya Universiteti rəhbərliyi və aktyor Robert Redford kampusda Sundance Film mərkəzlərinin yaradılacağını elan edirlər 2 oktyabr, 1998 (AP Foto/William Thomas Cain)

10. Pennsilvaniya Universiteti – ABŞ dövlətinin qurucularından olan Bencamin Franklinin əsasını qoyduğu universiteti dünya üzrə 18-ci yeri tutur. Bütün sahələrdə, ələlxüsus tibbi araşdırmada yüksək reytinqlərə malikdir.

 

MƏNBƏ: QS World University Rankings [https://www.topuniversities.com/where-to-study/north-america/united-states/top-10-us-universities-201516]

Maduro Pəhrizi

Posted June 6th, 2017 at 10:13 am (UTC-5)
Leave a comment

“Venesuela paytaxtı Karakasın civarındakı təbiət fermerə lazım olan hər şeyə malikdir – münbit torpaq, su, günəş işığı və su qiymətinə yanacaq.  Ancaq nədənsə buradakı ailələr şəhərdə uzun çörək növbələrinə duran və zibillikdə yemək üçün eşələnən Karakas sakinləri kimi bir dəri bir sümükdürlər,” Washington Post qəzetinin müxbirləri Mariana Zuniga və Nick Miroff yazır. “İqtisadi aksiomları illər boyu qulaqardına vuran ölkə indi sadə riyaziyyatın acı dərsləri ilə ayaqlaşmalıdır.”

“Keçən il 200,000 toyuğum var idi,” Araqua ştatında toyuq və donuz ferması sahibi Saulo Eskobar Post-a danışır. “İndi cəmi 70,000 qalıb.”

Eskobarın toyuq fermasında boş hinlər çoxdur. Belə ki, Eskobar nə əlavə cücə, nə də toyuqları yedirtmək üçün yem ala bilmir.  Hökumətin qiymətlərə nəzarəti biznesi gəlirsiz edib.  Silahlı reketirlər isə ondan pul qoparır, tez-tez yumurtalarını oğurlayırlar.

İnsanlar adi ərzaq malları almaq üçün saatlarla növbəyə durur.

Müasir rejimin banisi Uqo Çavezin hakimiyəti dönəmində sosializmi dövlət siyasəti kimi qəbul etmiş Venesuelada aclıq tədricən normaya çevrilməkdədir. Hazırkı prezident Maduroya qarşı etiraz nümayişlərində səsləndirilən əsas şüar “biz acıq”-dır.

Bu yaxınlarda 6,500 ailə arasında keçirilən sorğuda bəlli olub ki, venesuelalıların dörddə üçü 2016 ildə orta hesabla 7 kiloqram çəki itirib. “Kollektiv arıqlamaya burada ikrahla “Maduro pəhrizi” deyirlər, lakin belə aclıq səviyyəsi müharibə və ya təbii fəlakət zonalarından kənar heç yerdə müşahidə edilməyib.”

Venesuela Səhiyyə Nazirliyi ölkədə uşaq ölüm səviyyəsinin təkcə ötən il 30 faiz artıdığını deyir. 2016-cı ildə 11,000 körpə aclıq və dərman qıtlığı üzündən vəfat edib. Statistikanı açıqlayan naziri Prezident Maduro iki gün sonra işdən çıxarıb.

Hökumətin avtoritar və yarıtmaz siyasətinə qarşı nümayişlər ara vermir.

Ola bilsin ki, Maduro körpələrin acından ölməsinə görə statistik hesablamalar aparan məmurları qınayır.  Amma vətəndaşların əksəriyyəti baş verən fəlakətə görə Maduro və onun sələfi Çavezin yürütdüyü səbatsız siyasəti günahkar bilir.

“Söhbət təkcə topağın milliləşdirilməsindən (dövlət nəzarətinə keçirilməsi nəzərdə tutulur) getmir. “kənd təssərrüfatı eksperti Karlos Maçado deyir. “Hökumət qərar verib ki, hər istehsalçı, həm emalçı, həm də paylaşdırıcı olacaq. Bu üzdən bütün ərzaq istehsal prosesi səmərəsiz bürokratiyadan əziyyət çəkir.”

Boş mağaza piştaxtaları Uqo Çavezin “Sosializm yaxud Ölüm” siyasətinin rəmzinə çevrilib.

Eskobara üç aylıq fəaliyyəti davam etdirmək üçün 400 ton yüksək zülallı heyvan yemi lazımdır. Lakin o, yalız 100 ton yem əldə edə bilib. Bir çox başqaları kimi o da qara bazara üz tutmaq məcburiyyətində qalıb.  Lakin Washington Post-un yazdığına görə, burada o, yalnız ucuz və keyfiyyətsiz yem ala bilir.  Ona görə də onun toyuqları əvvəllə müqayisədə daha kiçikdir.  Elə toyuqların yumurtaları da.

Bir vaxtlar Eskobarın donuzları 110 kiloqram gələrdi.  İndi onların çəkisi 80 kiloqrama enib. Ötən il Eskobar peyvənd çatışmazlığı üzündən üç ayın içərisində 2,000 donuzunu itirdi.

Venesuela rançerlər assosiasiyasının sabiq prezidenti Vinsente Karrillo deyir ki, ölkədə son beş ildə iribuynuzlu malqaranın sayı 13 milyondan 8 milyona azalıb. Karrillo özü rançosunu yerli fəallar onu “kapitalist” olmaqda ittiham etdikdən sonra satmalı olub. “30 il həyatımı sərf etdim bu biznesə, amma hər şeyi arxada qoymalı oldum,” o, Washington Post-a bildirir.

Paytaxtın Caricuao Zooparkında heyvanlar da aclıqdan arıqlayıblar.

Eskobarın sözlərinə görə bu günlərdə fermerlər üçün özlərini dolandırmağın yeganə yolu qanunu pozaraq öz məhsullarını bazar qiymətlərinə satmaqdır.

“Əgər mən məhsullarımı dövlətin müəyyən etdiyi qiymətlərə satsaydım, bir kiloqram da olsun quş yemi ala bilməzdim,” Eskobar deyir.

Dünyanın neftlə ən zəngin ölkələrindən biri olaraq Venesuelanın bu günə necə düşməsi bəziləri üçün müəmma ola bilər. Lakin Çavezin azad bazarla müharibəsinin əks cəbhəsində durmuş sahibkarlar üçün cavab aydındır.

Əsgər Möhsümoğlu

Əsgər Möhsümoğlu on ildən çoxdur ki, Amerikanın Səsində çalışır. Ali təhsilini Saint Olaf Kolleci, Stanford Universiteti və Maryland Universitetində alıb. Tarix elmləri doktorudur. "Vaşinqtonun Nəbzi" azərbaycanlı oxuyucuları siyasi, iqtisadi və sosial mövzularda Qərbdə cərəyan edən müxtəlif debatlarla, mətbuat icmalları ilə tanış edir.

Videolarınızı bizə göndərin!

Azblog-dan ən son blog yazıları

Azərbaycanın İlk Blog Şəbəkəsi
<div style="background-color: none transparent;"></div>

Categories