Bloglarga tushov solindimi?

Posted September 12th, 2014 at 4:43 pm (UTC+0)
Leave a comment

http://4.bp.blogspot.com/-YB-_B-xUsMo/UGsnnApQ12I/AAAAAAAAB_M/ApieNLPWpuo/s320/blocked+websites.pngO’zbekistonda jurnalistlar biroz bo`lsa-da o`zlarini erkin his qilishi mumkin bo`lgan maydon – blogchilar faoliyatiga ham chang solindi.

Senatning yalpi majlisida ma`qullanib, 5-sentabrdan kuchga kirgan qonun blogdagi yozuvlar uchun jinoiy javobgarlikdan ogoh etadi.

Rasman belgilanishicha, blogerlar ijtimoiy-siyosiy hayotga taalluqli noto`g`ri, asosiz axborot tarqatsa, davlat sirini fosh etsa javobgarlikka tortilishi mumkin.

Gap shundaki, O`zbekistondagi vaziyat bilan tanish jurnalist hukumat nazarida noto`g’ri va asossiz axborot nima ekanligini yaxshi biladi. Mamlakatdagi mavjud muammolar – diktatura, korrupsiya, ishsizlik, qashshoqlik yoki jurnalistni bezovta qilgan boshqa illatlar haqida yozish hukumat nazarida noto’g'ri va asossiz axborot tarqatishdir.

Butun dunyo uchun allaqachon yaqqol haqiqatga aylangan fakt – O`zbekistonda so`z erkinligi yo`qligi haqida yozish ham hukumat nazarida asossiz, jinoyat.

Blog aynan axborotga erkin yondashuv imkoniyatini berishi bilan, ijtimoiy hayot, siyosatdagi voqelikka nisbatan jurnalist shaxsiy kuzatuvlari, mushohadasi bilan munosabat bildira oladigan janr. “Xalq so`zi” dagi dabdabali matnlarni blogga ko`chirish ancha qiyin.

Qolaversa, jurnalist hukumat nashridagi zo`rakilikni  “zamon talabi“ sifatida qabul qilishi mumkindir, ammo ijtimoiy siyosiy vaziyatga shaxs sifatida qarar ekan, atrofdagi muammolarga ko`z yumishi, mushohada qilmasligi va yolg`on yozishi qiyin.

Achinarlisi shuki, prezident devoni senzurasi matbuot tilini allaqachon qolipga tushirib, sayozlashtirib bo`ldi. Rasmiy nashrlardagi biron bir maqolani o`qish bugun azob. Ular bungungi matbuot tili va uslubi haqida noxush bir taassurot qoldiradi. Bu cheksiz muammo qarshisida blogerlik  tilni, usulni jonlantiruvchi bir imkoniyatdek edi.

Ammo yer ostidagi ilonning qimirlashini ham avvaldan biluvchi hukumatimiz o`zbek jurnalistikasida hali o`z qaddini tiklashga ulgurmagan bu janrga ham bolta urmoqda.

Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining matbuot erkinligi bo`yicha vakili Dunya Miyatovich fikricha O`zbekiston hukumatining bu qarori shundoq ham og`ir bo`lgan vaziyatni yanada salbiylashtiradi.

Hukumat erkinlikni yanada kishanlar ekan, ertaga bu choralarni albatta qo’llaydi. Biladiki, kimdir bu qoliplarga chidamasligini, ko`rib-sezib turgan haqiqatni baribir yozadi.

MALIK MANSUR

Gulnora Karimova serialining navbatdagi qismi: Voqealar rivojida nima yangilik bor?

Posted July 17th, 2014 at 5:19 pm (UTC+0)
Leave a comment

O’zbekistonni qariyb chorak asrdan beri boshqarib kelayotgan Islom Karimovning qizi Gulnora Karimova mashmashasining navbatdagi qismi ham ko’pchilikni qiynayotgan savollarga javob bermadi. Maqsad nima? Gulnorani xalqaro tergov-surishtiruvlardan himoya qilishmi yoki siyosiy maydondan chetlatishmi?

Bir qarashda oilaviy ziddiyatdan boshlangan bu serial, kutilmaganda, mamlakatdagi siyosiy jarayonga ham ta’sir qilishi mumkin.

Tabiiyki, prezidentning qizi oz jinoiy qilmishlarii uchun qonun oldida javob berayapti degan farazga hech kim ishonmaydi. Qonun oldida hammaning teng ekanligiga hozircha faqat nazariy jihatdan qanoat qilishga majburmiz.

Bosh prokuratura tarixidagi eng shov-shuvli bu ishda Gulnoraning o’zi qolib, uning yaqinlari qamoqqa tashlanayotganiga e’tibor qaratsak, birinchi faraz haqiqatga yaqindek.

Istalsa, O`zbekiston sudlov tizimi har qanday jarayonni biror “izsiz va hidsiz” o’tkazib berishi mumkin. Ammo prezident qizi aralashgan mahkama jarayoni salkam ochiq o’tayapti.

Mahkama ochiq, jamoatchilik muhokamasi ostida o’tishidan manfaatdorlik borligi aniq. Shuningdek, bu sud Yevropada Karimova gumonlangan jinoiy ishlarga nisbatan javob ekaniga ham shubha yo’q.

Gulnoraning bu ishlarga daxlsizligi isbotlandi deb xulosa qilishsa, xayron bo’lmayman.

Yevropadagi jinoiy ishlarning ancha jiddiyligini esa avvaliga O’zbekistondan chiqarilmagan Karimovaning keyinchalik uy qamog’iga otkazilganidan payqash mumkin.

Biznes imperiya vositasida yig’ilgan mablag’ning xorijda muzlatilishi, ko’chmas mulkning ro’yxatga tushishi hisobga olinsa, bu uzoq yillar qudratda turgan prezident qizi uchun sezilarli yo’qotish.

Bu mablag’ kimga, qachon va qanday qaytariladi? Har holda bu jarayon hozirgidek “ochiq” kechmasa kerak.

Albatta, bu qarashlar mojarodagi ikkinchi faraz – Gulnora Karimova siyosiy vorislik uchun ketayotgan kurash qurboni ekani haqidagi talqinlarni inkor eta olmaydi.

Agar shunday bo’lganida, muhim siyosiy voqelikka aylangan taxt vorisligi uchun kurash haqidagi bashoratlar afsonaga aylanardi.

Hukumatdagi guruhlarning hokimiyat uchun kurash olib borayotgani haqidagi qarashlar majorodan avvalo ham mavjud edi, ammo Gulnora bu jang yetakchisi sifatida qaraladigan Rustam Inoyatov va Rustam Azimovni nishonga olishi bu bashoratlarga o’t qaladi.

Xullas, aniq bir xulosa qilish  qiyin – agar hokimiyat uchun kurash kechayotgan bo’lsa, Gulnora undan chetda bo`lmagan. Bunday kurash afsona deb qaralgan taqdirda ham bu bashoratlar hozir Karimova mojarosi foydasiga ishlamoqda.

Gap shundaki, siyosiy kurashlar qurboni ekanligini Gulnoraning o`zi taqdim etayapti, ammo bu borada u yolg’iz emas. Mamlakatdagi qiynoqlar, MXX faoliyati, korrupsiya haqidagi tvitlari bilan yangicha qiyofada nom qozongan Gulnora Karimova rejimning navbatdagi qurboni sifatida ham ta’riflana boshladi.

“Eurasianet.org” sayti yaqinda e’lon qilgan maqolada Gulnora Karimova yaqinlaridan biri jinoiy ishni mamlakatda kutilayotgan prezidentlik saylovlari bilan bog`lagan.

O’zbek muxolifati, huquq himoyachilari va jurnalistlari orasida ham ayrimlar fikricha Gulnora Karimova prezident vorisligiga asosiy nomzod bo’lgani uchun sahnadan chetlatildi.

Karimovaning fosh qiluvchi tvitlari, maktublari ortidan shakllangan bu qarashlar asosida Gulnora otasining tuzumidan yuz o’girib, o’marilgan mablag’lar uchun o’z xalqidan uzr so’raydi degan umid bor edi.

Raqiblarining boyligini “oshkor” etgan Gulnora Karimova o’z pullari haqida lom-mim demadi. Davomli mashmasha ortidagi o’yin, uning haqiqiy sabablari faqat unga va uning atrofidagi juda tor doiraga ma’lum xolos.

Malik Mansur, Germaniya

“Gallup” ning erkinlik bo’yicha so’rovi natijalari bir cho’pchak

Posted July 2nd, 2014 at 6:24 pm (UTC+0)
Leave a comment

“Gallup” so`roviga ko`ra, o’zbekistonliklarning 92 foizi to'la erkinlikka ega ekanini aytgan.

“Gallup” so`roviga ko`ra, o’zbekistonliklarning 92 foizi to’la erkinlikka ega ekanini aytgan.

AQShda asoslangan “Gallup” omma fikrini o’rganuvchi tashkilot o’tkazgan so’rov  natijalariga ko’ra, O’zbekistonda respondentlarning 92 foizi mamlakatidagi erkinlik darajasidan qoniqishini aytgan.

To’g'risi, menda bu ko’rsatkich biroz umid uyg’otdi. Har holda, “Ijtimoiy fikr” markazining 99 foizlik natijasidan oz bo`lsa ham farq qiladi. Demak, 30 million kishilik mamlakatda vaziyatni to’g'ri ko’rayotgan kimdir bor.

Hukumatning e’tiboriga kirish uchun har qanday “qahramonlik“ ka tayyor “Ijtimoiy fikr” markazini tushunish mumkin, ammo “Gallup” O’zbekiston hukumati marhamatiga qarab qolmagan. Albatta, agar so’rov O’zbekiston bilan hamkorlikda yoki u joriy etgan qolipda o’tkazilmagan bo’lsa.

“Gallup” ma’lumotiga ko’ra, yuzma-yuz o’tkazilgan so’rovda har bir mamlakatdan 1000 dan oshiq odam qatnashgan. Savol-javob o’zbek, rus va qoraqalpoq tillarida olib borilgan.

Xulosa shuki, O’zbekiston ahli erkinlikdan qoniqishda Daniya, Islandiya, Kanada va AQSh kabi mamlakatlarni ortda qoldirib, Gollandiya bilan bir qatorda turibdi.

Bu borada Amerikadagi vaziyat bizdagidan ko’ra ancha achinarli ko’rinadi. Amerikaliklar korrupsiya va matbuot bo’g'ilayotganidan noligan. Ularning atigi 79 foizi erkinlik darajasidan rozi.

Agar kinoyani yig’ishtirib, so’rov natijalariga real ko’z bilan qarasak, u bizga oddiy haqiqatni ochadi – Gollandiya va O’zbekistondagi vaziyat farqi yer bilan osmoncha. Bizda jamiyat hamon turg’unlikda; odamlar hukumatga ham, uning matbuotiga ham ishonmaydi. Aniqrog’i ular uchun matbuot bilan hukumatning farqi yo’q va haqiqatda ham shunday!

Mamlakatdagi real vaziyat shundaki, bugun aholidan masalan “Siz mamlakatdagi so’z erkinligidan qoniqasizmi?” deb so’rash “Siz Islom Karimov boshqaruviga qarshi emasmisiz?”, degan savolni berish bilan barobar.

Qarshiman deb aytishga jur’at yo’q. Nega jur’at yo’qligini esa Andijon fojeasi, bu xunrezlik ortidan kuchaygan repressiya va jamoatchilikning tahdidlarga bo’ktirilganidan so’rash kerak.

Kuni kecha mustaqil jurnalist Sid Yanishev odamlar huquqini himoya qilishga oid tanqidiy maqolasi uchun 3200 dollar jarimaga tortildi.

Uylari buzilib, ko’chaga haydalgan odamlar bu muammoni ko’tarishga jur’at etgan jurnalistning borligiga shukr qilishgan bo’lsa, tahdidlardan keyin undan yuz o’girishgan va ustidan shikoyat qilishgan. O’zbekistondagi erkinlikdan qoniqqanlar orasida ehtimol shu kabi odamlar ham bordir.

Jurnalistning noni – uning qalami, maqolasi. Ehtimol, unga muammo ko`tarib, 3200 dollar jarima to’lagandan ko’ra, hukumatni maqtovlarga ko’mib, jimgina yashasang bo’lmaydimi, istasak, sen himoya qilgan odamlarning o`zi seni sotib beradi, deyishmoqchidir.

Afsuski, bu haqiqat. Hukumat istasa, shunday bo’ladi. Buni tanqidchi jurnalistlar ham, erkinmiz deya maqtayotgan odamlar ham juda yaxshi biladi.

Shunday ekan, “Gallup” ning O’zbekiston bo’yicha xulosasi adolatli shoh, to’q va farovon zamonlar haqidagi cho’pchakka o’xshaydi.  Ehtimol, shuning uchun ham bizda odil shohlar va farovon zamonlar ko’proq ertaklarda uchrasa kerak.

Malik Mansur,

Ukraina

Vitaliy Klichko Kiyev meri sifatida qasamyod keltirdi

Posted June 5th, 2014 at 1:13 pm (UTC+0)
Leave a comment

5-iyun kuni Ukraina poytaxti Kiyevga mer etib saylangan “UDAR” partiyasi rahbari Vitaliy Klichko qasamyod keltirib, rasman o’z vazifasiga kirishdi. U kiyevliklar uchun yaxshiroq hayot yaratishga va poytaxtni Yevropaning eng zamonaviy shaharlaridan biriga aylantirishga va’da berdi.

Quyida qasamyod jarayoni aks etgan suratlarni e’tiboringizga havola etamiz.

Suratlar muallifi Malik Mansur.

_DSC0107_DSC0127Read the rest of this entry »

Maydon o’z vazifasini bajarib bo’ldimi?

Posted June 4th, 2014 at 3:11 pm (UTC+0)
Leave a comment

Kiyev meri Vitaliy Klichko maydonchilar davrasida jurnalistlar bilan muloqot qilmoqda.

Kiyev meri Vitaliy Klichko maydonchilar davrasida jurnalistlar bilan muloqot qilmoqda.

Ukrainadagi inqilobning o’xshashi O`zbekistonda hali veri kutilmasa-da, vaziyatning shu tariqa ketishi bizda ham bu jarayon bir kun kelib boshimizdan o’tishini shart qilib qo`yadi.

Ukraina misoli esa nafaqat korrupsiyaga botgan hukumatni  ag`darish, o`zgartirish, balki uni nazorat qilish tajribasi bilan ham ahamiyatlidir.

Chunki kechagi inqilobning yetakchilari  bugun hukumatga aylangan, ularni hukumatga keltirgan xalq aniq o`zgarishlar kutayapti.

Dastlabki natijalar esa biroz ziddiyatli, hukumatga nisbatan ishonch emas, nazorat kuchi lozimligini ko`rsatmoqda.

Bu ziddiyat inqilob qahramonlaridan, bugun esa Kiyev merligiga saylangan Klichko va Maydon munosabatida yaqqolroq ko`rinadi.

Klichko o`zini siyosiy sahnada yulduzga aylantirgan Maydon bilan to`qnashuvga borayotgani bir qarashda g`alatiroq, ammo bu Ukrainadagi hozirgi reallik.

Vitaliy Klichko Maydonda qurilgan sahnadan turib yig'ilganlarga murojat qildi.

Vitaliy Klichko Maydonda qurilgan sahnadan turib yig’ilganlarga murojat qildi.

Bugungi Maydon inqilob paytidagi kabi yuz minglab odamlarni yig`ish imkoniyatida emas, ammo u hamon asosiy funksiyasini -  o`zgarishlar ortida xalq borligini anglatib turibdi.

Kiyevda o`tkazilgan navbatdagi “vecha”da 10 ming atrofida odam yig`ildi, bu bir oylar oldin yarim million aholini to`plagan avvalgi maydon qarshisida ancha ojiz ko`rinadi.

Qolaversa, mamlakat matbuotida Maydon bugun marginallardan iborat  to`daga aylangani haqidagi chiqishlarni ham uchratish mumkin.

Nima bo`lganda ham, bu ojiz belgi ortida ertagayoq maydonni to`ldirishga tayyor millionlab ukrainlar turganini nazardan soqit qilmaslik kerak.

Biz uchun muhimi o`zgarishlar ortidagi Maydon va yangi hukumat aloqasining qanday rivojlanayotgani. Chunki hukumatga aylangan muxolifat va fuqarolik jamiyati o`rtasidagi munosabat rivojlanish yo`lini, tuzumni  belgilovchi eng muhum ustun hisoblanadi.

Har holda Ukarina misolida buni payqash mumkin.

Ukarinada hukumat va Maydonni tasnif etuvchi fuqarolik jamiyati munosabatlari esa hozircha ishonch doirasida shakllanayapti deyish juda qiyin.

Ayniqsa, Kiyev meri Vitaliy Klichkoning dastlabki bayonoti Maydonni  yanada sergaklantirdi.

Maydonga to'planganlar Vitaliy Klichko so'zlarini tinglamoqda.

Maydonga to’planganlar Vitaliy Klichko so’zlarini tinglamoqda.

Ko`plar Klichko tomonidan ehtiyotkorlik bilan aytilgan Maydonni tarqatish, chodirlarni yig`ishtirish rejasi shahar hokimyati ehtiyojidan emas, xalq nazoratidan qochayotgan yangi hukumat xohishi o`laroq yuzaga chiqqanini e`tirof etadi.

Nima bo`lganda ham Maydon Klichko timsolida hukumat bilan munosabatlarini oydinlashtirish uchun qurultoy chaqirdi, yangi merni rasman taklif qildi.  Hatto Klichkoning maydonga kelishi yoki kelmasligi yuzasidan ham turli qarama qarshi xabarlar yurdi.

Vitaliy Klichko maydonga ortiqcha shov-shuvlarsiz kirib keldi. Maydon sahnasiga ko`tarilishidan oldin jurnalistlar bilan muloqotda bo`ldi. Uning so`zlarida Maydon o`z vazifasini bajarib bo`lgani haqidagi tushuncha ustun edi, shahar meri sifatida ko`zlayotgan rejalari haqida gapirdi. Bu rejalar esa ko`proq maydonni obodonlashtirish bilan bog`liq bo’ldi.

Sahnaga chiqqach, Klichko yana Maydon o`z vazifasini bajargani, Ukarinaga demokratiya olib kelgani, odil saylovlar o`tgani haqida gapira boshladi, ammo bu maydondagilar tomonidan qabul qilinmadi, Klichkoning nutqi noroziliklarga ko`mildi.

Klichko bu norozilikka e`tibor bermaslikka urindi, ammo shovqin kuchayib, norozi ovozlar yanada balandlashdi.

klichko 100

Klichkoning Maydon o’z vazifasini bajarib bo’lgani haqidagi so’zlari noroziliklarga sabab bo’ldi.

Klichko parlament saylovlarini muddatidan oldin o`tkazish, tuzumning faqatgina  yuzi o`zgargani, ammo sistema hali o`zgarishga ulgurmagani, Maydonni hech kim tarqatishni o`ylamayotgani haqida gapirish bilan olqishlarni qaytardi.

Maydon tomonidan qabul qilingan deklaratsiya nusxasi Klichkoga topshrildi. Bu hujjatda  hukumat oldiga qo`yilgan talablar bajarilmaguncha Maydon o`z o`rnini bo`shatmasligi yozilgan.

Kiyev merligini osonlik bilan yutgan Vitaliy Klichko siyosiy sahnadagi dastlabki haqiqiy jangini Maydon bilan o`tkazdi, deyish mumkin. Bu jang hozircha yangi hukumatdan aniq natijalar kutayotgan maydonchilar foydasiga hal bo`ldi.

Ukrain ekspertlari Klichko uchun siyosiy sahnadagi dastlabki janglar o`ta o`g`ir kechishini aytishmoqda. Shahar hokimligiga tegishli ko`plab binolar hamon maydonchilar nazorati ostida qolmoqda, markaziy ko`chalarda barrikadalar turibdi.

Odamlar yangi hukumatga ishonchdan ko’ra ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo’lmoqda. Bu ehtiyotlik qarshisida Petro Poroshenkoning 45 foizga yaqin ovoz yig’gani g`alatiroq ham ko`rinadi.

Ko`plab ukrainlar siyosiy sahnada eski tuzum, korrupsiya bilan aloqasi bo`lmagan yangi liderlarni ko`rishni istashadi, ammo bu avlod shakllanmagan,  tanlov esa mavjud imkoniyatlardan kelib chiqqan holda olinmoqda. Ehtiyotkorlik ham ko`proq shu bilan bog`liqdek.

Shu ma`noda, Maydon o`z vazifasini to`liq bajardi deyishga rostdan ham hali ertadek.

Malik Mansur,

Kiyev, Ukraina

Qrim tatarlari qatag’onning 70 yilligini xotirladi

Posted May 20th, 2014 at 1:14 pm (UTC+0)
Leave a comment

Qatag’onlarning 70 yilligini Qrim yarimoroli Rossiyaga qo’shib olingan bir vaziyatda o’tkazayotgan tatarlar birinchi bor ommaviy miting o’tkazish huquqidan mahrum qilindi. Mahalliy hukumat bu qarorini Ukrainadagi beqaror vaziyat bilan izohlaydi.

Kiyev markaziy xiyobonida qilgan nutqida Mustafo Jemilov xotira kuni Rossiya harbiylari nazoratida o’tayotgani, ammo qatag’onlarni boshdan kechirgan xalqni qo’rqitib bo’lmasligi haqida gapirdi.

18-may kuni Rossiyaning Kiyevdagi elchixonasi oldida norozilik aksiyasi bo’lib o’tdi. Ukrain va tatarlardan iborat yuzdan oshiq kishi Rossiyadan tazyiqlarni to’xtatishni, qrim-tatarlar huquqi ta’minlanishini, shuningdek, Mustafo Jemilovni o’z vataniga kiritilishini talab
qilishgan.

Quyida Kiyevda bo’lib o’tgan tadbirlar davomida olingan suratlar e’tiboringizga havola etiladi.

Matn va suratlar muallifi Malik Mansur.

_DSC0129Read the rest of this entry »

Erkin matbuot – Rossiya tahdidiga qarshi eng yaxshi qurol

Posted May 18th, 2014 at 4:30 am (UTC+0)
Leave a comment

http://gdb.voanews.com/05074F4C-EE77-4FFD-A3F7-4220C542BBCD_mw1124_mh421_s.jpgO`zbek matbuoti har yili bir guruh mahalliy jurnalistlarga beriluvchi “Oltin qalam” mukofotini tantana qilayotgan bir paytda qozoq matbuoti mamlakat jamoatchiligi Rossiya ommaviy axborot vositalari ta’siriga tushib qolgani yuzasidan jiddiy xavotir bildirdi.

Qozoq ziyolilari bugun mahalliy matbuotni kishanlash bilan band bo`lgan hukumatni ertaga o`z jamotchiligini yo`qotib qo`yishidan ogoh etmoqda.

Qo`shnilarda matbuot nisbatan erkinroq, har holda bu muammoni aytish, tahlil qilish imkoniyati bor.

Bizning matbuotdagi kishan esa ancha og`ir, bo`shliq chegarasi ham shunga muvofiq tarzda, hozir bu kenglikni o`zbek jamoatchiligi muammosi bilan ham, og`riqlari bilan ham bir chaqalik ishi bo`lmagan Rossiya mediasi egallaganiga  shubha qilmasa ham bo`ladi.

Qolaversa, yuz minglab odamlarimiz Rossiyada bu oqim bilan bevosita bog`langan bo`lsa, qolipdagi matbuotdan charchgan vatandoshlar uchun ham rus matbuoti to`siqsiz ishlayotgan yagona manba hisoblanadi.

Qrim bosqinidan so`ng o`zbek jamoatchiligida qalqqan munosabatlar bizdagi dunyoqarash allaqachon Rossiya OAVlari doirasida shakllanayotganini ko`rsatdi. O`z jamiyatidagi og`riqlar haqida lom-mim demaganlar ham to`satdan Putin siyosatini yoqlashga kirishdi, bu qandaydir urfga aylandi.

Ma`lumotlarga ko`ra, Rossiya ommaviy axborot vositalari orqali targ`ibot yuritishni moliyalash bo`yicha dunyoda yetakchi o`ringa ko`tarilgan. Bu borada Xitoyni ham, AQShni ham, Yevropani ham ortda qoldirgan.

Bugun axborot qudrati ommaviy qurol kuchiga tenglashtirilayotgan bir paytda bu ajablanarli emas.

So`nggi hodisalar Rossiya mintaqani o`z axborot oqimi doirasiga qaytarganini yana bir bor isbotladi. O`zbeklar tasavurida sobiq ittifoq ruhiyati tiriltirilmoqda, Rossiya xaloskor sifatida gavdalantirilmoqda.

Albatta, bunday sharoitda kishanlangan, tili tortilgan o`zbek matbuoti biron qarshilik ko`rsatishga ojiz.

Agar senzura ostidagi matbuotda vatanparvarlik, yuksak milliy ma`naviyatga asoslangan jamoatchilikni shakllantirish qudrati bo`lganda, 20 yildan buyon bu haqda tinimsiz yozayotgan o`zbek matbuoti allaqachon buni uddalagan bo`lar edi.

Agar maqsad, odatda, tez-tez takrorlanadigan ro`kach – jamoatchilikni axborot xurujidan asrash bo`lsa ham, bugungi vaziyat odamlarimiz allaqachon o`zga bir axborot oqimida  yashayotganini ko`rsatmoqda.

Ammo, afsus, maqsad boshqa  – erkin matbuot bu erkin jamiyatda yashashdir, hukumat esa buni hazm qila olmaydi, buning uchun jamoatchilik ham, qadriyatlar ham qurbon qilinishi mumkin.

Malik MANSUR

O`zbek xalqi yana bir fidoyi farzandidan ayrildi

Posted April 19th, 2014 at 2:05 am (UTC+0)
1 comment

Zohir A'lam

Zohir A’lam

Taniqli yozuvchi Zohir A’lam 71 yoshida vatanida tuproqqa qo`yildi. Uni so`nggi yo`lga kuzatgan va kuzata olmagan do`stlarning barchasi uchun bu bu katta qayg’u bo’lgani shubhasiz.

Zohir A`lam taqdiri o`zbek shaxsiyatini ulug` bilgan millat ziyolisining murakkab va achchiq bir hayot yo`lini ko`rsatadi.

Yozuvchining o`limidan keyin ham adabiy jamoatchilikdagi mavjud sukut o`z vatani, millati taqdiri haqida hamisha to`g`ri so`zni ayta olgan adibni xotirlash hamon xatarli ekanidan dalolat beradi.

Zohir A’lamni avvaldan yaxshi bilardim, lekin so`nggi yillarda uni bevosita tanish imkoniyatiga ega bo’lgandim. Toshkentda ba`zan ish yuzasidan, ba`zan esa do`stlar davrasida gurunglashish uchunu bilan uchrashib turardik.

Xotirada uning bosiq, biroz kinoyali tabassumi qalqiydi.

O`sha paytlar zamondan,  atrofdagi jamoatchilikdan hafsalasi pir bo`lgan yozuvchi millat shaxsiyatini qadimiy bitiklardan izlayotgan edi. Turklar haqidagi eng qadimgi, birlamchi manbalarni qidirib, topganlarini o`zbekchaga o`girayotgan yozuvchi uchun bu izlanish uni atrofdagi majruhlikdan chalg`ituvchi bir qanoat ham edi.

Zohir A`lam o`zbek xalqining qat’iyatli vakillaridan edi, uning qat`iyati bosiqlikda ko`rinardi. O`zbek tiliga davlat maqomi berilishidagi xizmati katta bo`lgan yozuvchining millatga, tilga hurmati chuqur, sobit edi.

Poytaxtdagi martabali va nufuzli ziyolilar ham Toshkent shevasiga o`tib ketayotgan bir davrda, asli toshkentlik adibning o`zbek adabiy tilida jonli, tabiiy gapirishi yuksak madaniyat va ehtiromdan darak berardi.

Zohir A`lam o`zidagi tuyg`ularni, vatan va millat haqidagi taassurotlarini yoshlarga, o`quvchilariga yetkaza olmadi. Nazarimda, bu borada uning izlanishlari ham, aytadigan gaplari ham ko`p edi. Adib nashriyotlardan ham, jamoatchilikdan ham chetga surildi. Jamiyat hayotini o`z taqdiri bilan bog`lagan yozuvchi uchun bu juda og`ir edi.

Zoh`ir A`lam odamlar soyasidan ham qo`rqayotgan bir muhitda nafaqat haq so`zni ayta olgan, balki o`z taqdirini, hayotini shu haqiqat uchun tikkan kam sonli adiblardan edi. Shu ma`noda yozuvchining uzlatga chekinish qarori uning sukunatdagi isyoniga o`xshardi.

Nazarimda Zohir A`lam nafaqat ijodi, balki shaxsiyati, irodasi bilan ham o`zbek adabiyotida, jamiyatida o`ziga xos iz qoldirdi.

Asarlari darsliklardan olib tashlanishi, uzlatga ketishni ixtiyor qilishi Zohir A`lamni millat xarakteri va iztiroblarini o`ziga singdirgan yorqin shaxsiyatga aylantiradi.

Yurt mustaqilligi uchun kurashda oldingi safda turgan Zohir A`lam o’zi umid qilgan istiqbolni ko`rmadi, uning tasavvuridagi erksevar avlod yetishadimi, yo`qmi, bu ham noma`lum.

Har holda bunday yoshlarga o`rnak bo`luvchi Zohir A`lam doxil avlod chig`iriqdan o`tkazildi, kimlarningfir ruhi sindirildi, kimlardir sotib olindi. Ruhi bukilmaganlar zulm ostida qoldi, qamoqqa tashlandi, quvg`inga solindi, tarqoqlantirildi, begona qilindi.

Vatanda bu avlod vakillarini bir davraga yig`ish, o`zaro gina-kuduratlardan xoli bo`lish, ular ruhiyatini singdrish niyati bor edi, ammo afsus bu niyat amalga oshmadi.

Erk, vatan qadri uchun kurashish, yashash timsolini bergan bu avlod vakillari esa jimgina birin-ketin oramizdan ketmoqda.

Biz bu avlod qudratidan nisbat ola bilamizmi, yo`qmi, bunisi noaniq, ayniqsa yolg`onga cho`ktirilgan bugungi avlod qarshisida bu narsa yanada  umidsizdek ko`rinadi…

Malik Mansur

Vatanni vatandoshlardan begona qilayotgan og’riqlar

Posted April 9th, 2014 at 2:07 am (UTC+0)
Leave a comment

http://sptimes.ru/archive/img/1773/2013_08_13_22_21_1773_02_Migrants.jpg

Rossiyadagi mehnat muhojirlari © AP

Yaqin bir do`stimdan xat oldim. U mendan Rossiya fuqaroligini olish imkoniyatlari haqida so`rabdi. Og’aynimning yozishicha, sharoitdan kelib chiqib va istiqbolni o`ylagan holda Rossiya fuqaroligini olish yomon emas.

Ikki yildan buyon xorijda yurgan mendek odam uchun vatanda o`z istiqbolini ko`ra olmayotgan do`stga maslahat berish og`ir.

Do`stim ziyoli odam, mamlakat hayoti va taqdiriga befarq emas. Hozirgacha umid bilan yashadi. Qiyinchiliklarni o`tkinchi deb hisoblab keldi. Hukumat rahbarining siyosati vaqt o`tib natija beradi deya ishondi.

Xo’sh, uning qarashlaridagi o’zgarishga sabab nima? Ishonch yo`qolganimi? Vatandagi voqelikni to’g’ri tahlil qilish natijasimi? Yo Rossiya fuqaroligini olish osonlashgani haqidagi gap-so`zlar ta’sirimi? Bilmadim.

Har holda uning bunday qarorga kelishi mening ichimda ham g`alati bezovtalik uyg`otgani rost.

Ba`zan global voqealar silsilasini inson shaxsiyatidagi kichik o`zgarishlar belgilaydi. Men do`stimning qarorida shunday ishora ko`rdim.

Bu qariyb 23 yil mobaynida hukumatni olqishlashga qaratilgan, tanqid va erkin fikr quvg`in qilingan total tashviqotning inqiroziga o`xshaydi. Bugun nafaqat mamlakatdagi, balki atrofdagi hodisalar ham bu tashviqotning darzli tirqishlarini kengaytirmoqda.

1990-yillarning boshida O`zbekistonda mintaqani birlashtiruvchi bir qudrat bor edi. Bu salohiyat mintaqada erkin, nizo va talashlardan xoli bir hudud barpo etish uchun yetarli edi. Qo`shni davlatlar uchun O`zbekiston havas qilsa arziydigan, umidli davlat edi.

Afsus, hukumatimiz mamlakatni nafaqat dunyodan, balki qo`shni-qardoshlardan ham ajratish, tahdidlarni bo`rttirish va tashabbuslarni o`ldirish yo`lidan bordi.

Kelgan manzilimiz esa havasli emas. Siyosatga, mamlakat taqdiriga bosh qo`shishni istaganlarga ham, munosib tirikchilik uchun ish izlayotgan minglab fuqarolarga ham yurtda joy yo`q. Vatan torayib bormoqda.

Ko’plab o`zbekistonlik bugun Rossiya fuqaroligini olishga tayyor. Minglab aholi haqida gap ketayotgani ayon. Mohiyat Rossiya ularga fuqarolik berishi yoki bermasligida emas, balki Moskvanining yangi imperiya siyosatini yuritayotgani bilan bog`liq so`nggi jarayonlarga qaramasdan bu ixtiyorning yuzaga chiqqanidadir.

Qanday bo`lmasin, hech kim bu qarorni qoralashga haqli emas, ayniqsa, qariyb 23 yildan buyon porloq kelajak haqida bong urub kelayotgan amaldagi hukumat.

Agar odamlarimizda Rossiya vositasida yurtni o`nglash, o`zgarishlar qilish umidi shakllanayotgan bo`lsa, bu reallikka ko’z yuma olmaysiz.

O`zbekiston faqat nufuzi bilan emas, tarixiy salohiyati bilan ham Rossiy ekspansiyasini mintaqada qaytalanishiga huquq bermaydigan asosiy ustun.

G`arb ham, Rossiya ham, O`zbekiston hukumati ham bu salohiyatni yaxshi tushunadi. Qo`llov ham, munosabatlar ham shunga muvofiq. Kimdir rasmiy Toshkentning boshini silayotgan ekan, bu faqat hukumat masofalanayotgani uchun emas, balki O’zbekiston ortida mintaqaning qudratli nufuzi turgani uchun hamdir.

Ammo hukumat orqa qilayotgan 30 millionlik aholi orasida repessiyadan to’yib, istiqbolni o`zga yurtdan izlaganlar ko’paymoqda.

Ehtimol, muhojirlik dunyo tegirmonini aylantirayotgan bugungi sharoitda bundan fojea yasamaslik kerakdir. Ammo yaqingacha ko`pchilik intilgan, odamlarni o`ziga tortib kelgan, mintaqani madaniy markazi hisoblangan vatandagi bu reallikka ko`nikish ham og`ir.

Malik MANSUR

O’zbekistonning Qrim haqida sukut saqlashga haqqi yo’q!

Posted March 12th, 2014 at 4:43 pm (UTC+0)
2 comments

Qrim tatarlarining Rossiya bosqiniga qarshi o'tkazgan norozilik namoyishidan

Qrim tatarlarining Rossiya bosqiniga qarshi o’tkazgan norozilik namoyishidan. Suratni muallif olgan.

Qrim bosqini bu faqat qrim tatarlari boshidagi fojea emas, balki inqirozni diqqat bilan kuzatib turgan mintaqaning boshqa davlatlari, xususan, O’zbekiston  uchun ham tahlikali xabardir. Ammo shu paytgacha bildirilgan munosabatlarga e’tibor beradigan bo’lsak, tahlika ko’lami yaxshi anglanmagandek.

Qrim bosqini butun dunyo bo`ylab muhokama qilinar ekan, nafaqat mintaqa rasmiylarining, balki turkiy dunyo birligi haqida bong uruvchi ziyolilarning ham masala yuzasidan sukut saqlashni afzal ko’rayotgani achinarli hol.

Turkiya Qrim majorasi bo`yicha o`z pozitsiyasini bildirdi, imkon qadar muzokaralarda ishtirok etishga urinmoqda. Ayni paytda u Rossiya bilan munosabatlarni buzmaslik uchun ehtiyotkorlik qilayotgani sezilib turibdi.

O`zbekiston va Qozog`iston esa mujmal bir bayonot bilan cheklandi. Achinarlisi shundaki, Qrim tatarlari boshiga kulfat olib kelgan bu bosqin haqida dadil gapirish rasmiy Toshkentning majburiyati, ma`naviy burchi edi.

O’zbekistonda hozir ham 100 mingdan oshiq Qrim tatarlari yashaydi. Ular uchun O`zbekiston qanchalik vatan bo`lsa, Qrim ham shunchalik aziz. Qrimdagi tatar jamoatchiligi ham O`zbekistonni ikkinchi vatan deb biladi.

Afsuski, rasmiy Toshkent o`z bayonotini hatto Tashqi ishlar vazirligi darajasida bildirishga ham jur`at etmadi. Agar Moskva bu mojaroni kelajakda O`zbekistonda ham takrorlash niyatida bo`lsa, rasmiy Toshkentning hozirgi yumshoqligi bu qarorni to`xtatib qola olmasligi aniq.

Mayli, davlatlarning rasmiy yondashuvi o`z yo`liga, lekin vatanda turkiy dunyo birligi tushunchasi bilan yashovchi ziyolilar ko`p. Nega ular jim?

Ukrainadagi yevromaydon voqealari bo`yicha sukutni tushunsa bo`lar, o`zbek hukumati inqilob sharpasidan qo`rqadi. Ammo Qrim voqeasida vatani tortib olinayotgan qardosh xalqqa yupanch beruvchi oddiy so`zlarni aytishi mumkin edi.

Bugun ijtimoiy tarmoqlarda ketayotgan munozaralarda ayrimlar tomonidan Rossiya bosqinining qo’llab-quvvatlanayotgani 90-yillarda urfga kirgan atama – manqurtlik tushunchasini beixtiyor yodga tushiradi. Bu cho`kishda sukutdagi o`zbek ziyolilarining-da hissasi bor.

Bu sukut qarshisida rasmiy Toshkentning yuzaki pozitsiyasi ham odamga yupanchdek tuyuladi, har holda unda Ukrainani yaxlit ko`rishga ishora bor. Bu ishora, avvalo, qardosh xalq taqdiri uchun emas, o`zining ertangi taqdiridan tug`ilgan xavotirga asoslangan bo`lsa ham.

Shunisi aniqki, Ukraina va Qrim taqdiri bo`yicha ketayotgan munozaralar millatda xunuk bir og`ish, og`ir bir yo`qotish  boshlanganidan darak bermoqda.

Qrim tatarlari bizga qardosh, yaqingacha bizga vatandosh bo`lgan xalq. Ayrimlar buni unutgan, anglamagan taqdirda ham, kimningdir vatani bosqin qilinayotganini yoqlash noto’g’ri.

Agar rus xalqi bor joyda bosqin uyushtirish mumkin bo`lsa, bu bosqin ertaga Qozog`iston, so`ng O`zbekistonga yetib kelishi ehtimoli yuqori. O`shanda buni ham oqlovchilar topilsa ajab emas.

Hozirgi fikrlash jarayoni bunday ehtimollikni yo`qqa chiqarmaydi, dahshatlisi ham shunda.

Bu ayanch manzilga yetib kelishimiz sabablari esa oddiy. Nochorlik, aksariyat odamlarning tirikchiligi Rossiyaga taqalayotgani, yurtda erk yo`qligi, mustaqil so`z, fikr aytishning ta’qibda  ekanligidir.

O`zbek matbuotining qumga suqilgan boshi ko`tarilmas ekan, boshqa natija kutish ham mumkin emas.

Muallif haqida:

Malik Mansur Toshkent Davlat Universitetini (hozirda O'zbekiston Milliy Universiteti) bitirgan. Professional jurnalist. Bu sohada 1990-yilardan beri ishlab keladi. O'zbekistonda qator nashrlarda faoliyat yuritgan. "Amerika Ovozi" bilan 2002-yildan buyon hamkorlik qilib keladi. Vatandagi siyosat, iqtisod va ijtimoiy hayotni yoritadi. Malik Mansur tanqidiy maqolalari uchun 2010-yilda davlat organlariga tuhmat qilganlik, haqoratlaganlik va jamoat xavfsizligiga tahdid solganlik aybi bilan Toshkentda sudga tortilgan. Jurnalist va uning reportajlarini efirga uzatgan "Amerika Ovozi" bu ayblovlarni asossiz deb hisoblab, sud ishini so'z va matbuot erkinligini cheklash uchun qilingan qadam deb atagan. Bafurja ma’lumotlar...

Ushbu blog haqida:

O'zbekiston va butun Markaziy Osiyodagi bugungi ahvol, siyosat, iqtisod, jamiyat... Yurtdoshlar nima fikrda? Ularni qanday masalalar qiynamoqda? Marhamat, shu sahifada munozara yuriting. Bu blog siz uchun ochiq. Vatandagi bugungi manzara sizga qanday ko'rinayotganini izohlab berishingiz mumkin.