Qirg’izistonda Chexiya bilan bog’liq mojaro

Posted July 21st, 2017 at 7:35 pm (UTC+0)
Leave a comment

Mojaro – Norin daryosi yuqori oqimida suv-elektr snansiyalarini qurish bo’yicha Chexiyada joylashgan “Liglass Trading” kompaniyasi bilan imzolangan kelishuv atrofida. Bu kelishuv haqida ilgari mana bu yerda xabar bergan edik.

Undan buyon aniqlanishicha, birinchidan, chex kompaniyasi suv-elektr stansiyalarini qurish bobida hech qanday tajribaga ega emas. Ikkinchidan, bu kompaniya bankrot bo’lish arafasida (ayrim manbalarga ko’ra, 2016-yilda bankrot bo’lib bo’lgan).

Ham Chexiya, ham Qirg’iziston jurnalistlari buni aniqlab, hayronu-lol qoldi. Nima sababdan ko’p million dollarlik (qiymati 700 million dollardan ko’pligi aytilgan) loyihani amalga oshirish nizom kapitali 9000 dollarga teng kompaniyaga topshirildi? Ha, aziz gapdoshim, bu yerda nollarni yozishda adashmadim. Aynan to’qqiz ming AQSh dollari haqida gap ketyapti.

Gapni muddaosi qisqacha mana bunday:

10-iyul kuni Prezident Almazbek Atambayev nazoratida Qirg’iziston hukumati hamda “Liglass Trading” o’rtasida Oqbulun hamda Norin suv-elektr stansiyalarini qurish haqida shartnoma imzolandi.

Kompaniya Armaniston va Rossiyada bunday stansiyalar qurganini iddao qilgan edi. Biroq chex jurnalistlari bu ma’lumot yolg’on ekanini aniqladi. Aslida “Liglass Trading” duch kelgan ish bilan shug’ullangan va zo’rg’a kun ko’rgan. O’tgan yili esa balansi manfiy bo’lgan, ya’ni qarzga botgan. Kompaniya manzilini borib ko’rgan jurnalistlar eski bino vayronalariga duch kelgan.

Kompaniyaning internetdagi sahifasida ancha vaqt hech qanday ma’lumot bo’lmagan, lekin Qirg’iziston bilan shartnoma imzolanishidan oldin sahifa suv-elektr stansiyalarini qurishga oid ma’lumotlar bilan to’ldirilgan. 10-iyul kungi matbuot anjumanida “Liglass” kompaniyasining Yevrosiyo mintaqasi bo’yicha direktori deb tanishtirilgan Irji Voytexovski esa aslida undan oldin Bishkekda “City Food” supermarketlarini boshqargan.

Bu haqda batafsil ma’lumotni mana bu yerda ko’rishingiz mumkin.

Milliy ahamiyatga ega loyihaning bunday muttaham kompaniyaga topshirilganini bilgan qirg’izistonliklar ijtimoiy tarmoqlarda keskin noroziligini bildirdi.

Biroq nima sababdan shunday bo’lgani hozircha aniq emas. Sabab Qirg’iziston hukumatida loyiha taklifini puxta o’rganib chiqa oladigan malakali mutaxassislar yo’qligidami? Yoki bu chex tadbirkorlarining Qirg’izistonni aldashga va pul undirishga qaratilgan “afyora”simi? Yoki bo’lmasa, “Farg’ona” axborot agentligi taxminiga ko’ra, Almazbek Atambayev va Chexiya Prezidenti Milosh Zeman o’rtasidagi korrupsion sxemami? Ikki prezident 10-iyul kuni Pragada uchrashgan edi.

Bunday jiddiy savollar va norozilikka qaramay, rasmiy Bishkek loyihani hech kim bilmaydigan va sohada tajribasi yo’q kompaniyaga berib, katta xato qilinganini tan olmayapti. Aksincha, 19-iyul kuni Sanoat, energetika va tabiiy boyliklardan foydalanish Davlat qo’mitasi rahbari Duyshenbek Ziloliyev Prezident Atambayev huzuriga kirdi va gidro-elektr stansiyani qurish loyihasi rejaga ko’ra amalga oshirilayotganini aytdi.

So’nggi ma’lumotlarga ko’ra esa, “Liglass Trading” kompaniyasi muhandislari qurilish joylarini ko’rish uchun Qirg’izistonga borgan.

Bundan buyon shartnoma bajarilishi jarayonini birgalikda kuzatib boramiz, aziz gapdishim.

Siz nima deysiz?

Gaplashamiz.

Demokratiyani jilovlagan Turkiya

Posted July 15th, 2017 at 6:00 pm (UTC+0)
Leave a comment

1923-yilda Turkiya jumhuriyatiga asos solinganidan buyon armiya siyosatda katta rol o’ynab kelgan. Respublika asoschisi va ilk prezidenti Mustafo Kamol Otaturk harbiylardan chiqqani bunda katta ahamiyatga ega edi, albatta.

Bugungi kunga qadar generallar to’rt marta davlatni to’ntardi, ya’na bir necha marta bunga urindi.

Oxirgi urinishni 2016-yilning 15-iyul kuni kuzatgan edik. Ammo uringanlar yutqazdi, Prezident Rajab Toyyib Erdog’anni hokimiyatdan chetlashtira olmadi. Pirovardida o’tgan yilgi to’ntaruvga urinish Erdog’anga qo’l keldi, demokratiya esa yutqazdi. Aslida demokratlar o’shanda davlat to’ntaruvini kutmagan va uni qo’llab-quvvatlamagan edi.

“Tozalash”

So’nggi bir yil ichida barcha sohalardan minglab odamlar hibsga olindi. Ayrim manbalarga ko’ra, qariyb 150000 odam jinoiy javobgarlikka tortildi. Davlat idoralari xodimlaridan 70000 nafari ishdan bo’shatildi. 150 dan ziyod jurnalist qamaldi. Deyarli barcha muxolifat gazetalari yopildi, boshqalari davlat nazoratiga olindi.

Davlat to’ntaruviga urinishdan so’ng joriy etilgan favqulodda vaziyat hali ham hukmron. Erdog’an boshchiligida ommaviy “tozalash” amalga oshirildi. Hibsga olinmagan harbiylar qayta kazarmalarga haydaldi, ularning salohiyati va ta’siri keskin kamaytirildi. “Tozalash” ishlari armiyadan tinch aholiga, davlat idoralari xodimlaridan o’qituvchi, shifokor, tadbirkor va jurnalistlargacha – hech kim omon qolmadi.

Bu insonlarning barchasi hozirgi hukumat tomonidan terrorchi deb tamg’alangan va AQShda surgunda yashaydigan imom Fathulla Gulen tarafdorlari ekani aytildi. Gulen rahbarligidagi “Xizmat” tashkilotiga aloqadorlikda gumon qilinganlar birinchi bo’lib hibsga olindi. Asta-sekin, qator xalqaro tashkilotlarga ko’ra, Gulen mafkurasiga biroz bo’lsa-da xayrixoh bo’lganlar u yoqda tursin, unga mutlaqo aloqasi bo’lmaganlar ham qamaldi.

Shu yilning 16-aprelida o’tkazilgan referendum natijasida Erdog’an qudrati ancha mustahkamlashdi, tozalash ishlari jadal sur’atlar bilan davom etdi. (Referendum haqida batafsil mana bu yerda gaplashgandik).

Mustaqil “Cumhuriyet” gazetasining sobiq bosh muharriri, hozirda surgundan turib #Özgürüz vebsaytini boshqarayotgan taniqli jurnalist Jan Dundarga ko’ra, Turkiyada har bir davlat to’ntaruvidan keyin barcha sohalar tozalangan. Tarix davomida aynan shunday amaliyot kuzatilgan. Biroq hozirgi “tozalash” – eng ommaviysi. Ayrim tarixchilar bu “tozalash” ishlarini SSSRda Iosif Stalinning repressiyalari va Eronda 1979-yilgi Islomiy inqilobdan keyingi vaziyat bilan qiyoslaydi.

Turkiya hukumati AQShdan Erdog’anning shaxsiy dushmani deyiladigan Fathulla Gulen ekstraditsiyasini talab qilib keladi. Hozircha muvaffaqiyatga erishganicha yo’q.

Ammo ma’lum ma’noda Erdog’an talablari bee’tibor qolmayapti.

So’nggi bir yil ichida AQShdagi ayrim turk tashkilotlari va bizneslari mahalliy huquq-tartibot organlari tomonidan tekshirildi. Masalan, Nyu-Yorkning Bruklin shahridagi “Masal” kafesida o’tgan yili politsiya reydi bo’lgani haqida Nyu-Yorkda chiqadigan gazetalar xabar bergan edi.

AQShda Donald Tramp prezident etib saylanganidan beri esa Vashington va Anqara mahbuslarni almashishi mumkinligi haqida ma’lumotlar ham bor.

Turkiya ichida hukumatni tanqid qiladiganlar qolmadi hisob. Mamlakat tashqarisidagilar ovozi Turkiyada yaxshi eshitilmaydi, chunki internet cheklangan.

Yevropa va Turkiya bir-biriga kerakmasmi?

Bir qismi Yevropada, kattaroq qismi Osiyoda joylashgan bu mamlakatni Otaturk yevropalashtira boshlagan edi. Bunda Mustafo Kamol xuddi Rossiyada Pyotr Birinchi kabi, ba’zida keskin choralar va farmonlarga qo’l urdi. Keyinchalik ham Yevropa bilan yaqinlashishga intildi.

1963-yilda Turkiya hozirgi Yevropa Ittifoqidan oldin mavjud bo’lgan Yevropa Iqtisodiy Hamkorligining shartli a’zosiga aylandi. 2005-yildan buyon esa bu mamlakat Yevropa Ittifoqining to’la qonli a’zosi bo’lishga harakat qilib keladi.

Ammo Erdog’anning 12-iyulda BBCga bergan intervyusiga ko’ra, Anqara niyatidan qaytgan bo’lsa ajab emas.

“Yevropa bekorga vaqtimizni olyapti”, – dedi Erdog’an.

XX asr boshidan buyon bir pallasi Yevropa, ikkinchi pallasi Osiyo bo’lgan tarozini Turkiya hukumati Yevropa tarafiga og’dirishga urinib kelgan, desak adashmaymiz. Biroq Erdog’an teskari siyosat olib borib, murodiga yetayotganga o’xshaydi. Afsus, chunki aksar aholisi musulmon bo’lgan davlatlar orasida dunyoviylik va zamonaviylikka asoslangan davlat qurishda boshqalarga saboq bo’la oladigan bir mamlakat bo’lsa, u ham Turkiya edi. Endi esa Turkiya bu maqomni yo’qotish arafasida.

Siz nima deysiz, azoz gapdoshim?

Gaplashamiz

O’zbekistonda ochilgan tirqish kattalashadimi?

Posted July 13th, 2017 at 1:03 pm (UTC+0)
Leave a comment

O’zbekiston Tashqi ishlar vaziri Abdulaziz Komilov

Xalqaro hamjamiyat O’zbekistonga umid bilan qaramoqda. Bu gapni eshitmaganimga ancha bo’lgandi. Lekin 5-iyul kuni O’zbekiston Tashqi ishlar vaziri Abdulaziz Komilov o’tkazgan jonli muloqotdan keyin xalqaro hamjamiyatning ikki muhim qismi – ommaviy axborot vositalaridan BBC va xalqaro tashkilotlardan inson huquqlari bo’yicha “Human Rights Watch” (HRW) bu gapni aytayotgan bo’lishi mumkin.

Chunki BBCning o’zbek xizmatiga hamda xalqaro huquq tashkilotiga O’zbekistonga qaytish imkoni berilishiga yaqin qolgan ko’rinadi.

BBC, qator boshqa xorijiy OAVlar kabi, 2005-yil 13-mayda Andijon shahrida minglab mahalliy aholi va hukumat kuchlari to’qnashib, yuzlab odam halok bo’lganidan keyin mamlakatdan haydalgan edi. HRW vakili Stiv Sverdlov esa 2010-yilda rasman mamlakatdan chiqarib yuborildi.

5-iyul kungi muloqoti davrida Abdulaziz Komilov HRWdan maktub olgani va tashkilotga mamlakatga kirish ruxsati berilajagini aytdi. Ammo, qo’shimcha qildi vazir, tashkilot O’zbekistonning urf-odatlarini hurmat qilishi, ichki ishlariga aralashmasligi kerak.

Uning gapidan aniq iqtibos quyidagicha:

“Biz tashkilotning rahbaridan xat oldik, unda Stiv Sverdlov yetakchiligidagi kichik bir guruhning O’zbekistonga kelishi uchun ruxsat so’raladi. Biz ularni qabul qilishga tayyormiz. Faqat, aytmoqchimanki, bu kabi tashkilotlar bilan hamkorligimiz o’zaro hurmat asosida bo’lishi kerak. Bizning ichki ishlarimizga aralashishni nazarda tutmasligi lozim. Urf-odatlarimiz hurmat qilinishi kerak, mexanik usulda umumiy qadriyatlarni bir makondan olib, boshqasiga ko’chirish mumkin emas”.

Stiv Sverdlov bunday bayonotdan mamniyat bildirib, HRW nomidan bergan bayonotida tashkilot dunyning 90 mamlakatida ishlashi va doim ayni metodologiyaga asoslanib inson huquqlariga oid vaziyatni tahlil qilishini aydi. U, shunigdek, shunday dedi:

“HRW hukumatning hamkorlik tomon qadam tashlayotganini olqishlaydi. Tashkilotimiz O’zbekistondagi vaziyatni 25 yildan beri o’rganib, tahlil qilib keladi… O’zbekiston fuqarolik jamiyati bilan yaqindan ishlashga shaymiz. Yaqin kelajakda bu o’lkaga boramiz degan umiddamiz”.

(Bu haqda biz mana bu yerda xabar bergan edik).

BBCga kelsak, mana endi 12 yil o’tib, u O’zbekistonda muxbirni ishga olishini e’lon qildi. Ayrim ma’lumotlarga ko’ra, bu katta to’laqonli faoliyat yuritadigan byuro bo’lmaydi, shunchaki, Londondagi o’zbek xizmatiga reportajlar uzatib turadigan muxbir yoki muxbirlar bo’ladi, xolos.

Biroq g’arblik hech bir jurnalist ishlamaydigan O’zbekistondan BBCdek nufuzli OAV reportajlar berib turishi – katta siljish. Koshki endi, “Amerika Ovozi” va “Ozodlik”ga ham mamlakatda bemalol ishlashga ruxsat berilsa.

Umid so’zini keltirganimda yana bir voqeani nazarda tutdim. May oyida O’zbekistonga BMTning Inson huquqlari bo’yicha Bosh komissari Ziyod Raad al-Husayn borgan va davlat rasmiylari barobarida inson huquqlari himoyachilari bilan ham uchrashgan edi.

Darvoqe, Komilovning o’zi o’sha tashrifni jonli muloqot chog’ida bir necha marta tilga oldi. Demak, u bundan faxrlanmoqda.

Bundan bir yil avval tasavvur qilib bo’lmaydigan bunday o’zgarishlar – ilk qadam. Eshikda kichik tirqishning paydo bo’lishi. Zotan, eshikni lang ochish kerak. O’zbekiston rasmiylari OAV va huquq tashkilotlaridan tanqid va konstruktiv takliflarni eshitishga toqatli bo’lsin, ularning demokratiyani mustahkamlash va inson huquqlarini hurmat qilishga oid tavsiyalariga quloq solib, islohotlarni muhokama qilishga tayyor bo’lsin. Shavkat Mirziyoyev prezident etib saylanganidan beri paydo bo’lgan umidlar puchga chiqmasin.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Ko’p xotinlilik cho’ntakka zarar

Posted July 5th, 2017 at 3:42 pm (UTC+0)
Leave a comment

15-iyun kuni O’zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev imomlarga murojaat qilar ekan, erkaklarning qo’sh xotin olish urinishlariga qarshi chiqishga chaqirdi, ZAGS qog’ozini ko’rmay turib nikoh o’qimanglar, dedi va so’nggi paytlarda poligamiya, ya’ni ko’pxotinlilik hollari ko’payib ketgani, bu ma’noda Toshkent ilg’or ekanini qo’shimcha qildi. Prezidentning o’sha chiqishini mana bu videoda ko’rishingiz mumkin.

Mirziyoyevning bu gaplari juda to’g’ri va o’rinli.

Bu amaliyot aslida nafaqat xotin-qizlar huquqlarining toptalishidir, balki mamlakat iqtisodiga ham zarar. Buni xorijlik olimlar o’tkazgan tadqiqotlar isbotlab bergan.

Noqonuniy hisoblangan ikkinchi nikohda tug’ilgan bolalar ruhiyatiga bunday amaliyot ta’siri haqida Prezident Mirziyoyev alohida to’xtaldi. Boz ustiga, bunday bolalar ota mulki va merosiga egalik qilolmasligini aytdi.

Bu o’rinda masalaning ayrim jihatlariga tushuntirish berish joiz.

Avvalambor, ayollar ko’p hollarda qiyin iqtisodiy ahvolga tushgani sababli ikkinchi xotinlikka rozi bo’ladi. Ajrashgan, beva qolgan ayollar, ayniqsa, farzandlari bo’lsa, ularni yakka o’zi katta qilishga qiynaladi. Shu sababdan ular ikkinchi xotin bo’lish taklifiga ko’nadi. Agar mamlakatdagi umumiy iqtisodiy ahvol yaxshilanib, har bir yakka onaning farzandlarini bir o’zi boqishga qurbi yetganida, ko’plab ZAGS ro’yxatidan o’tmagan nikohlar ro’yobga chiqmasdi.

Shu sababdan, imomlarga erkak va ayollarni ZAGS qog’ozisiz shar’iy nikohdan o’tkazishni man qilish – bu zarur bo’lgan chora, biroq faqat bu bilan muammo hal bo’lmaydi. Uzoq kelajak o’laroq ayollarning iqtisodiy ahvoli yaxshilanishi kerak. Buning uchun esa qizlarning ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirish lozim. O’qimishli ayol kattaroq maosh olishi ehtimoli katta. O’qimishli ayol qizlarini qo’sh xotin bo’lish uyat, deya tarbiyalaydi, o’g’illariga buni uqtiradi.

Ikkinchi masala. Haqiqatan ham, huquqiy ma’noda ikkinchi xotin erkakning haqiqiy turmush o’rtog’i hisoblanmaydi, uning shar’iy nikohini O’zbekistonning dunyoviy qonunlari tan olmaydi. Farzandlari ham shunday: Prezident Mirziyoyev aytganidek, bunday bolalarning tug’ilganlik haqidagi guvohnomasiga ota ismi yozilmaydi.

Bu amaliyotning farzandlarga oid qismi o’zgarishi lozim. Otaning otaligi nikoh bor-yo’qligiga emas, haqiqatan ham bolaning biologik ota ekaniga bog’liq bo’lsin. Masalan, AQSh va ko’plab boshqa rivojlangan mamlakatlarda shunday. Erkak va ayol turmush qurganmi yoki shunchaki, ZAGS qog’ozisiz, birga yashaydimi, yoki ularning aloqasi tasodif bo’lib, natijada bola dunyoga kelganmi, bundan qat’i nazar, bola otasidan moddiy yordam olishga haqli bo’lishi shart. Erkak o’zidan dunyoga kelgan bolalar uchun mas’ul bo’lishi lozim. Hatto bolaning tug’ilganlik haqdagi guvohnomasida ota ismi yozilmagan holda ham otaning haqiqiy otaligini DNK testi orqali isbotlash amaliyoti aholining aksariyati musulmon Turkiyada ham mavjud.

Yana bir masala. Yuqorida poligamiya mamlakat iqtisodiga zarar deb aytdim. O’tkazilgan tadqiqotlarga ko’ra, qo’sh xotin olgan erkak farzandlari qancha ko’p bo’lsa, har biriga beriladigan e’tibor kamayadi, zotan otaning ham qiz, ham o’g’il bola tarbiyasidagi roli nihoyatda katta. Ayni vaqtda bir erkakning bir nechta farzandiga tegadigan moliyaviy ulushi ham kamroq bo’ladi, demak pirovardida bunday bolalar sifatli ta’lim olishi ehtimoli pasayadi. Oliy ma’lumotli erkak oliy ma’lumotli ayolga uylanishi ehtomili kattaroq. Bunday oilada katta bo’lgan bolalarning oliy ma’lumotli bo’lishi ehtimoli ham katta. Ma’lumoti past bo’lgan erkak esa o’qimagan ayolga uylanadi, farzandlarini ham universitetda o’qishini talab ham qilmaydi, qurbi ham yetmasligi mumkin. Umumiyatla, aholi saviyasi pasayadi, demak daromadi ham. Bu esa, aytganimdek, makroiqtisodiy ma’noda zarar.

Bunday bo’lmasligi uchun har bir erkak o’z farzandlari tarbiyasida faol qatnashib, ularga eng sifatli ta’lim berishi lozim. Farzandlar ko’p bo’lsa, buning uddasidan chiqish qiyinlashadi.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Rustam Azimovning yulduzi so’ndimi?

Posted June 21st, 2017 at 3:16 pm (UTC+0)
Leave a comment

2001-yilda Toshkentga Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankidan (YTTB) katta xalqaro delegatsiya bordi. Maqsad – bank Boshqaruv kengashi yillik anjumanini 2003-yilda Toshkentda o’tkazish yoki o’tkazmaslik yuzasidan yakuniy qaror qabul qilish edi. Moliyaviy sohada katta ahamiyatga ega bu anjumanga mezbonlik qilish tashabbusi bilan O’zbekistonning u paytdagi Moliya vaziri Rustam Azimov chiqqan edi.

Delegatsiya anjuman bo’lib o’tadigan joylarni borib ko’rdi, so’ngra O’zbekiston tarafi xorijlik mehmonlarga bag’ishlab, Milliy bank binosining 22-qavatidagi anjumanlar zalida ziyofat berdi. Diplomatik protokol bo’yicha, bunday ziyofatlarda mehmon hamda mezbon taraf qadah ko’taradi. Bu ma’noda qadah – siyosiy ahamiyatga ega nutq.

Mehmonlar tarafidan qadahni xalqaro delegatsiyaga bosh-qosh, Yevropa bankining o’sha paytdagi prezidenti Jan Lemyer ko’tardi. U Azimovni maqtadi, “do’stim” deb atadi.

O’zbekiston Milliy banki rahbari lavozimiga Azimov o’rniga Zayniddin Mirxo’jayev tayinlanganidan Lemyerning norozi ekani shundoq ko’rinib turardi.

“Janob Mirxo’jayev, doktor Azimov o’rnini bosish oson bo’lmaydi”, – dedi u ingliz tilini yaxshi bilmasligi sababli tarjimonga diqqat bilan quloq solayotgan Mirxo’jayevga qarab. So’ngra taraflar o’rtasidagi hamkorlik chuqurligicha qolishiga umid bildirdi.

Navbat o’zbek tarafiga keldi. Shunda Azimov (xorijliklar uni doktor Azimov deb atardi, chunki u nomzodlik dissertatsiyasini yoqlab, fanlar nomzodi ilmiy unvoniga ega; ingliz tilida bu unvon Doctor of Philosophy deb ataladi) o’rnidan turdi-da nutqini boshladi. O’zbek va rus tillari kabi ingliz tilida ham juda ravon gapiradigan Azimov nutqini, albatta, ingliz tilida qildi.

Nutqlarga usta Azimov effekt bilan gapirishni, tinglovchilarga ta’sir qilishni juda yaxshi biladi.

“Men oltinchi sinfda o’qiganimda [falon] yozuvchining (ingliz adibning ismi-sharifi yodimdan ko’tarilgan – muallif) “Bankir” nomli kitobini o’qiganman. Shundan boshlab bankir bo’lishni orzu qilganman”, – deya so’z boshladi doktor Azimov.

“Men bu binoni qurdirganimda, – dedi u O’zbekiston Milliy bankining 23-qavatli hashamatli binosini nazarda tutib, – arxitektor va dizaynerlar bilan yaqindan ishladim, ularning har bir qarorini kuzatdim, bino loyihasini o’zim tanladim”.

“Ko’chadan birinchi qavatga kirganingizda u yerdagi ranglar asosan yashil va tilla rangligini payqaysiz. Nima sababdan aynan shu ranglar?” – deya so’radi u.

Shu payt Azimov yonida o’tirgan janob Lemyer tezda qo’ynidagi hamyonidan 100 dollarlik pulni chiqarib, “chunki buning rangi yashil”, dedi va jilmaydi. Stol atrofidagilar kuldi.

Azimov ham darhol qo’yniga qo’l soldi. Va beli bukilmagan 2 ming so’mlikni chiqardi. “Bu ham yashil”, – dedi u.

Hamma qarsak chalib yubordi.

Chunki bu bilan Azimov o’zbek so’mi AQSh dollari bilan tenglasha olishiga ishonch bildirayotganini barcha yaxshi tushungandi.

Lekin xorijlik mehmonlar so’m, xususan, valyuta konvertatsiyasi bobida O’zbekistonda muammolar talayligidan boxabar edi. Aslida Yevropa banki rahbariyati yillik anjumanni aynan O’zbekistonda o’tkazish taklifini rad etmoqchi edi. Biroq aynan Azimov – o’zining Lemyer kabi xalqaro moliya sohasidagi “kattakon”lar bilan do’stligi, gapga ustaligi, ular bilan bir tilda (bu yerda, ingliz tilini ham, moliyaviy tilni ham, diplomatik va siyosiy tilni ham nazarda tutyapman) muloqot qila olishi va  ishontirib gapira olgani bois Yevropa banki ijobiy qaror qabul qildi.

Ikki yil o’tib Yeropa banki yillik anjumanining aynan Toshkentda o’tkazilgani Azimovning shaxsiy yutug’i bo’ldi.

Biroq Azimov g’alabasi tatimadi. O’zbekiston rahbariyati jiddiy tanqidga uchradi, shu jumladan, anjuman paytida Lemyer tarafidan ham. O’z navbatida YTTB ham tanqid qilindi. Inson huquqlari tashkilotlari tomonidan. Nafaqat valyuta konvertatsiyasini ta’minlamagan mamlakatda anjuman o’tkazayotgani, balki inson huquqlarini toptaydigan rejim bilan hamkorlik qilayotgani uchun.

Tanqidlar jiddiyligi, Karimovning jig’iga qattiq tekkaniga qaramay, Azimov “egar”da qoldi.

So’nggi yillarda Prezident Islom Karimov uni ba’zan o’ziga yaqinlashtirdi, ba’zan yana biroz yiroqlashtirdi. Bu Karimovning turli klanlar orasidagi muvozanatni saqlab turish taktikasi edi. Umumiyat-la, chorak asr davomida Azimov yulduzi siyosiy osmonda porlab turdi. Uning siyosiy Olimp cho’qqiga chiqishga oid umidlari bo’lganiga Azimovni taniydigan odamlar hech shubha qilmagan. Ammo Karimovning o’tgan yil sentabr oyida tasodifan olamdan o’tishi va so’ngra uning o’rniga Shavkat Mirziyoyevning tayinlanishi bu umidlarning puchga chiqqanini anglatdi.

Azimov O’zbekiston mustaqillikka erishganidan ko’p o’tmay hukumat majlislarining birida Prezident Islom Karimov ko’ziga ko’ringan va siyosiy Olimpga ko’tarila boshlagan edi. Shu yil iyun oyida uning hukumatdagi vazifasidan olinishi siyosiy yo’liga nuqta qo’ydi, yulduzi so’ndi. Har holda, hozircha shunday. Mirziyoyev prezident ekan, Azimovning katta siyosatga qaytishi amri-mahol.

Qizig’i shundaki, Azimov G’arbda ham, O’zbekiston ichida ham islohotchi va g’arbchi imijiga ega edi. Bunday imij naqadar asosli? O’zbekistonlik huquq faoli, Germaniyada surgunda yashovchi Umida Niyozova va “Amerika Ovozi” bilan yaqinda suhbatlashgan siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov fikricha, mutlaqo asossiz. Axir u shuncha yil Karimov hukumatining yuqori martabali a’zosi, ya’ni “tizim”ning bir qismi bo’lib kelgan. Katta salohiyatga ega bo’lsa-da, na valyuta konvertatsiyasi bobida, na xorijiy investitsiya olib kelish bobida yutuqqa erisha oldi. Aksincha, mamlakatga kirib kelayotgan sarmoyalar 25 yil ichida qurib bitdi, konvertatsiya esa jiddiy korrupsion sxemaga aylandi va undan amaldorlarning kichik guruhi, shu jumladan Azimov ham foyda ko’rdi, deya fikr bildiradi ayrimlar. Har bir o’zbekistonlikda allergiyaga sabab bo’ladigan plastik kartochkani qo’llash tizimi haqida gapirmasa ham bo’ladi. Ma’lumotlarga ko’ra, bu amaliyot muallifi aynan Azimov bo’lgan.

Azimovni himoya qilmoqchi bo’lgan tomon esa axir Karimov yakka hokim bo’lgan tizimda har bir qaror aynan prezident tomonidan qabul qilinardi, Azimov unga bo’ysunishga majbur edi, gap qaytara olmasdi-ku, deyishi mumkin.

Qaysi fikr to’g’riligini men aytolmayman. Balki ikkala gapda ham jon bordir. Maqsadim buni aniqlash emas, balki so’nggi chorak asr davomida siyosatda katta rol o’ynagan (ijobiy bo’ladimi yoki salbiymi) arbobning hukumatdagi yo’liga nuqta qo’yilganiga e’tibor qaratmoqchi edim, xolos.

Gapim yakunida bir qo’shimcha qilmoqchiman.

Mana bu videodan Yevropa bankining O’zbekistondan yangi boshqaruvchisi Sodiq Safoyev ham gapga usta, aqlli, zukko va strategik fikrlay olishini, shuningde,k ingliz tilida yaxshi so’zlashini ko’rish mumkin.

Xullas, noumid shayton.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Jasurbek ishi – O’zbekiston huquq-tartibot organlari uchun sinov

Posted June 6th, 2017 at 1:54 am (UTC+0)
Leave a comment

Jasurbek Ibrohimov

Shu kunlarda O’zbekistonda 17 yashar Jasurbek Ibrohimovning o’limi qizg’in muhokama qilinmoqda.
Jasurbek – Toshkentdagi Borovskiy nomli tibbiyot kollejining 1-kursida tahsil olgan talaba. 3-may kuni u kursdoshlari tomonidan kaltaklangan va og’ir ahvolda kasalxonaga yetkazilgan.

U kasalxonadan bu kasalxonaga olib borilib, sarson bo’lgan yigit jami to’rtta jarrohlik amaliyotini boshdan kechirgach, beshinchisi bo’layotgan paytda, 1-iyun kuni olamdan o’tgan.

Jasurbek yaqinlaridan biri yozgan maktub internet orqali tarqatilganida bu ishdan men xabar topdim. Men kabi boshqalar ham. Maktubni o’qigan har bir o’zbekistonlik, so’ngra xorijliklar ham uni do’stlariga ulashdi. Kimdir internetda “da’vatnomani (petitsiya) imzolang”, deb imzolar yig’a boshladi. Minglab odam imzo qo’ydi, aybdorlarni topinglar, jazoga tortinglar, deya talab qilishdi.

Jasurbekni do’pposlagani aytilayotgan yigitlardan biri, Islom ismli talabaning ota-onasi aybni Jasurga to’nkashga urinayotgani haqidagi iddaolar, ayniqsa, xalqni yanada g’azablantirdi. 4-iyun kuni olomon Toshkentdagi Do’stlik bog’iga to’plandi (Ayrim ma’lumotlarga ko’ra, bu 2005-yilda Andijonning Bobur maydonidagi namoyishdan beri O’zbekistondagi eng yirik ommaviy aksiyadir).

Xalq adolat talab qilmoqda. Huquq-tartibot organlaridan aybdorlarni tezda aniqlab jazoga tortishni so’ramoqda.

Xalqni bu masala yuzasidan birlashishi ortida bir necha sabab bor.

Avvalambor, 10 gulidan biri ham ochilmagan Jasurbekning o’zi. Internetda yigit rasmlari tarqaldi. Chroiyli, kelishgan, yosh yigit, suratlarda jilmayib turibdi. Bo’lajak shifokor. Har birimiz, ayniqsa, farzandi bor inson Jasurbekning ota-onasi, yaqinlariga ta’ziya izhor qilamiz. Qani edi tasalli berish bilan ish bitsa. Ammo Jasurbek qaytib kelmaydi.

Ikkinchidan, 17 yashar yigitning vahshiylarcha o’ldirilishi. Jasurbekni do’pposlaganlarning esa bemalol erkinlikda yurgani, asosiy aybdor deb aytilayotgan Islom To’laganov otasining “Jasurbekning o’zi aybdor” qabilidagi iddaolari odamlarni g’azablantirmay qolmadi.

Albatta, biz Jasurbekning o’limida aynan Islom To’laganov aybdor demayapmiz. Buni sud isbotlashi kerak. Biroq sud odil bo’lishi shart. Hozirgacha esa ish huquq doirasida ko’rib chiqilishiga ko’plar ishonmayapti.

Uchinchidan, xalqning huquq-tartibot organlari va sud tizimining samarasizligidan noroziligi. Bunday ishlar ilgari ham bo’lgan. Balki o’lim bilan tugamagandir, lekin bir yigitning boshqalar tomonidan do’pposlanishi va natijada aybdorlar hech qanday jazosiz qutulib ketgani haqida har bir o’zbekistonlik eshitgan bo’lsa ajab emas. O’zbekistonliklar orasida sud va sudyalar, huquq-tartibot organlari va tergovchilar pul evaziga “kerakli” xulosa qilib, “kerakli” hukm chiqarib berishini  boshdan kechirganlar kam emas.

Beshinchidan, bunday shafqatsizlikka har bir bola uchrashi mumkin, hech kimning xavfsizligi kafolatlanmagan. Buni ham hamma yaxshi tushunib turibdi.

Namoyishga chiqqanlarga huquq-tartibot organlari bosim o’tkazayotgani, ayni vaqtda kollej ma’muriyatining “jinoyat bizning hududimizda sodir bo’lmagan, shuning uchun biz aybdormasmiz” mazmunidagi bayonotlari yana g’azabga sabab bo’lmoqda.

Bu fojea O’zbekiston xalqi vijdonini uyg’ontirdi. Ayni vaqtda huquq-tartibot organlari uchun jiddiy sinov ekani aniq.

Xalq noroziligidan keyin To’laganov hibsga olingani ma’lum bo’ldi. 5-iyun kuni jinoiy ish shaxsan bosh prokuror nazoratida ekani ham e’lon qilindi.

Ishning bosti-bosti qilinishiga yo’l qo’ymaslik, aybdorlarning aniqlanishi va jazoga tortilishini talab qilishda davom etish O’zbekiston jamoatchiligi vazifasi.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Mirziyoyevning tashqi qiyosatdagi “marafoni”

Posted May 24th, 2017 at 7:09 pm (UTC+0)
Leave a comment

Ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalgan surat: Markaziy Osiyo yetakchilari qizg’in suhbat ustida, Riyod, Saudiya Arabistoni.

O’zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Saudiya Arabistoni va Turkmanistonga tashriflari chog’ida olingan suratlar internetda keng tarqaldi.

Kaspiy dengizi bo’yida Mirziyoyev turkman hamkasbi bilan birga sport kiyimida velosiped mindi va kemada uchdi, sport zalini borib ko’rdi.

Riyodda olingan suratlarda esa Mirziyoyevning Qozog’iston va Tojikiston prezidentlati bilan yonma-yon o’tirib, suhbatlashayotgani, qah-qah otib kulayotganini ko’rish mumkin. Yana bir suratda Mirziyoyev Emomali Rahmon bilan yonma-yon qo’l ushlashib o’tiribdi.

Uch katta-katta erkakning kichik bir divanga zo’rg’a siqqani, so’ngra ikki erkakning qo’l ushlashgani boshqa holda kulgili ko’rinar edi. Lekin bu holda Markaziy Osiyoni yaxshi bilgan, O’zbekistonning so’nggi chorak asr davomidagi qo’shnilariga nisbatan siyosatidan xabardor bo’lgan odam kulmayapti. Xursand bo’lyapti. Chunki mintaqada yaqin qo’shnichilikka zarurat borligini hamma yaxshi biladi. Qator muammolar aynan do’stona rishtalar, prezidentlar orasidagi mustahkam va iliq aloqalar orqali hal bo’lishi mumkinligini yaxshi tushunadi. Mirziyoyev O’zbekiston milliy manfaatlarini ko’zlagan holda Nazarboyev, Rahmon hamda boshqa mintaqa rahbarlari bilan do’stona aloqalarga asos solayotganidan xalqlar yutsa yutadiki, hech yutqazmaydi.

Markaziy Osiyoni Sovet rahbari Iosif Stalin o’tgan asrning 20-yillarida beshta davlatga nihoyatda sun’iy ravishda bo’lgan edi. Bu bo’linish natijasida qardosh xalqlar orasidan chegaralar tortildi. Ular bir davlatning boshqa-boshqa respublikalari bo’lgan davrda bu ajralish kundalik hayotga katta ta’sir qilmagandir balki. Ammo 1991-yilda Sovet davlati parchalanib, Markaziy Osiyoning besh respublikasi mustaqil davlat maqomiga erishgach, chegara punktlari ochildi, viza rejimlari joriy etildi va ayrim – talash – hududlarda hatto minalar o’rnatilib, o’nlab odamlar nobud bo’ldi. Savdo-sotiqdagi to’siqlar, suv kabi zaxiralarni talashish haqida gapirmasa ham bo’ladi. Vaholanki, O’zbekiston ichidagi mutaxassislar ham, xorijlik ekspertlar ham mintaqaviy intergratsiyadan Markaziy Osiyo mamlakatlari yutardi, deb keladi.

Endi esa O’zbekistonda Islom Karimov vafot etib, hokimiyatga Mirziyoyev kelgach, yangi imkoniyatlar ochilmoqda. Bu imkoniyatlar ulkan. Ulardan foydalanish kerakligini Mirziyoyev yaxshi tushungan bo’lsa kerak, chunki u prezident sifatida qasamyodga keltirilganidan yarim yil o’tib, u mintaqaga e’tibor qaratdi, xuddi marafonchidek Qozog’istonga bordi, Turkmanistonga esa bir emas, ikki marta tashrif buyurdi, dolzarb muammolarni muhokama qildi. Qirg’iziston prezidenti bilan ham hamkorlik haqida gaplashgan edi. Tojikiston bilan O’zbekiston orasida aviaparvozlar yo’lga qo’yildi. Karimov davrida buni tasavvur qilib ham bo’lmasdi.

Tashqi siyosat bobidagi “marafon”ning yana bir qismini Mizriyoyev “uzoq xorij” davlatlari bilan yugurdi: Riyodda uning AQSh Prezidenti Donald Tramp bilan ham salom-alik qilayotgani tasvirlangan suratlarni o’zbekistonliklar internetda ko’p ulashmoqda. O’zbekiston rahbari AQSh prezidenti bilan so’nggi marta qachon yonma-yon turgan? Buni ko’p yoshlar eslolmasa ham kerak.

Turkmaniston va Saudiya Arabistoniga tashriflardan sal avval Mirziyoyev Xitoyga borib, “Bir makon, bir yo’l” sammitida ko’pgina davlatlar rahbarlari bilan uchrashdi, ko’p milliard dollarlik shartnomalar bilan qaytdi . Xalqaro rahbarlar jamoasiga qo’shildi. (Darvoqe, Mirziyoyev rafiqasining go’zalligi va latofatligi ham internetda o’zbekistonliklar tomonidan ko’p muhokama qilindi, o’zbeklar Ziroatxon Hoshimova-Mirziyoyevadan faxrlandi. Ayniqsa, hozirgi oilaviy ahvoli haqida ko’p mish-mishlar yuradigan Rossiya Prezidenti Vladimir Putin, xalqaro uchrashuvlarda doim o’g’li Kolyani olib yuradigan Belarus rahbari Aleksandr Lukashenko yonida Mirziyoyevning rafiqasi bilan qo’l ushlashib yurib ketayotgani ko’plarga ma’qul keldi).

Umumiyat-la, bu tashriflarni rasmlar orqali kuzatar ekan, nafaqat O’zbekiston, balki qo’shni respublikalar xalqlari ham Markaziy Osiyodagi aloqalar iliqlashishidan umid bildirmoqda. Buni internetdagi, ijtimoiy tarmoqlardagi fikrlardan tushunish oson.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Alisher Usmonov Aleksey Navalniyga “tupurdi”

Posted May 20th, 2017 at 2:05 am (UTC+0)
Leave a comment

Shu kunlarda internetda o’zbeklar faol muhokama qilayotgan mavzu – Alisher Usmonovning Aleksey Navalniyga video-murojaati.

O’zbekistonning Namangan viloyatida tug’ilib o’sgan, ko’p yillardan buyon Rossiyada yashaydigan milliarder 18-may kuni korrupsiya haqidagi video-blogi orqali tanilgan va so’nggi paytlarda Rossiya prezident saylovlarida qatnashish istagini bildirib kelayotgan faolga murojaat qildi.

12 daqiqalik bu video-murojaatda Usmonov Navalniy ilgari tarqatgan korrupsiyaga oid iddaolariga birma-bir javob beradi. (Videoni mana bu yerda tomosha qilish mumkin).

Eslatib o’tish joiz, aprel oyi boshida Navalniy va u boshqaradigan aksil-korrupsiya fondi Rossiya Bosh vaziri Dmitriy Medvedevga tegishgli ekani ta’kidlangan mulkka oid ma’lumotlarni “U sizlarga Dimon emas” (On vam ne Dimon) sarlavhali hujjatli filmda taqdim etgan edi. Filmda Medvedev o’zining yuqori martabasi orqali korrupsiya yo’llari bilan Rossiya va xorijda katta mulkni qo’lga kiritgani, xususan, Usmonov Medvedevga Moskvadagi Rublyovka yaqinida uy sovg’a qilgani iddao qilinadi.

Bu ma’lumot paydo bo’lgach, Alisher Usmonov Navalniyni tuhmatda ayblab sudga berdi. Sud arizani qabul qilgan va ishni ko’rib chiqish muddatini ham belgilagan – 30-may. Biroq milliarder sudni kutib o’tirmay, Navalniyga “YouTube”ga joylashtitrilgan video orqali murojaat qilishga qaror qildi.

Bunday qaror ortidagi sabablar bizga qorong’u. Ko’pgina OAV bu xususda fikrlar bildirmoqda. Bir narsa aniq – internet qanday ishlashini yaxshi tushungan Usmonov kurashda aynan internet orqali tarafdorlar orttirish mumkinligini yaxshi anglagan ko’rinadi.

Usmonov Navalniyga “sen” deya murojaat qiladi va dona-dona qilib, hozirgi maqomiga qanday erishganini tushuntiradi: boyligi og’ir mehnat mahsuli ekani; sovet davrida O’zbekistonda qamoqda o’tirgani aslida, Navalniy ta’kidlaganidek, jinsiy tajovuz uchun emas, balki tuhmat asnosida soxtalashtirilgan ish bo’lgani va 2000-yilda Oliy sud uni oqlagani; Medvedevga uyni sovg’a qilmagani, balki oldi-sotti, ya’ni biznes-tranzaksiya natijasi ekanini aytadi. U, shuningdek, o’zining baxtiyor inson ekanini aytib, murojaat so’nggida faoldan kechirim so’rashing kerak mendan, deb “tupurdim senga, Aleksey Navalniy” deydi.

Bu murojaat nihoyatda gay’rioddiy.

Rossiyada milliarderlar ko’p. Ular o’zining kamso’zligi, har holda matbuot, jurnalistlarga ko’p gapirmasligi bilan ajralib turadi. Usmonovning 12 daqiqa davomida to’xtamay gapirishini men birinchi marta ko’rishim. Bungacha rus va ingliz tilida bergan intervyularida ham jurnalistlarga ko’pi bilan ikki daqiqalik gap aytib, javob qaytarganini ko’rganman.

Ikkinchidan, uning tovushi va gapirish ohangi, qolaversa, qo’llagan iboralari muhim. Gaplari lo’nda va aniq, fikrlashi ravon, qo’l harakatlari kam. Kiygan kiyimi uy kiyimiga o’xshaydi. O’tirgan joyi ham sodda (ma’lumotlarga ko’ra, video milliarder yaxtasida olingan). Sen deb gapirishi va tupurdim deyishidan oldin o’zini fil, Navalniyni esa kichik ko’ppakka qiyoslashi videoni ko’rgan odamda kuchli taasurot qoldiradi. Umumiyat-la, avval Navalniy, so’ngra Usmonov videosini ko’rgan odamda Usmonovga ko’proq hurmat tug’ilsa ajab emas.

Internetning o’zbekzabon segmenti aynan shuni muhokama qilmoqda. Videoni minglab odamlar tomosha qildi. Usmonovdan faxrlanadigan, vatandoshimiz deydigan o’zbeklar kam emas. Navalniyni ko’plar yaxshi tanimaydi. Ismini eshitganlar ham ishini, faoliyatini yaxshi bilmaydi. Faoliyatini anchadan beri kuzatib kelayotganlar esa uning o’zbek va tojiklar haqida mensimay gapirgan, rus millatini ko’tar-ko’tar qilgan gaplarini eslaydi.

Rossiya axborot vositalari ham Usmonov video-murojaatiga katta e’tibor qaratmoqda. Bu haqda yozmagan gazeta, televideniye yoki internet sahifa qolmaydi, desak adashmaymiz.

“Meduza” nomli mustaqil nashriyot video-murojaat hamda Navalniy iddaolari haqida umumiy ma’lumot berganidan so’ng, ijtimoiy tarmoqlardagi reaksiyani o’rgandi, so’ngra Usmonovning jinoiy ishi, xususan, jinsiy tajovuzda ayblanib, qamalgani haqidagi ma’lumotlar qayerdan paydo bo’lganini o’rgandi. (Bu haqda mana bu yerda batafsil (rus tilida) o’qishingiz mumkin).

Alisher Usmonov video-murojaati uning Vkontakte ijtimoiy tarmog’i orqali e’lon qilingani va “YouTube” da joylashtirilganidan keyin Navalniy ham uni o’z videoblogida e’lon qildi. Oligarxni videoblog janridagi debyuti bilan qutlab, Navalniy bu murojaatga albatta javob berishni va’da qildi.

(Bu blogni yozayotganimda Navalniy javobi chiqmagan edi.) Demak, bu video-kurash yana davom etadi. Biz esa popkorn olib, uni tomosha qilamiz.

Xo’sh, bu g’ayrioddiy kurash haqida Sizning fikringiz qanday, aziz gapdoshim?

Yozing, gaplashamiz.

Rossiyadagi siyosiy kurashda qo’llanilayotgan g’aroyib qurol

Posted April 29th, 2017 at 7:31 pm (UTC+0)
Leave a comment

Rossiya muxolifati yetakchisi Aleksey Navalniy yuziga zelyonka sepilganidan keyin uning rafiqasi Yuliya faol ko’zini tozalamoqda. Moskva, 27-aprel, 2017-yil.

Rossiyada so’nggi paytlarda hukumat tarafdorlari  hamda hukumat tanqidchilari kurashida yangi qurol qo’llanilmoqda. U ham bo’lsa zelyonka. Ha, ha, yoshligimizda yiqilsak, qirilgan tizza va boshqa yoqdagi yara-chaqaga onamiz surib qo’ygan zelyonka. Yam-yashil rangdagi bu suyuqlik samarali antiseptik – mikroblarni o’ldiradigan vosita. Boshqa bir antiseptik – yoddan farqli ravishda u yarani achishtirmaydi. Lekin salbiy tarafi shundaki, u tez yuvilmaydi. Kamida bir oy surilgan joy yashil rangda bo’lib turaveradi.

Sovet Ittiqofoqida tug’ilgan har bir go’dak birinchi bo’lib tanishgan dori aynan zelyonka bo’lardi. Tug’ruqxonada yangi tug’ilgan chaqaloq kindigi kesilganidan keyin zelyonka surilardi.

Bolalarning tizza yoki tirsaklari yashil bo’lgani esingizda bo’lsa kerak. Suvchechak toshgan holda bola – va hatto katta odam – ham badani xol-xol yashil bo’lib yurardi.

Endi qarangki, Rossiyada zelyonkani hukumatni tanqid qilgan odam yuziga to’kish amaliyoti keng tarqalmoqda.

27-aprel kuni Moskvada korrupsiyaga qarshi blogpostlari bilan xalq orasida obro’ qozongan va muxolifat yetakchisiga aylangan Aleksey Navalniy yuziga zelyonka sepilib, faol kasalxonaga yetkazilgani haqida xabar qilindi.

Bu faolning 29-aprelga mo’ljallangan norozilik namoyishida ishtirok etmasligi uchun amalga oshrilgan provokatsiya ekani aytildi. Navalniyning ko’zi kuydi, deya xabar tarqaldi. Biroq jarohatga qaramay, Navalniy tarafdorlari bilan uchrashuvni o’tkazdi.

26-aprel kuni Rossiya janubidagi Stavropol shahrida blogger Ilya Varlamovga ham ikki marta hujum qilindi. Ikkalasida o’zining rasmiylarni tanqid qilishi va qiziqarli foto blogi bilan tanilgan yigitga zelyonka barobarida xom tuxum va un ham sepildi. Blogger o’zining yashil rangga bo’yalgan yuzi va sochini hammaga ko’rsatdi – blogi orqali. “Yaxshi ko’rgan futbolkamning rasvosi chiqqanidan xafaman”, dedi u va shuningdek fotoapparati ishdan chiqqanini bildirdi va politsiyaga shikoyat qildi.

Xuddi o’sha kuni Rossiyaning  boshqa qismida, Mari El respublikasi poytaxti Yoshkar-Olada mustaqil jurnalist Galina Sidorovaga ham zelyonka yordamida hujum qilindi.

Bundan oldin esa muxolifat vakili Mixail Kasyanov, adiba Lyudmila Ulitskaya ham zelnyonka “qurboni” bo’lgan.

Xo’sh, nimaga aynan yashil dori?

Taxminimcha, zelyonkani opponentlariga qarshi hujum vositasi sifatida tanlaganlar uchta sababdan kelib chiqqan:

Birinchidan, zelyonka nisbatan xavfsiz, ya’ni undan badanda jiddiy jarohat qolmaydi. Agar ko’z va og’iz/oshqozonga tushmasa, albatta. Demak, bunday hujum uchun jazo ham jiddiy bo’lmaydi.

Ikkinchidan, arzon.

Uchinchidan, nishonni “ishdan chiqarish” ma’nosida samarali. Ya’ni zelyonkaga bulg’angan yuz televideniyega chiqish yoki rasmga tushishda to’siq bo’la oladi, desa kerak uni qollaydiganlar.

Ammo Navalniy o’tgan oyda Barnaul shahrida zelyonka chaplangan yuzini katta flesh-mob kampaniyasiga aylantirdi. Faol rasmini ko’rgan tarafdorlari yuzini yashilga bo’yab rasmga tushdi va internetga joylay boshladi.

Muxolifatchi esa videorolik orqali Kremlga murojaat qildi va “yuzimning yashilligi meni to’xtatmaydi, meni hech narsa to’xtatmaydi”, – deb aytdi.

Rossiya zelyonkadan siyosiy qurol sifatida foydalanayotgan birinchi mamlakat emas. Undan oldin Ukrainada Yevromaydan muxolifat vakillariga qarshi ham qo’llanilgan.

Hujumchilar, odatda, jazoga tortilsa-da, jiddiy jazolanmaydi. Shu bois bu antiseptik dori kelajakda ham siyosiy qurol sifatida ishlatilishda davom etadi. Biroq muxolifat va mustaqil jurnalistlar zelyonkadan o’z manfaatida foydalansa, ya’ni yashil yuzini ko’rsatishdan tortinmay, aksincha, ko’z-ko’z qilsa va tarafdorlarini ham shunday qilishga undasa, bu qurol asta-sekin ishdan chiqishi mumkin.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Chechen gomoseksuallari va jurnalistlarga tahdidlar

Posted April 24th, 2017 at 4:03 pm (UTC+0)
Leave a comment

Shu oy boshida Rossiyadagi mustaqil “Novaya Gazeta” ro’znomasi Chechenistondagi gomoseksuallarga qarshi ommaviy “tozalash” kampaniyasi haqida yozdi.

1 va 3-aprel kunlari chiqqan reportajlarda 100 dan ortiq gey va gey deb gumon qilingan erkaklar huquq-tartibot organlari tomonidan ushlanib, maxfiy qamoqxonalarda qiynoqqa solingani, ulardan kamida uch nafari o’ldirilgani haqida batafsil ma’lumot berdi. Bu odamlar qiynoqqa solinishdan tashqari o’zlari kabi do’stlarining kontaktlarini berishga majburlangan. Ayrimlari qo’yib yuborilganidan keyin qarindoshlari tomonidan o’ldirilgan, axir kavkazliklar urf-odatlari va an’analariga ko’ra, gomoseksual qarindosh butun avlod sha’niga dog’ tushiradi, bu dog’ni faqat “aybdor” qoni bilan yuvish mumkin, deya yozdiNovaya gazeta“.

Bu iddaolardan so’ng Checheniston rasmiylari qator bayonotlar berdi. Checheniston prezidenti so’zlovchisi Alvi Karimov “bu iddaolar uydurma, yolg’on” deb “Chechenistonda besoqolbozlar yo’q”, deya ta’kidladi.

3-aprel kuni Checheniston poytaxti Grozniydagi masjidda 15000 kishi (ayrim manbalarga ko’ra, 20 ming) to’planib, “Novaya “reportajlarini qoraladi. Respublika prezidenti maslahatchisi Adam Shahidov “tuhmat”chi jurnalistlarni “dinimiz va vatanimizga isnod keltiryapti”, deb, ular “Alloh qahri”ga uchrashi haqida ogohlantirdi. Bu yig’in respublika televizion kanallari orqali keng yoritildi. Unda qabul qilingan fatvoda “chechen jamiyatining asrlar davomida hukm surgan urf-odatlari va chechen erkaklari sha’ni haqorat qilingani sababli haqiqiy aybdorlardan, ular qayerda va kimligidan qat’i nazar, qasos olinadi”, deyiladi.

Shundan so’ng “Novaga Gazeta” tahririyati tahdidlardan xavotir bildirib, bayonot chiqardi.

Jurnalist Yelena Milashina (o’rtada) Mishel Obama va Davlat kotibi Jon Kerridan Davlat departamentining Dovyurak ayollarga beriladigan mukofotini olmoqda. 8-mart, 2013-yil

Gazetaning ushbu mavzuni o’rgangan, bundan oldin esa Chechenistondagi vaziyatni ko’p yildan beri yoritib boradigan va jurnalistika sohasida ko’plab nufuzli xalqaro mukofotlarga sazovor bo’lgan muxbiri Yelena Milashina 15-aprel kuni “Vashington Post” gazetasiga intervyuda Moskvani tark etishga majbur bo’lganini aytdi.

“Novaga gazeta” o’zining reportajlari bilan ilgari ham amaldorlarni “ranjitgan”.

Gazetaning olti muxbiri, shu jumladan, Anna Politkovskaya va Natalya Estemirovalar “killer”lar tomonidan o’ldirilgan. Buyurtma qotilliklarni aynan chechenlar amalga oshirgani haqida ma’lumotlar bor.

Endi esa Rossiyaning yana bir mustaqil ommaviy axborot vositasi, “Exo Moskvi” radiostansiyasi ham “Novaya gazeta“ga birdamlik bildirgani uchun chechenlardan tahdidlar olmoqda.

Checheniston muftiysi Saloh Mejiyev besoqolbozlar tahqirlanayotgani haqidagi iddaolarni “Islomiy davlat” terrorchi guruhi faoliyatiga qiyosladi, jurnalistlarni “inson emas, shayton”, deb “shaytonlar bo’hton uchun javob beradi”, deb aytdi.

19-aprel kuni Checheniston rahbari Ramzan Qodirov Prezident Vladimir Putin bilan uchrashib, “Novaya gazeta” reportajlarini “provokatsiya” deb atadi.

Gomoseksuallarga qarshi kampaniya haqidagi ma’lumotlar nihoyatda tashvishli. Ularni qiynoqqa solayotgan va o’ldirayotganlar, qolaversa, respublikada bunday odamlar yo’qligini ta’kidlayotganlar har bir jamiyatda bu toifadagi insonlar doim bo’lishini bilmasa kerak-da. Har bir jamiyatning qariyb 3-4 foizi gomoseksual ekani ilmiy isbotlangan. Ayrim kasb vakillari, masalan, televizion boshlovchi, estrada va san’at yulduzlari yoki, aytaylik, modellar orasida bundaylar 10 foizgacha yetishi mumkin.

Jurnalistlarga qarshi tahdidlar esa yanada tashvishlanarli. Chunki aynan erkin matbuot hokimiyatning hisobdorligini kafolatlaydi. Erkin matbuot bo’lmagan jamiyatda amaldorlar haddidan oshadi, natijada har bir inson huquqlari buziladi.

Mashhur fransuz donishmandi Volter “fikringizga qo’shilmayman, lekin fikringizni erkin bildira olish huquqingiz uchun jon berishga tayyorman”, degan ekan. Shu kalimaga rioya qilish o’zini zamonaviy, demokratik, liberal va madaniyatli jamiyat hisoblagan barcha mamlakatlar uchun farz. Afsuski, Rossiya bundaylar qatoriga kirmaydi.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Inter-Gap haqida

Gap, gap, gap… Biz, o’zbeklar uchun gap – ijtimoiy tadbir. Erkak va ayollar alohida yoki birgalikda juda bo’lmaganda oyiga bir marta yig’ilib, “gap o’ynaydi”. Gapga qo’shilgan odamlar bir-birining uyi yoki restoranda mehmon bo’lishadi. Xarajatini ham ko’tarishadi. Mezbonga berilgan pul nafaqat dasturxon xarajatlarini qoplashi shart, balki qo’shimcha daromad ham bo’lishi lozim. Gapdan maqsad aynan shu. Moliyaviy maqsad. Ijtimoiy jihatiga kelsak… Ha, miriqib gaplashish, muloqot qilish, u yoq, bu yoqdan eshitilgan xabarlar bilan o’rtoqlashish, fikr almashish. Ha, bunisi tushunarli, Inter-i nimasi, dedingizmi? Internet davrida yashayapmiz. Pichoqqa ilinadigan har bir gap internetga chiqadi. Biz ham “Amerika Ovozi” da siz bilan gap o’ynashga qaror qildik. Qo’lda bir piyola choy bilan gapdan olamiz. Men mezbon ekanman, gapni boshlab beraman. Siz qo’shiling, fikr-mulohaza bildiring. Xarajati yo’q. Tez ishlab turgan internetingiz bo’lsa bas. Sizga katta rahmat va Inter-GAPga marhamat.

TV dasturlar