Rustam Azimovning yulduzi so’ndimi?

Posted June 21st, 2017 at 3:16 pm (UTC+0)
Leave a comment

2001-yilda Toshkentga Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankidan (YTTB) katta xalqaro delegatsiya bordi. Maqsad – bank Boshqaruv kengashi yillik anjumanini 2003-yilda Toshkentda o’tkazish yoki o’tkazmaslik yuzasidan yakuniy qaror qabul qilish edi. Moliyaviy sohada katta ahamiyatga ega bu anjumanga mezbonlik qilish tashabbusi bilan O’zbekistonning u paytdagi Moliya vaziri Rustam Azimov chiqqan edi.

Delegatsiya anjuman bo’lib o’tadigan joylarni borib ko’rdi, so’ngra O’zbekiston tarafi xorijlik mehmonlarga bag’ishlab, Milliy bank binosining 22-qavatidagi anjumanlar zalida ziyofat berdi. Diplomatik protokol bo’yicha, bunday ziyofatlarda mehmon hamda mezbon taraf qadah ko’taradi. Bu ma’noda qadah – siyosiy ahamiyatga ega nutq.

Mehmonlar tarafidan qadahni xalqaro delegatsiyaga bosh-qosh, Yevropa bankining o’sha paytdagi prezidenti Jan Lemyer ko’tardi. U Azimovni maqtadi, “do’stim” deb atadi.

O’zbekiston Milliy banki rahbari lavozimiga Azimov o’rniga Zayniddin Mirxo’jayev tayinlanganidan Lemyerning norozi ekani shundoq ko’rinib turardi.

“Janob Mirxo’jayev, doktor Azimov o’rnini bosish oson bo’lmaydi”, – dedi u ingliz tilini yaxshi bilmasligi sababli tarjimonga diqqat bilan quloq solayotgan Mirxo’jayevga qarab. So’ngra taraflar o’rtasidagi hamkorlik chuqurligicha qolishiga umid bildirdi.

Navbat o’zbek tarafiga keldi. Shunda Azimov (xorijliklar uni doktor Azimov deb atardi, chunki u nomzodlik dissertatsiyasini yoqlab, fanlar nomzodi ilmiy unvoniga ega; ingliz tilida bu unvon Doctor of Philosophy deb ataladi) o’rnidan turdi-da nutqini boshladi. O’zbek va rus tillari kabi ingliz tilida ham juda ravon gapiradigan Azimov nutqini, albatta, ingliz tilida qildi.

Nutqlarga usta Azimov effekt bilan gapirishni, tinglovchilarga ta’sir qilishni juda yaxshi biladi.

“Men oltinchi sinfda o’qiganimda [falon] yozuvchining (ingliz adibning ismi-sharifi yodimdan ko’tarilgan – muallif) “Bankir” nomli kitobini o’qiganman. Shundan boshlab bankir bo’lishni orzu qilganman”, – deya so’z boshladi doktor Azimov.

“Men bu binoni qurdirganimda, – dedi u O’zbekiston Milliy bankining 23-qavatli hashamatli binosini nazarda tutib, – arxitektor va dizaynerlar bilan yaqindan ishladim, ularning har bir qarorini kuzatdim, bino loyihasini o’zim tanladim”.

“Ko’chadan birinchi qavatga kirganingizda u yerdagi ranglar asosan yashil va tilla rangligini payqaysiz. Nima sababdan aynan shu ranglar?” – deya so’radi u.

Shu payt Azimov yonida o’tirgan janob Lemyer tezda qo’ynidagi hamyonidan 100 dollarlik pulni chiqarib, “chunki buning rangi yashil”, dedi va jilmaydi. Stol atrofidagilar kuldi.

Azimov ham darhol qo’yniga qo’l soldi. Va beli bukilmagan 2 ming so’mlikni chiqardi. “Bu ham yashil”, – dedi u.

Hamma qarsak chalib yubordi.

Chunki bu bilan Azimov o’zbek so’mi AQSh dollari bilan tenglasha olishiga ishonch bildirayotganini barcha yaxshi tushungandi.

Lekin xorijlik mehmonlar so’m, xususan, valyuta konvertatsiyasi bobida O’zbekistonda muammolar talayligidan boxabar edi. Aslida Yevropa banki rahbariyati yillik anjumanni aynan O’zbekistonda o’tkazish taklifini rad etmoqchi edi. Biroq aynan Azimov – o’zining Lemyer kabi xalqaro moliya sohasidagi “kattakon”lar bilan do’stligi, gapga ustaligi, ular bilan bir tilda (bu yerda, ingliz tilini ham, moliyaviy tilni ham, diplomatik va siyosiy tilni ham nazarda tutyapman) muloqot qila olishi va  ishontirib gapira olgani bois Yevropa banki ijobiy qaror qabul qildi.

Ikki yil o’tib Yeropa banki yillik anjumanining aynan Toshkentda o’tkazilgani Azimovning shaxsiy yutug’i bo’ldi.

Biroq Azimov g’alabasi tatimadi. O’zbekiston rahbariyati jiddiy tanqidga uchradi, shu jumladan, anjuman paytida Lemyer tarafidan ham. O’z navbatida YTTB ham tanqid qilindi. Inson huquqlari tashkilotlari tomonidan. Nafaqat valyuta konvertatsiyasini ta’minlamagan mamlakatda anjuman o’tkazayotgani, balki inson huquqlarini toptaydigan rejim bilan hamkorlik qilayotgani uchun.

Tanqidlar jiddiyligi, Karimovning jig’iga qattiq tekkaniga qaramay, Azimov “egar”da qoldi.

So’nggi yillarda Prezident Islom Karimov uni ba’zan o’ziga yaqinlashtirdi, ba’zan yana biroz yiroqlashtirdi. Bu Karimovning turli klanlar orasidagi muvozanatni saqlab turish taktikasi edi. Umumiyat-la, chorak asr davomida Azimov yulduzi siyosiy osmonda porlab turdi. Uning siyosiy Olimp cho’qqiga chiqishga oid umidlari bo’lganiga Azimovni taniydigan odamlar hech shubha qilmagan. Ammo Karimovning o’tgan yil sentabr oyida tasodifan olamdan o’tishi va so’ngra uning o’rniga Shavkat Mirziyoyevning tayinlanishi bu umidlarning puchga chiqqanini anglatdi.

Azimov O’zbekiston mustaqillikka erishganidan ko’p o’tmay hukumat majlislarining birida Prezident Islom Karimov ko’ziga ko’ringan va siyosiy Olimpga ko’tarila boshlagan edi. Shu yil iyun oyida uning hukumatdagi vazifasidan olinishi siyosiy yo’liga nuqta qo’ydi, yulduzi so’ndi. Har holda, hozircha shunday. Mirziyoyev prezident ekan, Azimovning katta siyosatga qaytishi amri-mahol.

Qizig’i shundaki, Azimov G’arbda ham, O’zbekiston ichida ham islohotchi va g’arbchi imijiga ega edi. Bunday imij naqadar asosli? O’zbekistonlik huquq faoli, Germaniyada surgunda yashovchi Umida Niyozova va “Amerika Ovozi” bilan yaqinda suhbatlashgan siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov fikricha, mutlaqo asossiz. Axir u shuncha yil Karimov hukumatining yuqori martabali a’zosi, ya’ni “tizim”ning bir qismi bo’lib kelgan. Katta salohiyatga ega bo’lsa-da, na valyuta konvertatsiyasi bobida, na xorijiy investitsiya olib kelish bobida yutuqqa erisha oldi. Aksincha, mamlakatga kirib kelayotgan sarmoyalar 25 yil ichida qurib bitdi, konvertatsiya esa jiddiy korrupsion sxemaga aylandi va undan amaldorlarning kichik guruhi, shu jumladan Azimov ham foyda ko’rdi, deya fikr bildiradi ayrimlar. Har bir o’zbekistonlikda allergiyaga sabab bo’ladigan plastik kartochkani qo’llash tizimi haqida gapirmasa ham bo’ladi. Ma’lumotlarga ko’ra, bu amaliyot muallifi aynan Azimov bo’lgan.

Azimovni himoya qilmoqchi bo’lgan tomon esa axir Karimov yakka hokim bo’lgan tizimda har bir qaror aynan prezident tomonidan qabul qilinardi, Azimov unga bo’ysunishga majbur edi, gap qaytara olmasdi-ku, deyishi mumkin.

Qaysi fikr to’g’riligini men aytolmayman. Balki ikkala gapda ham jon bordir. Maqsadim buni aniqlash emas, balki so’nggi chorak asr davomida siyosatda katta rol o’ynagan (ijobiy bo’ladimi yoki salbiymi) arbobning hukumatdagi yo’liga nuqta qo’yilganiga e’tibor qaratmoqchi edim, xolos.

Gapim yakunida bir qo’shimcha qilmoqchiman.

Mana bu videodan Yevropa bankining O’zbekistondan yangi boshqaruvchisi Sodiq Safoyev ham gapga usta, aqlli, zukko va strategik fikrlay olishini, shuningde,k ingliz tilida yaxshi so’zlashini ko’rish mumkin.

Xullas, noumid shayton.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Jasurbek ishi – O’zbekiston huquq-tartibot organlari uchun sinov

Posted June 6th, 2017 at 1:54 am (UTC+0)
Leave a comment

Jasurbek Ibrohimov

Shu kunlarda O’zbekistonda 17 yashar Jasurbek Ibrohimovning o’limi qizg’in muhokama qilinmoqda.
Jasurbek – Toshkentdagi Borovskiy nomli tibbiyot kollejining 1-kursida tahsil olgan talaba. 3-may kuni u kursdoshlari tomonidan kaltaklangan va og’ir ahvolda kasalxonaga yetkazilgan.

U kasalxonadan bu kasalxonaga olib borilib, sarson bo’lgan yigit jami to’rtta jarrohlik amaliyotini boshdan kechirgach, beshinchisi bo’layotgan paytda, 1-iyun kuni olamdan o’tgan.

Jasurbek yaqinlaridan biri yozgan maktub internet orqali tarqatilganida bu ishdan men xabar topdim. Men kabi boshqalar ham. Maktubni o’qigan har bir o’zbekistonlik, so’ngra xorijliklar ham uni do’stlariga ulashdi. Kimdir internetda “da’vatnomani (petitsiya) imzolang”, deb imzolar yig’a boshladi. Minglab odam imzo qo’ydi, aybdorlarni topinglar, jazoga tortinglar, deya talab qilishdi.

Jasurbekni do’pposlagani aytilayotgan yigitlardan biri, Islom ismli talabaning ota-onasi aybni Jasurga to’nkashga urinayotgani haqidagi iddaolar, ayniqsa, xalqni yanada g’azablantirdi. 4-iyun kuni olomon Toshkentdagi Do’stlik bog’iga to’plandi (Ayrim ma’lumotlarga ko’ra, bu 2005-yilda Andijonning Bobur maydonidagi namoyishdan beri O’zbekistondagi eng yirik ommaviy aksiyadir).

Xalq adolat talab qilmoqda. Huquq-tartibot organlaridan aybdorlarni tezda aniqlab jazoga tortishni so’ramoqda.

Xalqni bu masala yuzasidan birlashishi ortida bir necha sabab bor.

Avvalambor, 10 gulidan biri ham ochilmagan Jasurbekning o’zi. Internetda yigit rasmlari tarqaldi. Chroiyli, kelishgan, yosh yigit, suratlarda jilmayib turibdi. Bo’lajak shifokor. Har birimiz, ayniqsa, farzandi bor inson Jasurbekning ota-onasi, yaqinlariga ta’ziya izhor qilamiz. Qani edi tasalli berish bilan ish bitsa. Ammo Jasurbek qaytib kelmaydi.

Ikkinchidan, 17 yashar yigitning vahshiylarcha o’ldirilishi. Jasurbekni do’pposlaganlarning esa bemalol erkinlikda yurgani, asosiy aybdor deb aytilayotgan Islom To’laganov otasining “Jasurbekning o’zi aybdor” qabilidagi iddaolari odamlarni g’azablantirmay qolmadi.

Albatta, biz Jasurbekning o’limida aynan Islom To’laganov aybdor demayapmiz. Buni sud isbotlashi kerak. Biroq sud odil bo’lishi shart. Hozirgacha esa ish huquq doirasida ko’rib chiqilishiga ko’plar ishonmayapti.

Uchinchidan, xalqning huquq-tartibot organlari va sud tizimining samarasizligidan noroziligi. Bunday ishlar ilgari ham bo’lgan. Balki o’lim bilan tugamagandir, lekin bir yigitning boshqalar tomonidan do’pposlanishi va natijada aybdorlar hech qanday jazosiz qutulib ketgani haqida har bir o’zbekistonlik eshitgan bo’lsa ajab emas. O’zbekistonliklar orasida sud va sudyalar, huquq-tartibot organlari va tergovchilar pul evaziga “kerakli” xulosa qilib, “kerakli” hukm chiqarib berishini  boshdan kechirganlar kam emas.

Beshinchidan, bunday shafqatsizlikka har bir bola uchrashi mumkin, hech kimning xavfsizligi kafolatlanmagan. Buni ham hamma yaxshi tushunib turibdi.

Namoyishga chiqqanlarga huquq-tartibot organlari bosim o’tkazayotgani, ayni vaqtda kollej ma’muriyatining “jinoyat bizning hududimizda sodir bo’lmagan, shuning uchun biz aybdormasmiz” mazmunidagi bayonotlari yana g’azabga sabab bo’lmoqda.

Bu fojea O’zbekiston xalqi vijdonini uyg’ontirdi. Ayni vaqtda huquq-tartibot organlari uchun jiddiy sinov ekani aniq.

Xalq noroziligidan keyin To’laganov hibsga olingani ma’lum bo’ldi. 5-iyun kuni jinoiy ish shaxsan bosh prokuror nazoratida ekani ham e’lon qilindi.

Ishning bosti-bosti qilinishiga yo’l qo’ymaslik, aybdorlarning aniqlanishi va jazoga tortilishini talab qilishda davom etish O’zbekiston jamoatchiligi vazifasi.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Mirziyoyevning tashqi qiyosatdagi “marafoni”

Posted May 24th, 2017 at 7:09 pm (UTC+0)
Leave a comment

Ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalgan surat: Markaziy Osiyo yetakchilari qizg’in suhbat ustida, Riyod, Saudiya Arabistoni.

O’zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Saudiya Arabistoni va Turkmanistonga tashriflari chog’ida olingan suratlar internetda keng tarqaldi.

Kaspiy dengizi bo’yida Mirziyoyev turkman hamkasbi bilan birga sport kiyimida velosiped mindi va kemada uchdi, sport zalini borib ko’rdi.

Riyodda olingan suratlarda esa Mirziyoyevning Qozog’iston va Tojikiston prezidentlati bilan yonma-yon o’tirib, suhbatlashayotgani, qah-qah otib kulayotganini ko’rish mumkin. Yana bir suratda Mirziyoyev Emomali Rahmon bilan yonma-yon qo’l ushlashib o’tiribdi.

Uch katta-katta erkakning kichik bir divanga zo’rg’a siqqani, so’ngra ikki erkakning qo’l ushlashgani boshqa holda kulgili ko’rinar edi. Lekin bu holda Markaziy Osiyoni yaxshi bilgan, O’zbekistonning so’nggi chorak asr davomidagi qo’shnilariga nisbatan siyosatidan xabardor bo’lgan odam kulmayapti. Xursand bo’lyapti. Chunki mintaqada yaqin qo’shnichilikka zarurat borligini hamma yaxshi biladi. Qator muammolar aynan do’stona rishtalar, prezidentlar orasidagi mustahkam va iliq aloqalar orqali hal bo’lishi mumkinligini yaxshi tushunadi. Mirziyoyev O’zbekiston milliy manfaatlarini ko’zlagan holda Nazarboyev, Rahmon hamda boshqa mintaqa rahbarlari bilan do’stona aloqalarga asos solayotganidan xalqlar yutsa yutadiki, hech yutqazmaydi.

Markaziy Osiyoni Sovet rahbari Iosif Stalin o’tgan asrning 20-yillarida beshta davlatga nihoyatda sun’iy ravishda bo’lgan edi. Bu bo’linish natijasida qardosh xalqlar orasidan chegaralar tortildi. Ular bir davlatning boshqa-boshqa respublikalari bo’lgan davrda bu ajralish kundalik hayotga katta ta’sir qilmagandir balki. Ammo 1991-yilda Sovet davlati parchalanib, Markaziy Osiyoning besh respublikasi mustaqil davlat maqomiga erishgach, chegara punktlari ochildi, viza rejimlari joriy etildi va ayrim – talash – hududlarda hatto minalar o’rnatilib, o’nlab odamlar nobud bo’ldi. Savdo-sotiqdagi to’siqlar, suv kabi zaxiralarni talashish haqida gapirmasa ham bo’ladi. Vaholanki, O’zbekiston ichidagi mutaxassislar ham, xorijlik ekspertlar ham mintaqaviy intergratsiyadan Markaziy Osiyo mamlakatlari yutardi, deb keladi.

Endi esa O’zbekistonda Islom Karimov vafot etib, hokimiyatga Mirziyoyev kelgach, yangi imkoniyatlar ochilmoqda. Bu imkoniyatlar ulkan. Ulardan foydalanish kerakligini Mirziyoyev yaxshi tushungan bo’lsa kerak, chunki u prezident sifatida qasamyodga keltirilganidan yarim yil o’tib, u mintaqaga e’tibor qaratdi, xuddi marafonchidek Qozog’istonga bordi, Turkmanistonga esa bir emas, ikki marta tashrif buyurdi, dolzarb muammolarni muhokama qildi. Qirg’iziston prezidenti bilan ham hamkorlik haqida gaplashgan edi. Tojikiston bilan O’zbekiston orasida aviaparvozlar yo’lga qo’yildi. Karimov davrida buni tasavvur qilib ham bo’lmasdi.

Tashqi siyosat bobidagi “marafon”ning yana bir qismini Mizriyoyev “uzoq xorij” davlatlari bilan yugurdi: Riyodda uning AQSh Prezidenti Donald Tramp bilan ham salom-alik qilayotgani tasvirlangan suratlarni o’zbekistonliklar internetda ko’p ulashmoqda. O’zbekiston rahbari AQSh prezidenti bilan so’nggi marta qachon yonma-yon turgan? Buni ko’p yoshlar eslolmasa ham kerak.

Turkmaniston va Saudiya Arabistoniga tashriflardan sal avval Mirziyoyev Xitoyga borib, “Bir makon, bir yo’l” sammitida ko’pgina davlatlar rahbarlari bilan uchrashdi, ko’p milliard dollarlik shartnomalar bilan qaytdi . Xalqaro rahbarlar jamoasiga qo’shildi. (Darvoqe, Mirziyoyev rafiqasining go’zalligi va latofatligi ham internetda o’zbekistonliklar tomonidan ko’p muhokama qilindi, o’zbeklar Ziroatxon Hoshimova-Mirziyoyevadan faxrlandi. Ayniqsa, hozirgi oilaviy ahvoli haqida ko’p mish-mishlar yuradigan Rossiya Prezidenti Vladimir Putin, xalqaro uchrashuvlarda doim o’g’li Kolyani olib yuradigan Belarus rahbari Aleksandr Lukashenko yonida Mirziyoyevning rafiqasi bilan qo’l ushlashib yurib ketayotgani ko’plarga ma’qul keldi).

Umumiyat-la, bu tashriflarni rasmlar orqali kuzatar ekan, nafaqat O’zbekiston, balki qo’shni respublikalar xalqlari ham Markaziy Osiyodagi aloqalar iliqlashishidan umid bildirmoqda. Buni internetdagi, ijtimoiy tarmoqlardagi fikrlardan tushunish oson.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Alisher Usmonov Aleksey Navalniyga “tupurdi”

Posted May 20th, 2017 at 2:05 am (UTC+0)
Leave a comment

Shu kunlarda internetda o’zbeklar faol muhokama qilayotgan mavzu – Alisher Usmonovning Aleksey Navalniyga video-murojaati.

O’zbekistonning Namangan viloyatida tug’ilib o’sgan, ko’p yillardan buyon Rossiyada yashaydigan milliarder 18-may kuni korrupsiya haqidagi video-blogi orqali tanilgan va so’nggi paytlarda Rossiya prezident saylovlarida qatnashish istagini bildirib kelayotgan faolga murojaat qildi.

12 daqiqalik bu video-murojaatda Usmonov Navalniy ilgari tarqatgan korrupsiyaga oid iddaolariga birma-bir javob beradi. (Videoni mana bu yerda tomosha qilish mumkin).

Eslatib o’tish joiz, aprel oyi boshida Navalniy va u boshqaradigan aksil-korrupsiya fondi Rossiya Bosh vaziri Dmitriy Medvedevga tegishgli ekani ta’kidlangan mulkka oid ma’lumotlarni “U sizlarga Dimon emas” (On vam ne Dimon) sarlavhali hujjatli filmda taqdim etgan edi. Filmda Medvedev o’zining yuqori martabasi orqali korrupsiya yo’llari bilan Rossiya va xorijda katta mulkni qo’lga kiritgani, xususan, Usmonov Medvedevga Moskvadagi Rublyovka yaqinida uy sovg’a qilgani iddao qilinadi.

Bu ma’lumot paydo bo’lgach, Alisher Usmonov Navalniyni tuhmatda ayblab sudga berdi. Sud arizani qabul qilgan va ishni ko’rib chiqish muddatini ham belgilagan – 30-may. Biroq milliarder sudni kutib o’tirmay, Navalniyga “YouTube”ga joylashtitrilgan video orqali murojaat qilishga qaror qildi.

Bunday qaror ortidagi sabablar bizga qorong’u. Ko’pgina OAV bu xususda fikrlar bildirmoqda. Bir narsa aniq – internet qanday ishlashini yaxshi tushungan Usmonov kurashda aynan internet orqali tarafdorlar orttirish mumkinligini yaxshi anglagan ko’rinadi.

Usmonov Navalniyga “sen” deya murojaat qiladi va dona-dona qilib, hozirgi maqomiga qanday erishganini tushuntiradi: boyligi og’ir mehnat mahsuli ekani; sovet davrida O’zbekistonda qamoqda o’tirgani aslida, Navalniy ta’kidlaganidek, jinsiy tajovuz uchun emas, balki tuhmat asnosida soxtalashtirilgan ish bo’lgani va 2000-yilda Oliy sud uni oqlagani; Medvedevga uyni sovg’a qilmagani, balki oldi-sotti, ya’ni biznes-tranzaksiya natijasi ekanini aytadi. U, shuningdek, o’zining baxtiyor inson ekanini aytib, murojaat so’nggida faoldan kechirim so’rashing kerak mendan, deb “tupurdim senga, Aleksey Navalniy” deydi.

Bu murojaat nihoyatda gay’rioddiy.

Rossiyada milliarderlar ko’p. Ular o’zining kamso’zligi, har holda matbuot, jurnalistlarga ko’p gapirmasligi bilan ajralib turadi. Usmonovning 12 daqiqa davomida to’xtamay gapirishini men birinchi marta ko’rishim. Bungacha rus va ingliz tilida bergan intervyularida ham jurnalistlarga ko’pi bilan ikki daqiqalik gap aytib, javob qaytarganini ko’rganman.

Ikkinchidan, uning tovushi va gapirish ohangi, qolaversa, qo’llagan iboralari muhim. Gaplari lo’nda va aniq, fikrlashi ravon, qo’l harakatlari kam. Kiygan kiyimi uy kiyimiga o’xshaydi. O’tirgan joyi ham sodda (ma’lumotlarga ko’ra, video milliarder yaxtasida olingan). Sen deb gapirishi va tupurdim deyishidan oldin o’zini fil, Navalniyni esa kichik ko’ppakka qiyoslashi videoni ko’rgan odamda kuchli taasurot qoldiradi. Umumiyat-la, avval Navalniy, so’ngra Usmonov videosini ko’rgan odamda Usmonovga ko’proq hurmat tug’ilsa ajab emas.

Internetning o’zbekzabon segmenti aynan shuni muhokama qilmoqda. Videoni minglab odamlar tomosha qildi. Usmonovdan faxrlanadigan, vatandoshimiz deydigan o’zbeklar kam emas. Navalniyni ko’plar yaxshi tanimaydi. Ismini eshitganlar ham ishini, faoliyatini yaxshi bilmaydi. Faoliyatini anchadan beri kuzatib kelayotganlar esa uning o’zbek va tojiklar haqida mensimay gapirgan, rus millatini ko’tar-ko’tar qilgan gaplarini eslaydi.

Rossiya axborot vositalari ham Usmonov video-murojaatiga katta e’tibor qaratmoqda. Bu haqda yozmagan gazeta, televideniye yoki internet sahifa qolmaydi, desak adashmaymiz.

“Meduza” nomli mustaqil nashriyot video-murojaat hamda Navalniy iddaolari haqida umumiy ma’lumot berganidan so’ng, ijtimoiy tarmoqlardagi reaksiyani o’rgandi, so’ngra Usmonovning jinoiy ishi, xususan, jinsiy tajovuzda ayblanib, qamalgani haqidagi ma’lumotlar qayerdan paydo bo’lganini o’rgandi. (Bu haqda mana bu yerda batafsil (rus tilida) o’qishingiz mumkin).

Alisher Usmonov video-murojaati uning Vkontakte ijtimoiy tarmog’i orqali e’lon qilingani va “YouTube” da joylashtirilganidan keyin Navalniy ham uni o’z videoblogida e’lon qildi. Oligarxni videoblog janridagi debyuti bilan qutlab, Navalniy bu murojaatga albatta javob berishni va’da qildi.

(Bu blogni yozayotganimda Navalniy javobi chiqmagan edi.) Demak, bu video-kurash yana davom etadi. Biz esa popkorn olib, uni tomosha qilamiz.

Xo’sh, bu g’ayrioddiy kurash haqida Sizning fikringiz qanday, aziz gapdoshim?

Yozing, gaplashamiz.

Rossiyadagi siyosiy kurashda qo’llanilayotgan g’aroyib qurol

Posted April 29th, 2017 at 7:31 pm (UTC+0)
Leave a comment

Rossiya muxolifati yetakchisi Aleksey Navalniy yuziga zelyonka sepilganidan keyin uning rafiqasi Yuliya faol ko’zini tozalamoqda. Moskva, 27-aprel, 2017-yil.

Rossiyada so’nggi paytlarda hukumat tarafdorlari  hamda hukumat tanqidchilari kurashida yangi qurol qo’llanilmoqda. U ham bo’lsa zelyonka. Ha, ha, yoshligimizda yiqilsak, qirilgan tizza va boshqa yoqdagi yara-chaqaga onamiz surib qo’ygan zelyonka. Yam-yashil rangdagi bu suyuqlik samarali antiseptik – mikroblarni o’ldiradigan vosita. Boshqa bir antiseptik – yoddan farqli ravishda u yarani achishtirmaydi. Lekin salbiy tarafi shundaki, u tez yuvilmaydi. Kamida bir oy surilgan joy yashil rangda bo’lib turaveradi.

Sovet Ittiqofoqida tug’ilgan har bir go’dak birinchi bo’lib tanishgan dori aynan zelyonka bo’lardi. Tug’ruqxonada yangi tug’ilgan chaqaloq kindigi kesilganidan keyin zelyonka surilardi.

Bolalarning tizza yoki tirsaklari yashil bo’lgani esingizda bo’lsa kerak. Suvchechak toshgan holda bola – va hatto katta odam – ham badani xol-xol yashil bo’lib yurardi.

Endi qarangki, Rossiyada zelyonkani hukumatni tanqid qilgan odam yuziga to’kish amaliyoti keng tarqalmoqda.

27-aprel kuni Moskvada korrupsiyaga qarshi blogpostlari bilan xalq orasida obro’ qozongan va muxolifat yetakchisiga aylangan Aleksey Navalniy yuziga zelyonka sepilib, faol kasalxonaga yetkazilgani haqida xabar qilindi.

Bu faolning 29-aprelga mo’ljallangan norozilik namoyishida ishtirok etmasligi uchun amalga oshrilgan provokatsiya ekani aytildi. Navalniyning ko’zi kuydi, deya xabar tarqaldi. Biroq jarohatga qaramay, Navalniy tarafdorlari bilan uchrashuvni o’tkazdi.

26-aprel kuni Rossiya janubidagi Stavropol shahrida blogger Ilya Varlamovga ham ikki marta hujum qilindi. Ikkalasida o’zining rasmiylarni tanqid qilishi va qiziqarli foto blogi bilan tanilgan yigitga zelyonka barobarida xom tuxum va un ham sepildi. Blogger o’zining yashil rangga bo’yalgan yuzi va sochini hammaga ko’rsatdi – blogi orqali. “Yaxshi ko’rgan futbolkamning rasvosi chiqqanidan xafaman”, dedi u va shuningdek fotoapparati ishdan chiqqanini bildirdi va politsiyaga shikoyat qildi.

Xuddi o’sha kuni Rossiyaning  boshqa qismida, Mari El respublikasi poytaxti Yoshkar-Olada mustaqil jurnalist Galina Sidorovaga ham zelyonka yordamida hujum qilindi.

Bundan oldin esa muxolifat vakili Mixail Kasyanov, adiba Lyudmila Ulitskaya ham zelnyonka “qurboni” bo’lgan.

Xo’sh, nimaga aynan yashil dori?

Taxminimcha, zelyonkani opponentlariga qarshi hujum vositasi sifatida tanlaganlar uchta sababdan kelib chiqqan:

Birinchidan, zelyonka nisbatan xavfsiz, ya’ni undan badanda jiddiy jarohat qolmaydi. Agar ko’z va og’iz/oshqozonga tushmasa, albatta. Demak, bunday hujum uchun jazo ham jiddiy bo’lmaydi.

Ikkinchidan, arzon.

Uchinchidan, nishonni “ishdan chiqarish” ma’nosida samarali. Ya’ni zelyonkaga bulg’angan yuz televideniyega chiqish yoki rasmga tushishda to’siq bo’la oladi, desa kerak uni qollaydiganlar.

Ammo Navalniy o’tgan oyda Barnaul shahrida zelyonka chaplangan yuzini katta flesh-mob kampaniyasiga aylantirdi. Faol rasmini ko’rgan tarafdorlari yuzini yashilga bo’yab rasmga tushdi va internetga joylay boshladi.

Muxolifatchi esa videorolik orqali Kremlga murojaat qildi va “yuzimning yashilligi meni to’xtatmaydi, meni hech narsa to’xtatmaydi”, – deb aytdi.

Rossiya zelyonkadan siyosiy qurol sifatida foydalanayotgan birinchi mamlakat emas. Undan oldin Ukrainada Yevromaydan muxolifat vakillariga qarshi ham qo’llanilgan.

Hujumchilar, odatda, jazoga tortilsa-da, jiddiy jazolanmaydi. Shu bois bu antiseptik dori kelajakda ham siyosiy qurol sifatida ishlatilishda davom etadi. Biroq muxolifat va mustaqil jurnalistlar zelyonkadan o’z manfaatida foydalansa, ya’ni yashil yuzini ko’rsatishdan tortinmay, aksincha, ko’z-ko’z qilsa va tarafdorlarini ham shunday qilishga undasa, bu qurol asta-sekin ishdan chiqishi mumkin.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Chechen gomoseksuallari va jurnalistlarga tahdidlar

Posted April 24th, 2017 at 4:03 pm (UTC+0)
Leave a comment

Shu oy boshida Rossiyadagi mustaqil “Novaya Gazeta” ro’znomasi Chechenistondagi gomoseksuallarga qarshi ommaviy “tozalash” kampaniyasi haqida yozdi.

1 va 3-aprel kunlari chiqqan reportajlarda 100 dan ortiq gey va gey deb gumon qilingan erkaklar huquq-tartibot organlari tomonidan ushlanib, maxfiy qamoqxonalarda qiynoqqa solingani, ulardan kamida uch nafari o’ldirilgani haqida batafsil ma’lumot berdi. Bu odamlar qiynoqqa solinishdan tashqari o’zlari kabi do’stlarining kontaktlarini berishga majburlangan. Ayrimlari qo’yib yuborilganidan keyin qarindoshlari tomonidan o’ldirilgan, axir kavkazliklar urf-odatlari va an’analariga ko’ra, gomoseksual qarindosh butun avlod sha’niga dog’ tushiradi, bu dog’ni faqat “aybdor” qoni bilan yuvish mumkin, deya yozdiNovaya gazeta“.

Bu iddaolardan so’ng Checheniston rasmiylari qator bayonotlar berdi. Checheniston prezidenti so’zlovchisi Alvi Karimov “bu iddaolar uydurma, yolg’on” deb “Chechenistonda besoqolbozlar yo’q”, deya ta’kidladi.

3-aprel kuni Checheniston poytaxti Grozniydagi masjidda 15000 kishi (ayrim manbalarga ko’ra, 20 ming) to’planib, “Novaya “reportajlarini qoraladi. Respublika prezidenti maslahatchisi Adam Shahidov “tuhmat”chi jurnalistlarni “dinimiz va vatanimizga isnod keltiryapti”, deb, ular “Alloh qahri”ga uchrashi haqida ogohlantirdi. Bu yig’in respublika televizion kanallari orqali keng yoritildi. Unda qabul qilingan fatvoda “chechen jamiyatining asrlar davomida hukm surgan urf-odatlari va chechen erkaklari sha’ni haqorat qilingani sababli haqiqiy aybdorlardan, ular qayerda va kimligidan qat’i nazar, qasos olinadi”, deyiladi.

Shundan so’ng “Novaga Gazeta” tahririyati tahdidlardan xavotir bildirib, bayonot chiqardi.

Jurnalist Yelena Milashina (o’rtada) Mishel Obama va Davlat kotibi Jon Kerridan Davlat departamentining Dovyurak ayollarga beriladigan mukofotini olmoqda. 8-mart, 2013-yil

Gazetaning ushbu mavzuni o’rgangan, bundan oldin esa Chechenistondagi vaziyatni ko’p yildan beri yoritib boradigan va jurnalistika sohasida ko’plab nufuzli xalqaro mukofotlarga sazovor bo’lgan muxbiri Yelena Milashina 15-aprel kuni “Vashington Post” gazetasiga intervyuda Moskvani tark etishga majbur bo’lganini aytdi.

“Novaga gazeta” o’zining reportajlari bilan ilgari ham amaldorlarni “ranjitgan”.

Gazetaning olti muxbiri, shu jumladan, Anna Politkovskaya va Natalya Estemirovalar “killer”lar tomonidan o’ldirilgan. Buyurtma qotilliklarni aynan chechenlar amalga oshirgani haqida ma’lumotlar bor.

Endi esa Rossiyaning yana bir mustaqil ommaviy axborot vositasi, “Exo Moskvi” radiostansiyasi ham “Novaya gazeta“ga birdamlik bildirgani uchun chechenlardan tahdidlar olmoqda.

Checheniston muftiysi Saloh Mejiyev besoqolbozlar tahqirlanayotgani haqidagi iddaolarni “Islomiy davlat” terrorchi guruhi faoliyatiga qiyosladi, jurnalistlarni “inson emas, shayton”, deb “shaytonlar bo’hton uchun javob beradi”, deb aytdi.

19-aprel kuni Checheniston rahbari Ramzan Qodirov Prezident Vladimir Putin bilan uchrashib, “Novaya gazeta” reportajlarini “provokatsiya” deb atadi.

Gomoseksuallarga qarshi kampaniya haqidagi ma’lumotlar nihoyatda tashvishli. Ularni qiynoqqa solayotgan va o’ldirayotganlar, qolaversa, respublikada bunday odamlar yo’qligini ta’kidlayotganlar har bir jamiyatda bu toifadagi insonlar doim bo’lishini bilmasa kerak-da. Har bir jamiyatning qariyb 3-4 foizi gomoseksual ekani ilmiy isbotlangan. Ayrim kasb vakillari, masalan, televizion boshlovchi, estrada va san’at yulduzlari yoki, aytaylik, modellar orasida bundaylar 10 foizgacha yetishi mumkin.

Jurnalistlarga qarshi tahdidlar esa yanada tashvishlanarli. Chunki aynan erkin matbuot hokimiyatning hisobdorligini kafolatlaydi. Erkin matbuot bo’lmagan jamiyatda amaldorlar haddidan oshadi, natijada har bir inson huquqlari buziladi.

Mashhur fransuz donishmandi Volter “fikringizga qo’shilmayman, lekin fikringizni erkin bildira olish huquqingiz uchun jon berishga tayyorman”, degan ekan. Shu kalimaga rioya qilish o’zini zamonaviy, demokratik, liberal va madaniyatli jamiyat hisoblagan barcha mamlakatlar uchun farz. Afsuski, Rossiya bundaylar qatoriga kirmaydi.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz.

Turkiyada referendum: “evet” yoki “hayir”

Posted April 15th, 2017 at 4:28 pm (UTC+0)
Leave a comment

Referendumdan so’ng Turkiya prezidenti Erdog’an vakolatlari kuchayadi – agar xalq “ha” deb javob bersa

Yakshanba kuni turklar referendumda qatnashadi. Mamlakatning hozirda “evet” va “hayir”, ya’ni “ha” va “yo’q”chilarga bo’lingani haqida biz “Amerika Ovozi”da batafsil ma’lumot bergan edik.

Agar referendumda ovozga qo’yilgan Konstitutsiyaga o’zgarishlar xususida aksariyat turkiyaliklar “ha” deb javob bersa, Prezident Rajab Toyib Erdog’an salohiyati deyarli cheksiz bo’ladi. Xususan, Erdog’an hukumat rasmiylarini tayinlash va ishdan bo’shatish, favqulodda vaziyat e’lon qilib, farmonlar orqali, ya’ni parlament ishtirokisiz qarorlar qabul qilish, parlamentni tarqatib yuborish va navbatsiz saylovlar o’tkazish, sudyalarni tayinlash va nazorat qilish huquqlarini qo’lga kiritadi.


Referendum Erdog’an hamda hokimiyatdagi Adolat va Taraqqiyot partiyasi (AKP) o’tgan yilgi davlat to’ntaruviga urinishdan keyin e’lon qilgan favqulodda vaziyatda o’tmoqda. Bu vaziyatda rasmiy Anqara erkin fikrlovchi odamlar va mustaqil jurnalistlarga qarshi misli ko’rilmagan ta’qib choralarini ko’rdi. Natijada tanqidiy ovozlarning aksariyati o’chirildi. 

Men jurnalist bo’lganim uchun, matbuot erkinligi va jurnalistlar ahvoliga e’tiboringizni qaratmoqchiman, aziz gapdoshim.

Davlat to’ntaruviga urinishdan buyon 150 dan ziyod jurnalist qamaldi. Bu dunyodagi eng katta raqam. Jurnalistlarni qamashda “rekordchi” bo’lgan Xitoy ham Turkiyadan ortda qoldi.

Davlat to’ntaruvidan keyin besh oy davomida hukumat 178 ta ommaviy axborot vositasini yopdi. Ular orasida 5 ta axborot agentligi, 34 radio, 35 ta televizion stansiya, 18 ta jurnal, 29 ta bosmaxona va 60 ta gazeta bor. Ulardan qariyb 10 tasi qayta ochildi. Qolganlari esa ishlamayapti. Yuzlab jurnalistlar ishsiz. O’nlab jurnalistlar mamlakatni tark etishga majbur bo’ldi. Chunki hukumat tanqidiy fikrni terrorizmga tenglashtirdi. Erdog’anga qarshi fikr bildirganga “gulenchi” (AQShda istiqomat qiladigan imom va Erdog’anning shaxsiy dushmani hisoblangan Fathulla Gulen tarafdorlari) tamg’asi bosilyapti. Ular orasida mamlakatdagi eng eski dunyoviy OAV, “Jumhuriyat” (Cumhuriyet) gazetasi ham bor. Uning 19 nafar jurnalisti ustidan hozirda sud bo’lib o’tmoqda. Ularning aybi isbotlansa eng ko’pi bilan 43 yilga “kesiladi”.

Internet ham qattiq nazorat qilinmoqda. Referendumga “hayir”, ya’ni “yo’q” deganlar ta’qibga uchrashi mumkin. Mamlakatda qo’rquv hukmron. Ko’plar ovozlar soxtalashtiriladi va hukumat Erdog’an g’alabasini e’lon qiladi, deydi.  

Bu masala xalqaro matbuotda keng yoritilmoqda. Nufuzli “Nyu-York Tayms” gazetasi 14 aprel kuni mavzuga bag’ishlab bir emas, uchta maqola chop etdi. Birida referendum Turkiya demokratiyasi uchun sinovligi aytiladi va “Erdog’an demokratiya qutqaruvchisimi yoki qo’poruvchisi?” deya savol beriladi. 

Yana birida Erdog’an maslahatchisi Gulnur Aybet referndumdan maqsad boshqaruvni mukammallashtirish ekanini ta’kidlaydi va buni G’arb, afsuski, tushunmadi, deydi. Ayni fikrni prezident devonining yana bir rasmiysi Ayshe Sozen Usluer “Al-Jazira” orqali tushuntirdi.

Bu ma’noda Turkiya yaxshigina piar (PR) kampaniyasini olib borayotganini ko’rish mumkin. “Nyu-York Tayms” gazetasi 14-aprelda chop etgan yana bir maqolada Erdog’an hamda AKP turk muhojirlarning katta jamoalari yashaydigan Germaniya va Gollandiyada kuchli kampaniya olib borganini yozdi va turklardan fikr bildirishni so’radi. Gazeta yuzlab javoblar oldi. Ular orasida referendumga “evet” deganlar ham, “hayir” deganlar ham bor.

“Hayir”, ya’ni “yo’q” demoqchi bo’lganlardan biri “ha desak Turkiya erkin respublika bo’lmay qoladi, Erdog’anning o’yin maydonchasiga aylanadi” deydi. Yana biri “Turkiya Yaqin Sharqdagi yana bir diktaturaga aylanadi” deb fikr bildiradi. “Evet” (“ha”) demoqchi bo’lganlardan biri esa “Erdog’an Turkiya uchun baraka” deydi. (Fikrlarni batafsil mana bu yerda ingliz tilida o’qishingiz mumkin”.)

Ammo barcha respondent fikricha, Turkiya hozir jiddiy o’zgarish bo’sag’asida. Ushbu referendum naijasida Birinchi Jahon urushidan so’ng Mustafo Kamol Otaturk asos solgan va so’nggi yillarda, xususan, Erdog’an hokimiyati davomida yemirilgan dunyoviy va liberal tizim oyoqda turadimi yoki barbod bo’ladimi, degan savolga javobni topamiz.

Bu borada Turkiyada yashayotgan o’zbekistonliklar qanday ovoz berayotgani bizga qiziq. Biz bilan bog’laning, fikr bildiring, aziz gapdoshim.

Gaplashamiz.

Roza Otunbayeva matbuot erkinligi bo’yicha YXHT vakili bo’lishga loyiqmi?

Posted April 7th, 2017 at 3:12 pm (UTC+0)
Leave a comment

7-aprel – Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining (YXHT) Matbuot erkinligi bo’yicha maxsus vakili lavozimiga nomzodlarni taklif qilishning so’nggi muddati.

2004-2010-yillarda bu lavozimda Mikosh Harashti ter to’kkan. (Hozirda u BMTning Belarusda inson huquqlariga oid vaziyat bo’yicha maxsus ma’ruzachisi). 2010-yildan buyon esa lavozimni Dunya Miyatovich egallab kelgan edi. Shu yilning mart oyida uning ikkinchi va so’nggi muddati tugadi.

Hozircha bu o’rin bo’sh. 7-aprelga qadar tashkilotga a’zo davlatlar o’z nomzodlarini taklif etadi. So’ngra nomzodlar saralanib, ovozga qo’yiladi. Nomzodni tashkilotga a’zo 57 davlatning bari, ya’ni 100 foiz ovoz bilan tasdiqlashi kerak. Aks holda nomzod lavozimga tayinlanmaydi.

Nomzodlar haqida rasmiy ma’lumot yo’q. Lekin bu shaxs matbuot erkinligi uchun kurashchi, bu sohada katta tajribaga ega bo’lishi shart.

Ayrim norasmiy ma’lumotlarga ko’ra, lavozimni Qirg’izistonning sobiq muvaqqat rahbari Roza Otunbayeva ko’zlamoqda. Rasmiy Bishkek, albatta, o’z vakilining bunday nufuzli va salohiyatli lavozimga tayinlanishidan manfaatdor. Biroq Roza Otunbayeva bu lavozimga mutlaqo loyiq emas.

Sabablar esa quyidagicha:

Otunbayeva 2010-yilda Qirg’iziston janubida qirg’iz va o’zbeklar orasida qonli to’qnashuvlar boshlanganida ularga chek qo’ya olmagan zaif siyosatchi. Millatchi ham. U o’zbeklarning qirilib ketayotganini bila turib, qirg’iz millatchilarini to’xtatish borasida yetarli chora ko’rmagani sababli to’qnashuvlarda asosan o’zbeklar nobud bo’ldi – barcha qurbonlarning 75 foizi. 2010-yil yoz kunlarida uyi o’marilgan, yoqib yuborilgan, vayron qilingan, mulki talon-taroj qilinganlarning aksariyati ham o’zbeklar. Jinoyatchi tamg’asi bilan qamalganlarning aksariyati ham o’zbeklar. Bu – Qirg’iziston janubidagi 2010-yilgi voqealarni o’rganish uchun tuzilgan maxsus Xalqaro mustaqil komissiya xulosalari. Ularni rus tilida mana bu yerda o’qish mumkin. Otunbayeva komissiya xulosalarini keskin rad etgan edi.

Ikkinchi sabab: Roza Otunbayeva jalolobodlik huquq himoyachisi va jurnalist Azimjon Asqarovning umrbod qamoq jazosiga hukm etilishini shaxsan buyurgan. Xalqaro tashkilotlar, xususan, BMT Asqarovga qo’yilgan ayblar mutlaqo tasdiqlanmaganini va u begunoh ekanini tasdiqlagan. Qolaversa, buni Qirg’iziston rasmiysi ham tasdiqlagan. Quyidagi rasmga qarang. Bu – BMT komissiyasining Qirg’izistonga borib, masalani obdon o’rgangani haqida va komissiya chiqargan xulosa haqidagi hujjat. (To’la matnni mana bu yerda ingliz tilida o’qishingiz mumkin).

Hujjatda men sariq bilan belgilagan qismning tarjimasi quyidagicha:

“Observatoriyaning (BMT komissiyasi nazarda tutilgan – muallif) 2015-yil sentabr oyida Bishkek va janubiy Qirg’izistonga amalga oshirgan missiyasi chog’ida Asqarov hukm etilgan davrda Bosh prokuror bo’lgan Kubatbek Baybolovnning so’zlariga ko’ra, Muvaqqat Prezident Roza Otunbayeva sudyalarga Azimjon Asqarovni umrbod qamoq jazosiga hukm etishni buyurgan. [Baybolov], shuningdek, jinoiy ish olib borilishi natijasida Asqarov aybi isbotlanmaganini qo’shimcha qildi.”

Bu haqda Qirg’iziston matbuoti ham xabar bergan edi. Masalan, mana bu yerda.

O’zbeklarga nisbatan diskriminatsiya haqida “Fergana” axborot agentligi ham xabar bergan edi.

Jurnalist va inson huquqlari himoyachisini huquq-tartibot organlarini tanqid qilgani, odamlarga yordam bergani, qolaversa, millati o’zbek bo’lgani uchun qamatib yuborgan siyosatchi qanday qilib nufuzli xalqaro tashkilotning matbuot erkinligi bo’yicha maxsus vakili bo’ladi?

Agar rasmiy Bishkekning Otunbayevani bu lavozimga taklif etish niyatida ekani rost bo’lsa, O’zbekiston hukumati bunga qarshi chiqishi kerak. Chunki millatchi bunday nufuzli tashkilot vakili bo’la olmaydi.

Ishsiz qolgan Otunbayeva esa o’tgan yili ham YXHTning milliy ozchiliklar bo’yicha bosh komissari bo’lishga intilgan edi. Hozircha bu lavozim ham bo’sh.

Otunbayevaning YXHTda lavozim egallashi noto’g’ri bo’lishi shubhasiz. Albatta, bu “Amerika Ovozi” yoki AQSh hukumatining pozitsiyasi emas, faqatgina ushbu blog muallifining fikri.

Siz nima deysiz, aziz ggapdoshim?

Gaplashamiz.

Belarus inqilob yoqasidami?

Posted March 25th, 2017 at 12:45 am (UTC+0)
Leave a comment

Belarus poytaxti Minskdagi norozilik namoyishlari. 15-mart 2017-yil.

Yevropaning so’nggi diktaturasi sifatida tanilgan Belarusda Erkinlik kuni marshi bo’lib o’tmoqda.

Mamlakatning turli qismlarida namoyishlar fevralda boshlangan edi. Hukumat Ukraina kabi rangli inqilob bizning ham boshimizga tushmasin deb, namoyishchilar, faollar, muxolifat a’zolari va jurnalistlarni hibsga oldi, jarimaga tortdi, ayrimlarini qamadi, boshqalariga qarshi jinoiy ishlar ochdi. Ma’lumotlarga ko’ra, shu kungacha 270 odam jazolangan. Ulardan kamida 32 nafari – jurnalist.

Belaruslar nimadan norozi?

Fevral oyi boshida qariyb 500 ming odam “ishlamaganing uchun jarima to’lashing shart”, mazmunida maktub oldi. Jarima qariyb 250 AQSh dollariga teng. 2015-yilda Prezident Aleksandr Lukashenko “ijtimoiy parazitizm”, ya’ni boqimandalik haqida qonun qabul qilgan va bunday illatning oldini olaman, deb bir yil davomida olti oydan ko’p vaqt hech qayerda ishlamaganlar jarimaga tortilsin, degan edi. Qonun norozilikka sabab bo’lgach, uning kuchga kirishi kechga qoldiriladi, dedi avval Lukashenko. Shunga qaramay, yuqorida yozganimdek, aholisi 10 million odamga teng Belarusda yarim million odam jarima haqida talabnoma oldi. Va “Biz tekintomoq emasmiz” shiori ostida namoyishlar boshlanib ketdi.

Aslida qonun Belarus Konstitutsiyasiga ham, xalqaro inson huquqlari normalariga ham zid.

22-mart kuni bir guruh xalqaro va mahalliy tashkilotlar – hammasi bo’lib 48 ta – Prezident Lukashenkoga ochiq maktub yo’lladi va qonunni bekor qilish barobarida belarusliklarning namoyish qilish huquqini va boshqa erkinliklarini cheklamaslikka chaqirdi.

Inqilob boshlanishidan va hokimiyatdan chetlashtirilishdan qo’rqqan Lukashenko 24-mart kuni bunga yo’l qo’ymayman, deya bayonot berdi.

“Belarusda Ukrainadagi kabi vaziyat bo’lmaydi. Ukraina variantining bu yerda takrorlanishiga men yo’l qo’ymayman”, dedi Lukashenko juma kuni. U, shuningdek, hozirgi namoyishlarda G’arb qo’li bor deb hisoblamoqda. “Amerika va Germaniya Litva hamda Polsha orqali pul ajratgan”, – dedi u.

Ammo bu borada belaruslarning bir maqolini eslash mumkin: Нечево на зеркало пенять, коль рожа крива. Uni o’zbek tiliga “avval o’zingga boq, keyin nog’ora qoq”, deb tarjima qilsa bo’ladi. Chunki namoyishlar negizida odamlarning G’arbdan pul olib, maydonlarga pul evaziga chiqayotgani emas, balki aholi orasidagi haqiqiy jiddiy norozilik bor. Mamlakatni 23 yildan buyon boshqarayotgan va uni o’zining kichik bir qirolligiga aylantirgan Lukashenkodan norozilik, kam maoshlar va baland narxlardan kelib chiqayotgan, ishsizlarning ko’pligidan kelib chiqayotgan og’ir iqtisodiy ahvoldan norozilik, mamlakatni avtoritar tuzumga aylantirib, bu bilan Yevropadan yakkalab qo’ygan, ayni vaqtda Rossiya bilan aloqalarni sovuqlashtirgan Lukashenkodan norozilik bor. Lukashenko aybni avval o’zidan, o’z hokimiyat uslubidan qidirish o’rniga, hokimiyatda qonunga xilof ravishda qolishga uringan boshqa prezidentlar kabi, G’arbni ayblamoqda. Biroq u prezidentlar baribir hokimiyatdan quvilgan edi.

Siz nima deysiz, aziz gapdoshim?

Gaplashamiz

O’zbekiston rahbariyatining “bir qadam olg’a, ikki qadam ortga” siyosati

Posted March 8th, 2017 at 3:00 pm (UTC+0)
Leave a comment

22-fevral kuni O’zbekistonda 18 yillik tutqunlikdan so’ng Muhammad Bekjon ozodlikka chiqarildi. Bir hafta o’tib, 1-mart kuni Jamshid Karimov ham jami 10 yildan keyin ozod etildi. Ikkovi – jurnalist. O’zbekiston hukumatini tanqid qilgani uchun jazolangan. Biri qamalgan, ikkinchisi majburan ruhiy kasalxonaga yotqizilgan.

Muhammad Bekjon hamkasbi Yuzuf Ro’zimurodov bilan birgalikda Kiyevda “Erk” gazetasini chiqargan davrda Ukrainadan o’g’irlab kelingan va davlatga qarshi faoliyatda ayblanib qamalgan edi. (Ro’zimurodov hamon panjara ortida).

U besh aka-ukadan biri. Erk demokratik partiyasi yetakchisi, 1991-yilda Islom Karimov barobarida prezidentlikka da’vo qilgan Muhammad Solihning ukasi. Rashid va Komil Bekjonlar ham jazo muddatlarini o’tab chiqqan. Muhammad Solihni O’zbekiston sudi davlatga qarshi faoliyatda, xususan, 1999-yil 16-fevraldagi portlashlarni uyushtirganlikda ayblab, sirtdan sud qilgan va 15 yil qamoq jazosiga hukm etgan. O’sha davrda tasodif bilan O’zbekistonda bo’lmagan Solih qamalmagan, lekin 1993-yildan buyon vatandidan yiroqda yashashga majbur.

Uning hayotiga qasd qilingan, eng so’nggisi – bundan ikki yil avval Turkiyada. Aybi esa aslida Islom Karimovga muxolif bo’lganida edi. Read the rest of this entry »

Inter-Gap haqida

Gap, gap, gap… Biz, o’zbeklar uchun gap – ijtimoiy tadbir. Erkak va ayollar alohida yoki birgalikda juda bo’lmaganda oyiga bir marta yig’ilib, “gap o’ynaydi”. Gapga qo’shilgan odamlar bir-birining uyi yoki restoranda mehmon bo’lishadi. Xarajatini ham ko’tarishadi. Mezbonga berilgan pul nafaqat dasturxon xarajatlarini qoplashi shart, balki qo’shimcha daromad ham bo’lishi lozim. Gapdan maqsad aynan shu. Moliyaviy maqsad. Ijtimoiy jihatiga kelsak… Ha, miriqib gaplashish, muloqot qilish, u yoq, bu yoqdan eshitilgan xabarlar bilan o’rtoqlashish, fikr almashish. Ha, bunisi tushunarli, Inter-i nimasi, dedingizmi? Internet davrida yashayapmiz. Pichoqqa ilinadigan har bir gap internetga chiqadi. Biz ham “Amerika Ovozi” da siz bilan gap o’ynashga qaror qildik. Qo’lda bir piyola choy bilan gapdan olamiz. Men mezbon ekanman, gapni boshlab beraman. Siz qo’shiling, fikr-mulohaza bildiring. Xarajati yo’q. Tez ishlab turgan internetingiz bo’lsa bas. Sizga katta rahmat va Inter-GAPga marhamat.

TV dasturlar