Adabiyot – birlashtiruvchi kuch

Posted November 30th, 2015 at 12:11 pm (UTC-4)
Leave a comment

1.  Yozuvchi Abduhafuz Mirzaaihmad (Hofiz Mirzo) dastxat qoldirmoqda

Tojikistonda mustaqillikdan so’ng o’zbek adabiyoti respublikaning  geografik joylanishiga qarab go’yoki ikki yo’lda rivojlanayotgandek, mamlakat janubi va shimolini baland qorli tog’lar ajratib turadi.

Garchi mustaqillikdan so’ng  janub va shimolni bog’lab turuvchi  yo’l yil mobaynida faoliyat yuritadigan darajada qayta ta’mirlanib, dovonlarda tunellar ochilgan bo’lsa-da,  hali hanuz regionlar orasida tavovut seziladi.

“Oradagi uzilishni yo’qotish va adabiy muhit yaxlitligini saqlash uchun Tojikistondagi o’zbek jamiyati ko’zga ko’rinarli ishlarni olib bormoqda”, – jamiyatning So’g’d viloyati bo’limi nashri hisoblanuvchi “Qadriyat” gazetasi bosh muharriri

Uning aytishicha, jamiyatning resbublika nashri “Haq so’z” gazetasiga Xo’janddan yosh mutaxassis Zohidjon Toshtemirov bosh muharrir sifatida jo’natilgan, gazeta faoliyati jonlanmoqda. Read the rest of this entry »

Kiyevda turkiy xalqlar terrorizmga qarshi namoyish o’tkazdi

Posted September 25th, 2015 at 9:49 am (UTC-4)
Leave a comment

Turkiyalik, qrimlik, ozarbayjonlik qardoshlarimiz Kiyevda terrorizmga qarshi birdamlik namoyishini o`tkazdi.

Qardosh xalqlar bayroqlari ko`tarilgan bu tashabbus Ukrainada ta`lim olayotgan turklar tomonidan tashkil etilgan.

Aksiyani Kiyevdagi qrim tatar faollari, Ukrainadagi ozarbayjonlar diasporasi vakillari ham qo`llab-quvvatlab chiqishdi.

Tashkilotchilarga ko`ra, tadbir so`nggi paytda Turkiyada terror xurujlari kuchayib borayotgani yuzasidan ortgan xavotirlar bois tashkil etilgan.

“Biz bu terrorizmning har qanday ko`rinishiga qarshimiz, vatandagi terror xurujlarini Ukrainadan turib kuzatdik,  zo`ravonliklar, terrorga qarshiligimizni shu aksiya orqali bildirmoqchimiz. Biz terorrni la’natlaymiz, nafaqat Turkiya, balki butun dunyodagi zo`ravonliklarni. Bugun bizni qo`llab chiqqan qardoshlardan minnatdormiz”, – deydi tashkilotchilardan biri.

Terrorga qarshi birdamlik aksiyasida Kiyevdagi qrim tatar faollari ham ishtirok etishdi. Ular orasida Qrimga kirishi taqiqlab qo`yilgan faollardan biri Senavar Qodirov ham bor.

“Ukrainadagi qardoshlarimizning terrorga qarshi namoyishida ishtirok etayotganimdan xursandman. Biz har qanday vaziyatda ham bir-birimizni qo`llab-quvvatlashimiz kerak. Turkiy xalqlar terrorizmga, zo`ravonlikka qarshi, bu narsa qayerda, qaysi mamlakatda kuzatilishidan qat’i nazar. Begunoh odamlar qurbon bo`layotganiga chek qo`yilishi kerak”, – deydi o`z yurtiga kirishi taqiqlab qo`yilgan huquq himoyachisi Sinovar Qodirov. Read the rest of this entry »

Germaniyada muhojirlarning qabul qilinishiga munosabat turlicha

Posted September 8th, 2015 at 10:49 am (UTC-4)
Leave a comment

Migrants arrive at the Westbahnhof railroadstation in Vienna, on September 5, 2015 as hundreds of migrants arrive by bus and train from Hungary to continue their journey to Germany.

Dengizga cho`kkan suriyalik 3 yoshli go`dak Alanning sohildan topilgan jonsiz jussasi mudrayotgan dunyoni larzaga soldi.

Bu fojea butun dunyoda, jumladan, Yevropada ham qochqinlar taqdiriga nisbatan munosabatni o`zgartirmoqda. Yevropa jamoatchiligi xalqaro hamjamiyatning inson taqdiriga bu qadar befarqlashganidan hayratga tushmoqda.

“Nemis to`lqini” qochqinlarning achchiq fojeasini aks ettirgan suriyalik go`dak suratini tahririyat izohi bilan chop etgan.

Bu suratdagi iztirob mujojirlar inqiroziga tortilgan Germaniya uchun ham alohida ahamiyat kasb etadi.

Nashr muharriri Aleksandr Kudashefning izoh berishicha, bu suratni e`lon qilish tahririyat uchun oson kechmagan. “Suratdagi fojea insonni o`z vijdoniga quloq tutishga undaydi, biz shu umidda bu suratni chop etishga qaror qildik”, deydi u.

Suratdagi ongni karaxtlovchi manzara qochqinlikni, umidning iztirobini, achchiq xotimasini ko`rsatadi, inson qadrini yanchib, qudratga intilayotgan dunyoni ma`nosiz qiladi.

Muhojirlar inqirozini hal qilishda Germaniya asosiy mas`uliyatni o’z zimmasiga oldi, muhojirlar buning uchun Germaniyadan minnatdor.  Angela Merkel butun qochqinlar onasiga qiyoslanayapti, u haqda mehr, ehtrom bilan yozishmoqda, gapirishmoqda.

Afsus, Yevropa bo`ylab muhojirlarga nisbatan eng keskin kayfiyat ham Germaniyada, qochqinlar joylashtirilgan lagerlarga o’t qo’yish hollari kuzatilgan, musulmonlarga qarshilik kuchaygan. Norozilar, millatchilar Merkelni mamlakatga nisbatan xiyonatda ayblamoqda.

Nemis jamoatchiligi uchun muhojirlar masalasi muammoli mavzuligicha qolmoqda. Mamlakatdagi taniqli sportchilar, siyosatchilar, yulduzlar jamoatchilikni muruvvatga, mehrga, bag’rikenglikka chaqirmoqda.

Bu targ`ibot o`z samarasini berayotgandek, so`nggi inqiroz ortidan qabul qilingan suriyalik, afg`onistonlik 3 mingga yaqin muhojir ortilgan poyezd Muyenxenda shahar aholisi tomonidan non, suv, bolalarga atalgan o`yinchoqlar, kiyim-bosh bilan kutib olindi.

Malik MANSUR

Ukrainadagi namoyishlar inqilob davrini eslatdi

Posted July 7th, 2015 at 9:57 am (UTC-4)
Leave a comment

​​Ukrainadagi ko`ngilli batalyonlar, millatchi radikal guruhlar hukumatni yangi inqiloblardan ogohlantirmoqda.

Hafta oxirida radikal qarashlari blan tanilgan “O`ng sektor”, millatchi guruhlar va  ayirmachilar bilan jang qilayotgan ko`ngilli batalyon vakillari Kiyevda namoyish o’tkazdi.

Ukraina matbuotida keng yoritilgan bu namoyishlar Poroshenko hukumatiga yo`llangan ogohlantirish sifatida baholanmoqda.

Hokimiyatning asosiy idoralari joylashgan Kiev markaziy ko`chalari bo`ylab yurish qilgan namoyishchilar Rossiya bilan barcha aloqalarni butkul uzishni, mamlakatda aksilterrror amaliyotlari emas, to`laqonli urush ketayotganligini rasman tan olishni talab etishdi.

Kiyev markazini aylanib chiqqach, o`z maqsadlari qat’iy ekanligini ko`rsatish uchun Ukraina inqiloblarining ramziga aylangan g`ildiraklar, avtomobil shinalari yoqildi.

Norozilarga ko`ra, bu uchinchi Maydonning muqarrarligi haqida hukumatga yo`llangan ramziy ishoralardir.

Maydondagi inqilob ortidan hokimiyatga kelgan Poroshenko xalqqa islohotlar va`da qilgan, ammo ko`pchilik islohotlar sekin borayotganidan, Maydonda ko`tarilgan talablar amalga oshmay qolayotganidan  norozi.

Qrimning boy berilishi, Donetsk va Lugansk viloyatlarida boshlangan qo’zg’olon,  rossiyaparast ayirmachilar olib borayotgan urush millatchi guruhlarning noroziligini keskin kuchaytirgan.

Quyida Kiyevda o’tgan so’nggi namoyishda olingan suratlarni e’tiboringizga havola etamiz.

Matn va suratlar muallifi Malik Mansur

sektor 023Read the rest of this entry »

Virtual saylovning ahamiyati nimada?

Posted April 15th, 2015 at 10:12 am (UTC-4)
Leave a comment

Virtual saylov komissiyasi 12 nomzodni ro'yxatga olgan. Amaldagi rahbar Islom Karimov ular qatorida emas, chunki qayta saylanishga haqqi yo'q

Virtual saylovlar muhojirlikka sochilgan o’zbeklar uchun son’ggi yillardagi aniq maqsadli tajriba bo’ldi. Saylovda ovoz berganlar soni, geografiyasi muhojirlikning mavjud nisbatiga solishtirganda ko’p emas, ammo boshqa bir harakatning o’zi yo’q joyda, shubhasiz, oldinga tashlangan qadamdir.

Shaxsan men virtual saylovda ovoz bermadim, aniqro’g’i, so’nggi kunlarda ovoz berishni rejalayotgan edim. Ammo virtual mojarolarning boshlanishi hushyor torttirdi, ehtimol bu tajribani kuzatgan ko’pchilikni ham shunday xavotir ovoz berishdan ushlab qolgandir.

Afsuski, bizning rasmiy saylovlarimiz ham, virtual saylovlarimiz ham qallobliklardan xoli bo’lmadi.

Rasmiy saylov o’z yo’liga, hech kim bundan ortiqchasini kutmagan edi, hatto Karimov uchun ovozlar nega 95 foizga bormagani biroz ajablanarli ham ko’rinadi. Ammo bizga adolatli, demokratik saylov tamsilini berishi lozim bo’lgan virtual saylovlardan nima kutilgan edi, shunday soxtaliklarmi? Nahotki, borimiz shu bo’lsa?

Nomzodlar Virtual saylov komissiyasining siyosiy tajriba bo’lgani haqida aytishmoqda. Ehtimol, soxta ovozlar orqasidan quvish siyosiy tajribadir, ammo hurmatli nomzodlar yurtda 25 yildan buyon guvoh bo’layotgan rasmiy saylovlarimiz bunday tajribadan allaqachon to’ydirgan.

Men Virtual saylov komissiyasisining yakuniy xulosalarida soxtalikka qo’l urilgani, bizga taqdim etilgan odamlar jamoatchilik ishonchini suiiste’mol qilishi mumkinligi haqida bayonot kutgan edim.

Afsus, bu jihat yakuniy qarorda o’rin topmadi. Bundan qat’i nazar, meni virtual saylovdan chiqargan asosiy xulosam shu jihat bo’ldi. Nazarimda, adolatli va ochiq jarayonni istagan boshqalar uchun ham shunisi muhim. Bu axborot uchun, albatta, Virtual komissiyadan minnatdorman.  Ayniqsa, ular uchun bu ishni yuritish, o’z vaqt va kuchlarini beg’araz sarflash oson bo’lmaganini hisobga olsak.

Darvoqe, Virtual saylov komissiyasi aynan shu harakati bilan Abdusalomov boshchiligidagi saylov komissiyasidan farqli ekanligini, muqobil va mustaqil ravishda ishlashi lozim bo’lgan Markaziy saylov komissiyasi ahamiyatini ham ko’rsatdi.

Virtual saylov komissiyasi o’rnida “Muqobil O’zbekiston” tuzilishi mantiqan o’ylangan navbatdagi qadam. Uning real hodisaga aylanishi harakat, munosabat va albatta maqsad yo’lida muvofiqlashishni taqoza etadi.

Bu qanchalik amalga oshadi, noma’lum. Anig’i shuki, erkin, adolatli jamiyat uchun muvofiqlashish ochiqlikdan boshlanishi kerak. Har holda Kengash tarkibiga kirgan nomzodlarning virtual saylovdagi o’z soxtaliklari haqida hech narsa deyishmagani “Muqobil O’zbekiston” maqsadlari qarshisida notabiiy ko’rinadi. Ta’bir joiz bo’lsa, bunday ochiqlik muvofiqlashish ahmiyatini, qadrini oshiradi.

Ehtimol, kimdir buni reallikdan uzoq tajriba sifatida ko’rib, ortiqcha jiddiylikka o’rin yo’q deb hisoblar. Ammo har qanday voqelikning jiddiy hodisaga aylanishi bildirilgan munosabatga yarasha bo’ladi. O’zbek muxolifatining xorijdagi faoliyati davomida biror jiddiy kuch yashab qolmayotgan ekan, buning sabablari bizga, munosabatimizga bog’liqdir.

Malik MANSUR

O’zbekistonning yangi muhojirlari kimlar?

Posted November 23rd, 2014 at 10:23 pm (UTC-4)
Leave a comment

http://gdb.voanews.com/1F7ADDCA-553F-4E04-B0EA-3A3E774EF6FE_mw1024_s_n.jpg

Moskvadagi bozorda hujjati yo’q ishchi muhojirlar ovlanmoqda, 7-avgust, 2013-yil.

So’nggi yillardagi muhojirlik ko’lami xalqimiz turmushida, jamiyatda kutilmagan, avval biz tasavur qilishimiz qiyin bo’lgan burilishlar yasamoqda.

Bugun o’zbekistonlik muhojir bolasini sotayotgani, yurtdoshini qullikka topshirayotgani yoki boshqa bir yovvoyi jinoyat sodir etayotgani seskantirmaydi; bular kundalik voqealarga o’xshab borayotgandek.

Ehtimol, millat bugungi muhojirlik misolida navbatdagi bir evrilishni boshdan kechirayotgandir. Ehtimol, bularning hammasi faqat nochorlikdandir, nima bo’lmasin, bu oqim hozircha mavhum qolayotgani, to’lg’anish qilayotgani shubhasiz.

Mohiyat muhojirlikning millionlar bilan o’lchanayotganida emas, balki bu bosqichning mamlakat taqdirida qanday aks etishidadir.

Tarixan bunday oqim bizga begona emas, Turkiston istilosini, mintaqada Sovet hokimiyati o’rnatilishi jarayonini eslash kifoya.

Turkiston bosqini yuz minglab o’zbeklarni yurtini tashlab ketishga majbur etdi. Dunyo bo’ylab tarqagan bu vatandoshlarni bugun ham Turkiston sog’inchi ajratib turadi.

Ehtimol, bu inqilob paytida muhojirlikka yuz tutgan o’zbeklarning aksariyati o’qimishli, o’ziga to’q, boy-badavlat qatlam ekanligi, yurt bosqini ularni chorasiz qoldirgani bilan izohlanar. Mamlakat ozodlikka erishar ekan, bu vatndoshlarning aksariyati yurtda o’z o’rnini topmadi, albatta, buning obyektiv va subyektiv sabablari bor, bu o’rganish zaruriyat bo’lgan boshqa bir mavzudir.

Nazarda tutayotganimiz esa vatandagi bugungi muhojirlik. Bugun hech kim tashqi dushman bosqinidan qochib yurtni tashlab ketayotgani yo’q, odamlarni, asosan, qashshoqlik, ishsizlik, ichki zulm muhojirlikka itarmoqda, tabiiyki, ular orasida “dangasalar” yo’q.

Muhojirlik ko’lami o’zbeklarni allaqachon xorijdagi ish o’rinlari uchun o’zaro raqobatchi qilishga ulgurdi. Rossiya, Qozog’iston, Ukraina yoki boshqa bir joyda muhojirlikda kezinayotgan o’zbek boshqa bir g’arib vatandoshini ko’rib ensasi qotar ekan, bu holatni raqobat bilan izohlash yupanchdek tuyiladi.

Musofirchilikda yurgan o’zbeklarni bir-birlariga intilish vaqtlari afsonaga aylangandek, hozirgi davr bir ko’chada qo’shni yashagan yigitlarni o’zga yurtda begona qilmoqda, ba’zan hatto qarindoshlar-da muhojirlik ko’chasida bir-birlarini tanishni istashmaydi.

Va bular hammasi tabiiydek, hech kim tirikchilik ilinjidagi  iztiroblariini, alam va xo’rliklarini boshqa bir qismatdoshi bilan bo’lishmoqchi emas, ayniqsa, yaqin tanishlari bilan.

Bu, ehtimol, to’lg’anishda bo’lgan millat o’z boshidan kechrishi lozim bo’lgan achchiq sinovlardan biridir. Zotan, shunday achchiq sinovlar evazigagina xalq, millat boshqa bir bosqichga, yangi bir shaklga kira boshlaydi.

                                                                                                                                      Malik Mansur,

Ukraina

Nimaga ishonishni bilmaysan ba’zan

Posted September 24th, 2014 at 4:39 pm (UTC-4)
Leave a comment

HSAnchadan beri suhbatlasha olmaganimiz uchun oldindan uzr. Mana shu vaziyat ham, aslida Amerika haqida tasavvur olish uchun yaxshi misol. Darhaqiqat, Amerikada o’zaro tanishlar orasida eng ko’p uchraydigan va insonning vaziyatini yaqqol anglatadigan iboralardan biri “amerikachilik” iborasidir. Ya’ni bu sizning sharoitingiz haqida eng to’liq va ayni paytda lo’nda javob.

Yaqinda Toshkentdan bir yaqin do’stimiz Amerikada mehmon bo’ldi. Juda qisqa vaqt mehmon bo’ldi. Ayni ish vaqtida mehmon qo’ng’iroq qilib, Amerikadaligi va ko’rishish istagida ekanini aytib qoldi. Bunday paytlari darhol javob qaytarish qiyin. Zero O’zbekistondan, boringki, hatto o’sha kattakon qit’aning istagan boshqa davlatidan kelgan insonga, Amerikadagi eng dolzarb muammo – vaqtning (imkoniyat) yo’qligi haqidagi tushuntirishlaringiz bir tiyin. Tushunmaydi. Aniqrog’I, ishonmaydi. Bo’lishi mumkin emas. Zero Amerika haqidagi tasavvur boshqacha.

Xullas, bir amallab, qizaribgina deganday, vaziyatni tushuntirishga urindim. Go’shakning u tomonidan, “ha, mayli mayli, shunchaki aytdim qo’ydim-da”, degan javob bo’ldi. Gap shundaki, Amerikada favqulodda holatlarda va faqat va faqat shifokor ko’rigiga ishdan javob olish huquqingiz bor. Yana ham aniqrog’i, rahbaringiz bunday favqulodda tanaffusni to’g’ri tushunadi. Ammo qayoqqadir borib kelish, kimnidir kutib olish yoki kimningdir kutilmaganda mehmonga kelib qolgani bois ishdan vaqtliroq ketish tushunchasi bu yurtda mavjud emas. Har qalay, rahbaringiz buni tushunmaydi. Siz haqingizda yillar davomida shakllangan tasavvur, bir marotabagina qilingan “bevaqt” iltimosdan so’ng shartta o’zgaradi. O’zbekchilik, musulmonchilik va boshqa shunga o’xshash “chilik”lar amerikaliklar uchun sariq chaqaga ham ega emas. Bu yerda majburiyat va javobgarlik degan tushuncha bor, xolos. Xullas, do’stga vaziyat tushuntirildi. Natija… hozir avvalgi aloqalar yo’q hisob…

Yuqorida keltirib o’tganlarim faqatgina uzoq muddat suhbatlasha olmay qolganimiz yuzasidan kichik tushuntirish edi, xolos. Suhbatimiz mavzusi boshqa.

Yaqindan beri Amerikada yashayotgan barcha o’zbeklar orasida, aniqrog’i men ko’rishib turgan, men bilgan, tanigan odamlar orasida turli mish-mishlar urchigan. Kaminaga u yoki bu favqulodda “yangilik”ni aniqlashtirib olish qiyin emas. Zero Vatanda kasbdoshlar bor, qolaversa, O’zbekiston bilan muntazam aloqada bo’lib turuvchi bu yerdagi kasbdoshlar ham etarli. Ammo unday tanishlarga ega bo’lmagan o’zbeklar ham, ishoning, juda ko’p. Ana shularning deyarli sakson foizi turli mish-mishlar bilan yashaydi. Har safar u yoki bu yerda uchrashib qolganda, kamina ham ana shu mish-mishlardan bir shingil eshitib qolaman. Ayrimlari shunchaki kulgi tug’dirsa, boshqalari yurakni ezadi. Sababi, nazarimda o’zbeklar, chet eldagilar, ayniqsa, bexabarlik balosidan azob chekib yashaydi.

Oddiy misol, bir yil avval, adashmasam, internetda Toshkentda dahshatli jazirama ekani va hatto yo’l bo’yida turuvchi svetoforlar issiq ta’sirida qiyshayib ketayotgani haqida “isbotli” suratlar paydo bo’ldi. Albatta, dastlab bu suratlar muallifi, aslida naqadar issiq ekaniga ishora qilyapti, deb qo’ydim. Ammo ertasiga tanishlar og’zidan shunaqangi vahimali “yangiliklar” eshitdimki, qo’yaverasiz. “Nahotki shu darajada?”, deb uyiga qo’ng’iroq qilganlar haqida-ku gapirmayman. Yetarli bo’ldi. Keyin ayni svetoforlarning o’zlari haqida, odamning miyasini karaxt qilib yuboradigan tafsilotlar tarqaldi.

Bu safar, har qalay xavotir to’la bo’lmasa ham, “Rostdanmi?”, qabilidagi qo’ng’iroqlar bo’ldi. Bu mish-mishlardan qutilib, sal nafas rostlagan edikki, qahraton sovuq haqidagi mish-mishlar tarqaldi. Ishoning, bu mish-mishlardagi tafsilotlar oldida taniqli so’z ustasi Hojiboy Tojiboyevning “qish chillasi” haqidagi hajviyasi hech narsa bo’lmay qoldi. Amerikada ham anchayin sovuq bo’lgani bois, odam sal qolsa ishondi.

Umuman, sovuq haqidagi “xabarlar”ga ishonchni mamlakatdagi vaziyat ham biroz mustahkamlab turdi. Zero, issiqlik manbalari Toshkentdan nariga deyarli xizmat ko’rsatmay qo’yganiga necha yillar bo’lib ketdi. Ammo, baribir, ayrim misollar haddan ziyod vahimali edi-da.

Shukurlar bo’lsin, bu ovozalar ham ortda qoldi, qishdan bir amallab chiqib oldik. Yozning ilk kunlarida esa Toshkentni suv bosgani haqida xabarlar yetib keldi. Xabarlar bilan baravar yetib kelgan suratlar, ishoning, Toshkentni Venetsiyaga tenglashtirdi. “Falon mahalla, mahalla mayliya, falon dahalar endi suv ostida emish”, degan gaplar odamni butkul esankiratib qo’ydi. Tabiiy, qo’ng’iroqlar, surishtiruvlar bo’ldi. Kamina ham Toshkentdagi kasbdoshlarga bog’lanib surishtirishga majbur bo’ldim. Zero, iltimoslar ko’payib ketdi. Umuman olganda, men ham, bir necha yil muqaddam, yomg’irdan so’ng Toshkentdagi dahalardan birida yangi ishga tushirilgan yer osti yo’lagidagi vaziyatni kuzatganman. Tizza bo’yi yig’ilib qolgan suv tufayli yo’lovchilar ancha sarson edi. Lekin metro ichining suv bosishi…

Masalaning iztirobli tomoni shundaki, chet elda yurgan inson Vatandagi vaziyat haqida faqat og’izdan og’izga ko’chuvchi ma’lumotga tayanishga majbur. Hatto eng haqqoniy ma’lumot ham qiyin qabul qilinadi, zero ishongisi kelmaydi insonning. Bizdan farqli, qirg’iz, qozoq va hatto tojiklarda o’nlab ishonchli ma’lumot manbalari bor. Bir gap chiqdimi, darhol internet orqali o’sha manbalarga qarashadi va oydinlik kiritib olishadi. O’zbeklarda bunday imkoniyat yo’q. Ana shunday vaziyatda birinchi galda ma’lumot berishi kerak bo’lgan elchixona internet sahifasida ham sukut bo’ladi. Zero, aftidan, elchixonadagilarning o’zlari ham ikkilanishda bo’lishsa kerak. Kim nima deydi, bilmadim, ammo bu juda ham xunuk manzara. Tashqi siyosat, boringki, ana hatto ichki siyosat ham aytaylik ovoza qilinmasligi, aholiga tushuntirib o’tirilmasligi mumkindir. Balkim bu ayrim amaldorlar uchun u yoki bu ishlarni qilib olish uchun juda zarurdir. Ammo minglab, balki millionlab fuqarolarni mutlaqo bexabar tutish, nazarimda, xunuk manzara.

Pitsburgda Nepaldan kelgan minglab qochoq bor. Ularning muhojirotga chiqib qolishlari sabablari haqida keyinroq bafurja gapirib berarman. Ammo, mana shu qochoqlar ham deyarli har kuni uzoq Vatanlarida nima gaplar bo’layotgani haqida eng yangi ma’lumotlarga ega bo’lishadi. Kimgadir qo’ng’iroq qilib yoki kaminaga o’xshash tanishlarini ishga solib emas, shunchaki, internetdagi ishonchli manbalarini birrov qarab chiqishadi, xolos. O’zbeklar internetga kirib, u yoki bu manbani ko’rgach, hatto o’sha nepalliklardan farqli vahimaga tushib qoladi. Chunki u yerda allaqachon mamlakatni qandaydir balo (Xudo saqlasin) bosgani haqda shoshilinch xabar chop qilingan bo’ladi-da. Ishonchli manbaning o’zi yo’q. Albatta, kimdir mahalliy axborot manbalari haqida aytishi mumkin, aytaylik O’zA, mahalliy televideniyening internet sahifalari va yoki boshqa tanilib ulgurgan sahifalarni misol keltirar. Ammo O’zbekistonning o’zida bularga hech kim deyarli ishonmas ekan, tashqaridagilarni gapirmasa ham bo’ladi.

Yaqindan beri bu yerdagi aksar o’zbeklar O’zbekistonda joriy qilinayotgan yangi pasportlar haqida (negadir) etishmay qolgani bois, mamlakatda g’irt be’mani vaziyat yuzaga kelgani haqidagi ma’lumotlar bilan o’rtoqlashib yuribti. Eng kulgilisi, pasportlarning yetishmasligi, yana ham aniqrog’I, yo’qligi bois, mamlakat ichi bo’ylab harakatlanib turuvchi fuqarolarga maxsus dalolatnomalar berilayotgan emish. Ko’cha-ko’yda ham, ayniqsa, Toshkentda “propiska” degan iddao bilan pul ishlashga odatlangan huquq-tartibot idoralari xodimlari endi o’sha dalolatnomani surishtirishni odat qilib olganmish. Dalolatnomada, “mazkur shaxsning pasporti yangilanish jarayonida bo’lgani bois, ushbu dalolatnoma vaqtincha uning shaxsini tasdiqlovchi hujjat sifatida ko’rilsin”, deyilgan emish. O’sha dalolatnomani ko’rish istagidagilarni aytish shartmasdir. Odatda, mamlakat qandaydir jarayonga qo’l ursa, hamma ehtimoliy vaziyatlarni hisobga olishi shart. Agar hatto shu oddiy narsani bilmasa, unda…

Yuqorida Nepaldan kelgan minglab qochqinlar haqida gapirib o’tdim. Bir mamlakatdan qochqin bo’lib chiqqan odam, odatda, o’sha mamlakat uchun ma’lum ma’noda noma’qul shaxs hisoblanadi. Har bir qochib chiqqan nepallik uchun o’z mamlakatida noqulay vaziyat yuzaga keltirilgan, ular u yerda eng muhim huquqlari, tinch hayot kechirish huquqidan mahrum qilingan bo’lsalar-da, mamlakatdagi vaziyat haqida haqqoniy ma’lumot olishdan mahrum qilinmagan. E’tibor qiling, mamlakatdan chiqarib yuborildi, ammo mamlakati haqida haqqoniy ma’lumot olish imkonini yo’qotmadi. Mamlakatda ana shu chiqib ketishga majbur bo’lganlar uchun ham ishonchli sanalguvchi manba bor. Eng qiziq tomoni, o’sha ishonchli sanaluvchi manbaning haydalganlari mamlakatdagi faoliyatiga imkon yaratilgan. Natija, millionlab o’zga yurtda yurgan nepallik o’z mamlakatidagi vaziyat bilan yaxshi tanish. Ularga qaraganda ancha rivojlanib ketganday tuyulayotgan O’zbekistonda bunday imkoniyat yo’q.

O’zbekistonda jurnalistik faoliyat bilan shug’ullanib yurgan paytimdan yaxshi tanish bir iddao bor. Jamiki amaldorlar mahkam yopishib olgan iddao. Ya’ni, u yoki bu odamlar biroz bo’lsa-da ishonishi mumkin bo’lgan axborot manbalari, odatda, “mamlakat haqida asossiz bo’lgan yolg’on ma’lumotlarni tarqatish bilan ovora”. Ammo ne taajubki, shu paytga qadar o’sha yolg’onni rad qiluvchi axborot ham taqdim qilinmagan. Aslida buning hech qanday qiyin joyi yo’q. Har qanday malakali axborot manbasi qo’lga kiritgani ma’lumot yuzasidan, albatta hukumat idoralaridagi mas’ul shaxslarga murojaat qiladi. Ana o’sha payt, o’sha mas’ul shaxslar mavhum javob bilan gapni qisqa qilmasdan, keyinchalik buyuk bo’hton o’laroq “fosh” qilinajak ma’lumot haqida, o’sha paytning o’zidayoq uzil-kesil javob berishi kerak. Bor yo’g’i shu. Hayitdan keyin esa, odatda… Balkim, nechanchi bor mutlaqo imkonsiz (balkim hozircha) masalani ko’tarayotgandirman, balkim bu haqda gapirishning ham keragi yo’qdir. Ammo sahifamiz mavzusi muhojirotdagi kechinmalar va umuman, muhojirning hayoti haqida ekan, ayni holatni ham gapirmaslikning imkoni bo’lmadi. Zero, bu ham muhojirning dilini kemirib turgan muammo. Afsus bilan tilga olinadigan muammo…

Albatta, birdaniga yangi, mutlaqo hamma uchun birday ishonchli axborot manbasini tashkil qilish qiyin. Zero bu bilan, avvaldan mavjud barcha manbalar, “sal haqiqatdan yiroqroq ma’lumot tarqatadi”, deya tan olish bilan barobar bo’ladi. Shu bois ham, balkim yangi manbaning yaratilishi haqida, buni yaratish imkoni qo’lida bo’lganlarga gapirish kulgilidir. Ammo, hech narsani yaratmasdan, hech qanday sarf-xarajatsiz ham ko’zlangan maqsadga erishishning yo’li bor. U ham bo’lsa, muqobil ma’lumot tarqatishga urinayotganlar uchun imkoniyat yaratish. Dangal aytganda, ularga halaqit bermaslik. Ma’lumoti noto’g’ri bo’lsa, o’sha zahoti, ma’lumot yuzasidan murojaat qilingan paytiyoq, to’liq, yuz foiz rad etuvchi mukammal ma’lumotni tavsiya etish. Kerak bo’lsa yolg’on ma’lumot yolg’onligini isbotlovchi ashyolar taqdim qilish. Buning qiyin joyi yo’q-ku, to’g’rimi? Bilmadim. Lekin mana bu yerda, chet elda tanishganim bir vatandosh aytmoqchi, “unday emas, unday bo’lolmas, unday bo’lishi qiyindir, unday bo’lishini tasavvur qilish hatto kulgilidir, ammo shunday bo’lishini juda ham xohlar ekansan inson. Bu yerdagi vaziyatni ko’rgach, ayniqsa, bu orzuing seni qamrab olar ekan. Bizda ham shunday, deb maqtanging kelar ekan hatto”!!!

Menimcha, ana shu gaplarning o’zi yetarli…

Amerikalik musulmonlar hayit namozini qanday nishonlaydi?

Posted August 5th, 2014 at 1:34 am (UTC-4)
Leave a comment

Pittsburg shahri musulmonlari hayit namozini o'qish uchun hozirlanmoqda

Pittsburg shahri musulmonlari hayit namozini o’qish uchun hozirlanmoqda

Aziz do’stlar, atigi bir necha kun muqaddam biz Yaratganning buyuk inoyati bo’lmish Iyd al-Fitrni nishonladik. Yonimizda bo’lgan yaqinlarimizni quchoq ochib, yiroqdagi birodarlarni esa ijtimoiy tarmoqlar orqali tabrikladik. Albatta, birinchi galda musofir inson bu tadbirning o’z mamlakatidagi tantanasini eslaydi, sog’inadi. Shu bois bo’lsa kerak, hamma “hozir agar O’zbekistonda bo’lganimizda, Hayit namozidan so’ng qaynoq patirlar bilan shirinliklarni qo’ltiqlab uyga ketayotgan bo’lardik, bolalarga shirinliklar ulashib, kattalarning duosidan bahramand bo’lishga shoshilardik”, deb eslashadi. Musofirchilikda bu tadbir juda ham boshqacha o’tadi…

Garchi musulmonlar soni Pensilvaniyaning Pittsburg shahrida (umuman olganda, butun Pensilvaniya shtatida ham) nihoyat darajada kamchilikni tashkil etsa-da, shahar, boringki shtat “kattalari” musulmonlar uchun juda ham qadrli bo’lgan ayni ayyomning risoladagiday nishonlanishini ta’minlashga astoydil e’tibor qaratishadi. Avvalo, masjidlar u qadar katta emasligini inobatga olgan holda (agar ob-havo halaqit qilmasa) Hayit namozini o’tash uchun kengroq joy taklif qilishadi. Odatda buning uchun shaharliklar orasida juda ham mashhur bo’lgan bog’lardan biri tanlanadi. Yana ham qiziq tomoni, musulmonlar namozni ado etgunlariga qadar bog’ atrofi, ayrim davlatlardagi kabi to’sib qo’yilmaydi, politsiyaga ham to’lmaydi. Yo’q. Bog’ odamlarga to’la bo’ladi va ko’p hollarda amerikaliklar bog’lariga aynan ana shu, musulmonlar o’tkazajak tadbirni tomosha qilgani, imom tarafidan qilinadigan xutbani tinglagani kelishadi.

O’zbekistondan va hatto ayrim MDH davlatlaridan farqli, Pittsburg musulmonlari belgilangan joyga aynan bayram namozini o’tagani keladi. Ya’ni tonggi (bamdod) namoz odatda uyda o’qiladi, ayrimlar esa masjidda o’qib, so’ng bog’ sari yo’l oladi. Ma’lumki, O’zbekistonda Hayit namoziga kelayotgan odam masjidga yaqinlashgani sari u yerdan yangrayotgan Qur’on tilovati va yoki imomning ma’ruzasini eshitadi. Adashmasam, musulmonlar deyarli uch-to’rt ko’chani to’sib qo’yajak Moskvada ham shunday. Ammo Pittsburgda bunday emas. Bu yerda namoz joyiga yetib kelgan musulmonlar uch-to’rt kishi bir joyda o’tirib, mikrofon tutgancha takbir aytayotganiga guvoh bo’ladi. Ya’ni “Allohu Akbar, Allohu Akbar, Allohu Akbar, La Ilaha Illalloh, Allohu Akbar, Allohu Akbar va lillahil hamd!”. Namozgohga yetib kelgan har bir namozxon o’z o’rnini egallagach, takbir aytishga qo’shiladi.

Tabiiy, yashirishning hojati yo’q, hamma ham takbirni yoddan bilmaydi, zero aytilayotgan takbir keltirib o’tganim so’zlardangina iborat emas, uning davomi ham bor. Takbirni takrorlar chog’i, bilmagani bois noqulaylik sezmasligi uchun, namozxonlarga takbir matni bitilgan varaqa tarqatiladi. Yana bir muhim holat. Ma’lumki, O’zbekistondan farqli, Yevropa va Amerikada (balki Rossiyada ham) namozxon musulmonlar bitta millat yoki xalq vakillari emas, ya’ni bizning mamlakatdagi kabi faqat o’zbeklar va yoki o’zbekchani biladiganlardan iborat emas. Bu yerda arablar, turklar, turkiylar, u yog’i indoneziyalik, malayziyalik, Hindiston, Pokiston, Afrika, tan olaman, men qaysi mamlakat ekanini hali anglab ulgurmaganim davlatlardan kelgan musulmonlar bor. Hammasi deyarli har xil tilda gaplashishi bilan birga, o’z alifbosiga ham ega, albatta. Aynan shu bois, takbir matni lotin harfida bitiladi, zero inglizchadan xabari bo’lgan musulmonlar lotin harfi bilan ham yaxshi tanish.

Amerikada ham, bizda bo’lgani kabi, Iyd al-fitrning yana bir muhim amallaridan bo’lmish Fitr sadaqasini imkon qadar Hayit namozi kuni, namoz boshlanguniga qadar ado etish tavsiya qilinadi. Yagona farqi, bu yerda fitr ehsoni yig’ilajak quti namozxonlar orasiga kirmaydi. Ya’ni, kimdir bu qutini ko’tarib olib namozxonlar qatorini oralamaydi. Quti hamma ko’rishi mumkin bo’lgan joyga qo’yiladi va namozga kelganlar bemalol o’z ehsonini qutiga tashlab, so’ng saf tortadi. Bayram namozi tashkilotchilari (odatda, bular Pittsburg Islom Markazi xizmatchilari) ora-orada mikrofon orqali yig’ilganlarga Fitr ehsonini namozga qadar ado etib qo’yishni unutmaslikni eslatib turadi. Ehsonni qutiga joyladingiz, safga turib takbirga jo’r bo’ldingiz, ana shu payt kichik bolajonlar sizni yelkangizdan sekingina tortayotganini sezasiz. Qarasangiz, ular sizga jilmayib “Iyd mubarak braze”, deganicha mushk uzatayotgan bo’ladi. Olib, kaftingizga ozroq surtasiz va “Iyd mubarak”, deb qaytarasiz….

Musulmonlar orasida turli millat va madaniyat vakillari bor.

Musulmonlar orasida turli millat va madaniyat vakillari bor.

Ozroq vaqt o’tgach, imom Shayh Atef Mahgoubning namozga saflanish chaqirig’i yangrab, hamma o’rnidan turdi. Yana bir farq. O’zbekistonliklar yaxshi bilishsa kerak, Hayit namozi o’qilar payt, bizning mamlakat musulmonlari amal qilajak odatga ko’ra, dastlab Sano duosi o’qilgach, adashmasam uch bora “Allohu Akbar”, deyiladi, so’ngra Fotiha surasi, zam sura va ruku sajda bajariladi, so’ngra qiyomga turgach, yana Fotiha o’qiladi, zamsura, so’ngra yana uch bora “Allohu Akbar”, deyilib rukuga, so’ngra sajdaga ketiladi va o’rnatilgan qoida bo’yicha namoz to’kis ado etiladi. Pittsburgda (balkim boshqa davlatlarda ham shundaydir) bu tartib biroz o’zgacha. Ya’ni Sano duosidan so’ng sakkiz bora “Allohu Akbar”, deyiladi, keyin tartib bilan, Fotiha, zamsura, ruku sajda qilinib ikkinchi rakatga turilgach, Fotihadan avval yana sakkiz marta “Allohu Akbar”, deyiladi va u yog’iga yana namoz qoidasi bo’yicha Fotiha, zamsura va ruku sajdalar qilinib namoz ado etiladi.

Shundan so’ng, imom xutba o’qiydi. O’zbekiston va ayrim MDH davlatlaridagidan farqli, bu yerda imomning xutbasi ma’ruzadan iborat. Bu yilgi ma’ruzaning asosiy qismi Falastindagi vaziyatga qaratildi. Imom u yerda begunoh odamlar qurbon bo’layotgani va ayniqsa qurbonlar orasida go’daklar va ayollarning ko’pligi tashvishli, qalblarni larzaga keltiruvchi hol ekanini urg’uladi. Birgalashib Falastin xalqi nomiga duo qilishga chaqirdi. Aytish kerak, namoz ado etilib, bir-birini Iyd bilan qutlashga tushgan musulmonlar Falastin nomi tilga olingani zahoti jim bo’lib qoldi. Hamma imom bilan birga duo qilgach, kim ish joyiga, kim uyiga, yana kim boshqa yumushlar bilan tarqala boshladi. Bog’ning chetroq qismiga yetganda qator stollar terilib, ularning usti turli xil shirinliklar bilan bezatilganini ko’rdik. Asosan, Pittsburg Islom markazi xizmatchilaridan iborat bir guruh odamlar hammani bayram tortiqlaridan tatib ketishga chorlay boshladi. Ana shu payt yana namozxonlar orasida yosh bolalar paydo bo’ldi, bu safar ular kichik savatchalarda shokolad tarqatmoqda edi.

Bu Iydga oid musulmonlar uchun belgilangan bayram amali haqidagi qisqa hikoya edi. Tabiiy, garchi Amerikada barcha dinlar uchun erkinlik yaratilgan bo’lib, har qaysi din egalari hurmat qilinsa-da, Iyd al-Fitr dushanba kunga to’g’ri kelgani bois, bu kun ish kuni bo’ldi. Kamina ham jamiki boshqa sheriklar qatori ish o’rnimga qaytdim. Albatta, katta boshliq, bayram munosabati bilan bizlar uchun ish soatini biroz qisqartirib, bayramni uyda oila a’zolarimiz bilan birgalikda nishonlashimiz uchun ham sharoit yaratib bergan edi. Ammo bir-ikki soat ishlash kerak. Peshin vaqti, odam ancha gavjum bo’lgan payt. Tushlikka kelgan bir nechta mijoz “shu kunda ham biz uchun xizmatda qolayotganingiz bois, minnatdorchilik izhor etamiz”, deb qoldi. Dastlab hayron bo’ldik, zero ishga berilib, bu kun Iyd ekani xayoldan ko’tarilgan ekan. Mijozlarning bu so’zlari qalblarni to’lqinlantirdi. Darvoqe, Amerikada men guvohi bo’lgan ana shunday go’zal odat bor, ya’ni siz bayram kuni ishlayotgan bo’lsangiz, ko’rsatgan xizmatingizdan tashqari, bayram kuni ishlayotganingiz uchun ham mijozlar alohida minnatdorchilik bildiradi.

Chindan ham, juda go’zal odat, to’g’rimi? Ammo, musulmonlarning bayramini ham bilib, ayni bayram kuni ham ishlayotganingiz uchun minnatdorchilik bildirilsa, ishoning, ikki karra xursand bo’lar ekansiz. Zero bu minnatdorlik ortida sizning bayramingizga hurmat ham bor. O’zbekistonda, hammamizga ma’lum, Iyd rasman dam olish kuni deb e’lon qilinadi. Hamma bayramni uyida nishonlaydi. Ammo, shunday bo’lsa-da, ishga chiqishi keraklar ham bo’ladi. Biz bunga uncha e’tibor ham qilmaymiz, ammo shifokorlar, o’t o’chiruvchilar, boring, ana oshxonalar, yirik va kichik savdo do’konlari xodimlari, televideniye va radio xodimlari hammasi ishlaydi. Nazarimda, o’sha kuni tilga olib o’tganim kasb egalariga ishimiz tushib yo’liqib qolsak, xuddi amerikaliklar kabi “dam olish kuningizdan voz kechib bizga xizmatda bo’lganingiz uchun rahmat”, desak, ishoning ularni ancha xursand qilamiz.

Ha mayli, bu odat bizda yo’q bo’lgani bilan, boshqasi bor. “Ayyomingiz muborak bo’lsin!”, deb qutlash va ortidan yaxshi niyat bilan duo qilish. Shunday ekan, qadrli do’stlar, biroz kechikish bilan bo’lsa-da, “Iyd al-Fitr muborak!”. Yaxshi kunlar hamisha hamrohimiz bo’lsin!

Musofir bo’lmasdan turib…

Posted June 15th, 2014 at 2:16 pm (UTC-4)
Leave a comment

Husniddin Qutbiddinov

Husniddin Qutbiddinov

Xalqimizda “Musofir bo’lmasdan turib, musulmon bo’lmaysan”, degan maqol bor. Bu maqol aynan nimaga asoslangani, uning zamirida qanday daliliy, hayotiy, yuz yillar davomida pishib, toblanib olingan haqiqat borligi, gapning ochig’i, menga qorong’i. Musofirchilik chindan ham ko’p narsani o’rgatadi, ko’p narsaga mutlaqo boshqa ko’z bilan qaray boshlaysan. Hayratlanarlisi, aynan mana shu musofirchilikda musulmonlar, aniqrog’i Islom dinini o’zining asosiy dini deb bilgan millatlar, xalqlarda yuz berajak o’zgarishlarning guvohi bo’ldim. Ishoning, ularning hech biri yuqorida keltirganim maqoldagi ta’kidga mutlaqo teskari. Ya’ni, bugungi manzara, “Musofir bo’ldingmi, musulmonlikdan chiqding”, degan teskari ta’kidga yaqinroq.

Avvalo aytib o’tishim kerak, men hech kimni, shu jumladan, birinchi maqoldan ko’ra ikkinchisiga yaqinroq turmush tarzini tanlab olgan insonlarning hech qaysisiga e’tiroz va yoki g’azabimni izhor etish niyatida emasman. Zero, musofirchilikda orttirilgan yana bir odat bu, sening qismatdoshingga nisbatan yumshoqroq munosabatda bo’lishlik. Zero, u ham aslida kichikmi, kattami, yo’qotishning alamli qurboni. Garchi aksarlari buni tan olishni istamasa ham, tan olgisi kelmasa ham, buni mutlaqo inkor etishga urinsa ham…

Bu mavzuda “qismat”doshlar bilan ko’p tortishishga to’g’ri keladi. Hamma iddaolar qat’iy rad etilgach, men faqat bitta narsani misol tarzida tilga olaman. Ya’ni Vatan qolib ketdi, bolalik, o’smirlikning izlari yuqqan ko’chalar qolib ketdi, sizni ilk bor hayajonga solib ko’z yashirishga majburlagan tuyg’ular tug’ilgan makon qolib ketdi…

Ya’ni, hayotingizning e’tiborsiz siltab tashlashning mutlaqo imkoni yo’q bo’lgan ulkan, chin ma’noda juda ham ulkan bir qismi, muhim qismi sizdan ayrilib qoldi. Xotiraning ham vatani bo’ladi, u ham qayerdadir abadiy yashaydi, ko’chishlik unga xos emas. Xullas, ana shu eslatmadan so’ng, odatda musofirdoshlar sukutga cho’madi, garchi jilmayib yelka qisishga urinsa-da, ko’zlar barchasini fosh qilib qo’yadi. Ya’ni yurak birrov uvishib oladi, ko’zlar esa ma’yuslanib qoladi.

Demak… Ammo boshqa hamma narsa uloqtirib tashlanadi. Bizning millatdoshlarning aksarida hukmron fikrga ko’ra, yangi jamiyatga singib, bu yerda munosib hayot tarziga ega bo’lish uchun, shu jamiyatning bir qismiga, uning ayni “kserokopiya” siga aylanmoq lozim. Aks holda, yelkangizga ortib kelganingiz odat va an’analaringiz sizni qiynab qo’yadi, biror yutuqqa yetaklash o’rniga, chinakam falajlik holatida saqlab, Amerikada urchib borayotgan “depressiya”, ya’ni ich-ichingizdan o’zingizni yemirib borishingizga olib keladi. Ya’ni, iztirob ichida qolasiz.

Bu fikrlar nimaga asoslangan, bilmayman. Gapning ochig’i, men buni anglashga qattiq harakat qildim. Ammo… Boshqa. Amerikaga kelib qolgan boshqa xalqlar, boring, ana millatlar vakillaridan farqli, aynan bizning millatdoshlarda o’z madaniyatini tezda unutib yuborish odati hukmron. Masalan, bir iroqlik arab boshqa bir iroqlikni, eronlik boshqa eronlikni, koreys koreysni, yapon yaponni, hatto tojik va turkman ham o’z millati vakilini ko’rsa, u bilan tanishib, qandaydir rishtalarni o’rnatishga urinadi. Uning uchun bu go’yo Vatanidan qandaydir bir iliq parchani topganday. Lekin o’zbeklar, bilmadim, musofirchilikda yurganlar sezdimi yo’qmi, o’zbeklar boshqa bir o’zbekni ko’rganda qochish, teskari qarab o’tib ketishga urinadi. Mening “Ha, vatandoshlar!”, deya ularga qo’l cho’zib borishim, ko’pchiliklari uchun “g’alati qiliq”. Nimasi g’alati, bilmadim. Endi agar, quchoq yozib ko’rishishga urinsam… xullas chin ma’noda hayratdan esankirab qolishning guvohi bo’laman.

Aslida amerikaliklarda shunday odat bor. Kimdir, kimgadir quchoq yozib borishi uchun, albatta, yaqin qarindoshi, birodari, juda ham yaqin bo’lmasa ham, ammo tanish kishisi bo’lishi zarur. Aks holda, bunday “intilish” ularni dovdiratib qo’yadi. Buni hatto juda ham nozik, mutlaqo anday harakat sifatida baholashlari mumkin. Ana shu odat bizning vatandoshlar tarafidan qoyilmaqom tarzda shartta o’zlashtirib olingan. Onasi quchib o’pmoqchi bo’lganida yuzlari burishib, sal qolsa “shaytonlab” qolayozgan o’zbeklarni ham ko’rdim. Onasi axir. Nima qilibdi?! Ularning “yangicha”, mutlaqo “ilg’or” mantig’iga ko’ra, bu kabi “iltifotlar” (ya’ni hatto oaning o’z farzandini, akaning ukani, opaning singilni o’pib qo’yishi) ommaga oshkor qilish shart bo’lmagan, o’ta intim munosabat emish. O’zbekistonda odamlar shuning farqiga yetmay, sho’rliklar g’irt intim munosabatni oshkor qilib uyatini yo’qotganlar darajasiga tushib qolgan ekanda-a? Tavba.

Bir joyga mehmonga bordik. Oramizda yoshi kattaroqlar ham bor edi. Manzilni ancha qidirdik. Xullas topdik, o’zimizcha, bo’lajak uchrashuvdan ruhlanib eshik qoqdik. Yoshi, adashmasam 10-12 lardagi qizaloq eshikni ochdi va, “aaa, xm, aaa, hozir”, deb eshikni yopib ichkari ketdi.

Kattalar hayron kichiklarga qaradi, kichiklar yanada hayron kattalarga. Turibmiz. Eshik ochilib yana o’sha qiz ko’rindi, “aaa, xmm, bir oz, aaa, kuting, aaa, rahmat”, deb yana eshikni yopdi. Bu safar kattalar ham, kichkinalar ham yerga qarab qoldik. Eshik yana bir bor ochilganda uyning kattalaridan biri, ya’ni ota bo’lmish paydo bo’ldi. Safimizdagi kattalardan birini tanigach, yengil jilmaydida, “oooo, kelinglar, kelinglar”, deb eshikni kattaroq ochib ichkariga ishora qildi. Ichkari kirganimizdan so’ng, birma bir hammamiz bilan ko’rishib chiqdi. “Uzr, qizimiz amerikalashib ketgan, shu uchun, mehmonni kutishni uncha yaxshi bilmaydi”, dedi ota. Bu payt “shortik”, kiygan, aftidan kelin, biz o’tirgan stolga non va boshqa yeguliklarni terayotgan edi.

Bir do’stimizning mashinasi biroz ish ko’rsatib qoldi. Servis markazlaridan biriga olib bordik. Markaz xodimlari muammoni bartaraf etishga biroz ko’proq vaqt ketishini aytdi. Yo’lning narigi tarafida tamaddixona bor ekan, tushlikning haqqini ham ado etish kerak, deb unga kirdik. Shu yerda ikki-uch vatandoshni uchratib qoldik. Birgalashib taom buyurdik, oldik va bir stol atrofida o’tirdik. Odatimga ko’ra, “qani, vatandoshlar, olinglar”, dedimu, taomni qo’lga olib “bismillah”, deb yuboribman. Anavi ikki vatandosh bir kuldi-da, “ishqilib, akromiy yoki vahhobiy emasmisiz”, deb kulishga tushdi. Mening sherigim esa, “yo’q vahhobiy ham, akromiy ham emas, shunchaki, o’z madaniyatiga sadoqatli qolayotgan musulmon o’zbek, xolos”, deb javob qildi. U yog’iga nimalar boshlanganini, gapning ochig’I, ta’riflashga til ojiz. Shu uchun gapirib ham o’tirmayman.

Endi tug’ilgan kunda tortning ustiga sham terib kelib, “xappi byorzday tu yu”, deb kuylashlar, tug’ilgan kuni bo’layotgan insonning (odatda, voyaga yetmaganlar) shamni puflab o’chirib, allaqanday tilaklarni tilashi haqida ham gapirib o’tirmayman. Aytishlaricha, bu odat O’zbekistonda ham ancha ommalashib ulgurgan. Bu yerdagisi hatto O’zbekistondagisining oldida arzimagan ermak misolmish. Balkim… Yangi yilni nishonlashchi? Qiziq. Yangi yil kechasiga ikki kun qolgan edi. Men Toshkentdagi odatimga ko’ra, sheriklarni tungi soat o’n ikkidan so’ng dauntaun (shahar markazi)da yig’ilishga chaqirdim. Birgalashib Yangi yilning ilk kunini birga qarshi olamiz, duolashamiz, dedim. Ko’pchilik Yangi yilni tantana qilmasligini aytib uzr so’radi. E’tiqodimizga zid dedi. O’zimcha, taklifimdan uyalib ham ketdim. Uzr so’radim, bizda bu odat sovet paytidan qolib ketgan, deb o’zimni oqlaganday bo’ldim.

Tungi o’n ikkidan keyin uyqum kelmay dauntaunga tushdim. Vo ajab, hamma do’st shu yerda. Gap “titish” odatim yo’q. Quchoqlashib ko’rishdik (ko’chaga to’lib olgan amerikaliklar bu qilig’imizdan hayratga ham tushmadi), bir birimizni kirib kelgan Yangi yil bilan tabrikladik. Keyin kattalardan biri qo’lni duoga ochib, “oramizda gapni taklash kasbiga o’qiganlar bor, shular bir duo qilsin”, dedi.

Gapni taklashmish, jaa unaqamas. Duo qilishga tushdim, duodagi mana bu so’zlar vatandoshlarni hayratga soldi:

“Vatanimiz tinch bo’lsin, odamlardagi oqibat yo’qolmasin, yurtimizdan to’kinlik, barokat ketmasin, Alloh lozim topsa, mayli mana shu yilning o’rtasidami, so’ngrog’idami hammamizni o’z yurtimizda, o’zimizga qadrdon ko’chalar, mahallalar, qadrdon insonlar davrasida yig’ilib, mana shu duoni qalbda o’zgacha bir xursandchilik bilan yana bir bor eslab o’tishni nasib etsin”… Duoni eshitgan sheriklarimizdan biri, “Ee, bu yoqqa kelganimizdan so’ng, nima bo’lsa shu yerda ko’raylikda, axir, raz chiqdingizmi, u yoqni endi tinch qo’yib, bu yoqni o’ylash kerak”, deb qoldi.

Men Vatanni o’ylamay yasholmayman….

Bir do’stmiz necha kundirki, asabiylashgan, avvalgi gapdonligidan asar ham. Ishdan so’ng shahardagi so’lim joylardan biriga bordik. Shu yerda men undan bunday kayfiyatining sababini so’radim.

“Ee, keliniz Nyu-Yorkka, bir yahudiy tanishi bilan ketib qoldi. Nima emish, man uning erkinligini mensimay, unga zug’um o’tkazayotgan ekanman”, – dedi do’stimiz. Bu yigit turmush o’rtog’ini naqadar yaxshi ko’rishi, uni hatto ishlashga ham qo’ymasligini bilardim. Hayron qoldim. Ha, tanishining uyida ekan-u, deb tinchlantirgan bo’ldim. Keyin yana ikki kundan so’ng, yigit “keliningiz ajrashaylik deyapti”, deb qoldi. Qaytib keldimi, degan savolimga javoban, “yo’q, o’sha yahudiy dugonasi telefon qilib aytdi. O’zini chaqirib ber, desam, o’zi sen bilan gaplashishni istamaydi, ko’rishni ham xohlamaydi, deb javob qildi”, dedi. Xullas, yigit ancha urindi, bo’lmadi. Ajrashdi. Yaqinda “kelin”ni to’satdan uchratib qoldim. O’zi aytmoqchi ancha zamonaviylashgan, shortik, mayka kiygan, sochini sariqqa bo’yagan…

Uning birinchi gapiyoq meni mutlaqo hayratga soldi, “man mutlaqo erkin bo’ldim, chinakam erkinlikka erishdim, endi hayot nimaligini sezdim, Amerika mening ko’zimni ochdi”…

Qaysi erkinlik haqida gap ketayotganini, gapning ochig’i, uncha tushunmadim. Ota-ona, ularning mahalla, qarindoshlar oldida qanday ahvolga tushishi mumkinligini so’radim.

“Mening hayotim, bu meniki, mahalla uchun yoki qarindoshlar uchun yashamayman-ku axir. Ota-onam meni tushunishadi, ajrashganimizni aytdim, hayron bo’lishdi, ammo ixtiyorimga qarshi chiqishmadi”, – dedi qiz.

Shu payt yigitning gaplari esimga tushdi, u qizning otasiga qo’ng’iroq qilib vaziyatni tushuntirgan va agar qizi bilan aloqada bo’lsa, unga tushuntirib qo’yishni, bu ahdi yaxshi emasligini uqtirishni so’ragan. Ota esa, “o’zlaring hal qillaring, biz qayoqda-yu, sanla qayoqda”, deb javob qilgan ekan.

“Bizning madaniyat, diniy qadriyatlarimiz…”, deya boshlayotgan gapimni qiz shartta bo’ldi, “Keragi yo’q, men o’zim uchun ma’qul yo’lni tanladim, endi qaytish yo’q”, deb javob qildi.

Eshitishimcha, bu kabi ajralib ketishlar Amerikada juda ham urchigan. Hayratlanarlisi, bu xunuk odat o’zbeklar orasida juda ko’p. Boshqa millatlarda unday emas. Ayb faqat qizlarimizda ham deyolmayman. Shu yerga, Amerikaga kelib, bu yerda yurib, ikkita bolasi bilan ayolini tashlab o’zga shtatga ketvorgan bir yigitni ham bilamiz. Ayol tishini-tishiga qo’yib yashadi, mehmonxona va savdo markazlarida ishladi. Kunlardan bir kun uni yoshi kattaroq amerikalik uyiga bir kunlik ishga chaqirdi. Bolalaringni ham olib kel dedi. Ayol ishga kelganida esa, uy egasi uni qarindoshlari bilan kutib olib, turmushga chiqishni taklif qildi. Ayol u yerdan yig’lab ketib qoldi.

Biz sheriklar bilan uni ovutdik, bolalarini ham. Xabar olib turadigan bo’ldik. Bir kuni qarasak o’sha amerikalik uning eshigi yonida turipdi. Yomg’irli kun edi. Uni ko’zlariga qarab hammasini tushundik. Hozir o’sha ayol va uning ikki farzandi bilan yashayapti. Er esa, emishki allaqachon O’zbekistonga ketgan…

So’nggi misol men uchun chiroyli xotimaga uchragan voqealardan. Ammo bunday voqealar juda ham kam. Ana endi, siz ham, aziz suhbatdosh, men kabi yuqorida eslaganim maqol haqida o’ylab ko’ring. Unda haqiqat bormi yoki…

Suhbatlashib turaylik.

Namuna bo’lishga arzirli odatlar

Posted April 7th, 2014 at 5:07 am (UTC-4)
Leave a comment

Kim qanday fikrda bilmadimu, ammo men Amerikada kuzatganim bir holat, nafaqat butun dunyo yoki alohida bir davlat uchun, balki alohida shaxslar, turli madaniyatlar egalari uchun ham chin ma’noda namuna bo’lishga arziydi. Suhbatlashish imkoniga ega bo’lganim tashkilotlar ma’lumotiga ko’ra, Pitsburgda butun Amerika kabi o’nlab millat vakillari istiqomat qiladi. Bu yerda azaldan madaniyatlar birligi, turli xalqlar vakillarining o’zaro totuv yashashiga erishish rejalangan. Aytish mumkinki, ma’lum ma’noda shunga erishilgan ham. Pensilvaniya, avvalgi suhbatlarimizda aytib o’tilganiday, nihoyat darajada diniylashgan shtat hisoblanadi. Aynan shu uchun ham bu shtatdagi yirik savdo markazlarida spirtli ichimliklarni uchratmaysiz. Ular alohida do’konlarda va aholi gavjum bo’lmagan masofalarda sotiladi. “Qaynoq” ichimliklar ishqibozlari uchun, shu jumladan, Pitsburg ham ancha noqulay makon.

Pitsburgdagi cherkovlardan biri

Pitsburgdagi cherkovlardan biri

Ammo ana shunday o’ta dindor va diniy e’tiqod hatto shtatning ichki qonunlari va tartiblariga singib ketishiga erishgan mahalliy amerikaliklar o’zga din vakillarini ham sidqidildan hurmat qilishadi. Bu erda u yoki bu din vakiliga o’zgacha ko’z bilan qarash kayfiyati yo’q, aksincha, o’z dini va qadriyatlarini hurmat qilgan insonlarni ardoqlash odati kuchli. Amerikaliklar ayni paytda o’zga xalqlar madaniyatini chuqur o’rganishga nihoyatda o’ch. Shu bois, sinagoga va masjidda, cherkov, hatto hind, koreys, xitoy va boshqa xalqlarning ibodatxonalarida ham, bir guruh amerikalikning alohida ajratilgan joydan diniy marosimlarni kuzatayotganini uchratishingiz mumkin. Xuddi shunday siz ham, istagan ibodatgohga kirishingiz, o’sha erda amalga oshiriladigan ibodat turini kuzatishingiz va hatto bu ibodat haqda ma’lumot olishingiz mumkin.

Masjid, Pitsburg.

Masjid, Pitsburg.

Shu bilan birga Pitsburgda turli xalqlarning madaniy-ma’rifiy ehtiyojlarini qondirishlari uchun o’z tillaridagi maktablarini ochishga ruhsat berilgan. Davlat tomonidan qo’shimcha qo’llov sifatida maktab o’quvchilari uchun maxsus avtobuslar tashkil qilingan. Pittsburgda katolik va yoki pravoslav maktab-akademiyalari qatori islom dini ta’limotiga asoslangan maktab-akademiyasi ham mavjud. Ya’ni kichik bir shahar misolida turli din va madaniyatlarning o’zrao yonma-yon yashay olishini isbotlovchi holatlar talaygina. Shaharni hech ikkilanmay sobiq Ittifoqdoshlar jam bo’lgan makon deyish ham mumkin. Zero Pitsburgda o’zga davlatlar va xalqlar qatori ukrainaliklar, rossiyaliklar, o’zbek, qirg’iz, qozoq, turkman, ozarboyjon, armani, belarus, gruzin, tojik, bolitqbo’yi davlatlari vakillari juda ham ko’p. O’zaro muomala, tabiiy rus tilida. Sobiq ittifoqdan qolgan odat. Bir tarafdan qulay ham, zero inglizchasi mundayroqlar ham ancha.

Bir tashkilot, korxonada yonma-yon ishlayotgan qirg’iz va o’zbek, tojikni uchratish odatiy hol bo’lgani kabi, rus va ukrainni uchratish ham bu erda oddiy hol. Ularning hech birida bir biriga nisbatan yashirin adovatni uchratmaysiz. Qirg’izlar biroz mustasno, albatta. Ayniqsa, Qirg’iziston shimolidan kelganlari. Lekin bundaylari juda ham kam. Shunga qaramay, millatlararo nizo haqda gapirishga hojat yo’q. Sobiq ittifoq hududidan kelgan muhojirlar ko’p bo’lgani bois, tabiiyki, ularda o’sha sobiq “ulkan” hudud ichida ommalashgan oziq-ovqat mahsulotlariga ehtiyoj ham bor. Aynan mana shu sabab, shaharda rus do’konlari ochilgan. Garchi ular mahalliy fuqarolar orasida “rus do’konlari” deb atalsa-da, ularning egalari va xizmatchilari ukrainlar yoki ukrainalik yahudiylar. Mahsulotlarning asosiy qismi ham Ukrainada ishlab chiqarilgan.

Sobiq Sovet ittifoqidan kelganlar uchun tanish mahsulotlar

Sobiq Sovet ittifoqidan kelganlar uchun tanish mahsulotlar

Rusiy zabon sobiq ittifoqdoshlar eng gavjum yashaydigan mavze Squirrel Hill deb ataladi. Bu nom o’zbekchada Olmaxon tepaligi deyiladi. Aftidan, shaharning bu qismida olmaxonlar juda ko’p bo’lgan. Aslida ularni hozir ham uchratish mumkin. Olmaxonlar allaqachon odamlar bilan “til topishib” ulgurgan va insondan hayiqmaydi. Xullas Squirrel Hill. Bu mavzeda siz bemalol istagan do’kon yoki emakxonaga kirib, u erdagi ishchilarga rus tilida murojaat qilishingiz mumkin. Sizni tushinishadi. Albatta ruschani bilmaydiganlari ham bor, qolaversa bu xudud ham Amerikada allaqachon mashhur bo’lib ulgurgan savdo ob’ektlariga ega. Masalan dankin donats, makdonalds, starbaks bular ham Squirrel Hill ko’chalarida bor. Bu savdo do’konlariga kirib ruscha gapirmagan ma’qul, tushunishmaydi. Bundan tashqari Squirrel Hill ko’chalarida koreys, arab, hind emakxonalarini ham uchratish mumkin. Bu sal oldinroq aytganim, o’zaro birlik nishonasi.

Asosan rusiyzabonlar yashovchi Squirrel mavzesi

Asosan rusiyzabonlar yashovchi Squirrel mavzesi

Garchi Squirrel Hill rusiyzabonlar jam bo’lgan hudud hisoblansa-da, bu erda istiqomat qiluvchilarning asosiy qismini yahudiylar tashkil etadi. Shu bois bayram kunlari va yoki dam olish kunlari ko’cha bo’ylab yuzlab milliy liboslarda ketib borayotgan yahudiyni uchratishingiz mumkin. Ishoning garchi shunday bo’lsada, sobiq ittifoqdan kelgan yahudiylarni, yahudiy bo’lmasada shu mavzeda istiqomat qiluvchi ittifoq vakillarini darhol taniysiz. Ularning yuirishi ham, turishi ham, o’zini tutishi ham boshqacharoq. Nima demoqchi bo’lganimni sezgan bo’lsangiz kerak. Rusiyzabon yahudiylarning ko’p qismi Ukraina va Belarusiyalik. Ularda hamon o’sha ukrainalikka xos she’va va gaplashish uslubi saqlanib qolgan. Shu erda bir holatni aytib o’tmoqchi edim. Nyu-Yorkda bir oshxonaga kirdik. Yonimizga qora qosh, qora ko’z, qora sochli go’zal qiz keldi va buyurtmamizni qabul qildi. Sof o’zbekchada, o’zbekona lutf bilan ko’ngilga oro bo’ldi. O’zbekistonda yurganday sezdim o’zimni.

Yemakxonadan chiqar payt, devorning bir burchida yahudiylar ramzini ko’rdim. Boyagi qizdan, yemakxona egasi yahudiymi, deb so’radim, qiz jilmayib, “ha, u mening amakim bo’ladilar”, dedi. Qanchalar hayratimni yashirishga urinmay, qiz buni sezdi va “nimadir sizni bezovta qildimi?”, deb so’radi. Men hech narsa bezovta qilmagani, faqat bu qadar sof o’zbekchada gapirgani bois uni o’zbek deb o’ylaganimni aytdim. Qiz, O’zbekistonga hurmat o’laroq oilada jumladan shu tilda ham gaplashish udumi borligini aytdi. Ishoning hozir ikki-uch yildan beri “amerikalik” bo’lib qolgan o’zbeklar bu qadar sof so’zlashmaydi. Ular ham “aaa”, “himmm”, “eeee”, deb gaplashadigan bo’lib qolgan. Ammo u qiz biror marta, Amerikada bu qadar mashhur o’sha qurib ketgur qo’shimchalarni ishlatmadi. Shunday bo’lgach, tilingizni sof bilgan inson, sizning millat vakili emasligini bilgach, hayratga tushasizmi axir? Squirrel Hill mavzesida istiqomat qiluvchi yahudiylar ham ukrain tilida ana shunday, sof gaplashadi.

Yahudiylar sinagogasi, Pitsburg.

Yahudiylar sinagogasi, Pitsburg.

Squirrel Hill mavzesida istiqomat qiluvchi rusiyzabonlar orasida eng mashhur do’kon bu “Kiev” do’koni. Biz ham ba’zan mana shu do’kondan mahsulot xarid qilamiz. Mahsulotning hammasi ham aynan Ukrainadan keltirilgan deb bo’lmaydi, ayrim mahsulotlar Amerikaning o’zida, o’sha sobiq ittifoqdan kelgan muhojirlar tomonidan yetishtiriladi. Ammo Ukraina yoki Rossiyadan keltirilgan mahsulotlarni ham uchratishingiz mumkin. Do’kon ichida faqat rusiyzabon muloqot. Rasta yonida turgan televizor rus tilidagi yangiliklar. Asosiy mavzu Ukraina va Rossiya o’rtasida yuzaga kelgan tarang vaziyat. Bu haqda gap borganda do’kon ichidagi odamlar gapirishda to’xtab televizorga yuzlanadi. Xabar tugagach atigi uch daqiqa muhokama bo’ladiyu, hamma o’z yumushiga beriladi. Nega uch daqiqagina desangiz, gap shundaki, do’kon ichida rus ham ukrain ham bo’lishi mumkin, ikkisiga ham noqulay bo’lmasligi uchun, muhokama cho’zilmaydi. U yoqdagi og’riqni bu yoqqa ham ko’chirish yaxshimas deyishadi.

"Kiev" do'koni, Pitsburg.

“Kiev” do’koni, Pitsburg.

Mening vaziyat yuzasidan biror fikr olishga urinishim ham u qadar samara bermadi. Masalan do’kon ishchisiga “u yoqdagi yaqinlaringiz bilan bog’lanib turibsizmi, tinchmikan?”, deb yo’llagan savolimga u “tashvishga hojat yo’q, e’tibor qilsangiz, anavi erda kecha keltirilgan yangi dudlangan baliqlar bor, ko’rsataymi?”, deb javob qildi. Demak bu mavzuni kavlamagan ma’qul. Tanish ruslar ham u qadar mavzuni muhokama qilmaydi. Zero ularning aksari ukrainlar bilan birga ishlaydi, ayrimlari esa qarindosh bo’lib ulgurgan. Biz bilan birga ishlaydigan qizlar biroz boshqacha. Ular ish va sayohat dasturi bo’yicha kelgani bois, amerikacha “andisha” bilan tanish emas. Dildagini shartta aytadi. Masalan ukrainalik qizlar Rossiyani zo’ravon deb bilsa, rossiyalik qizlar esa Rossiya shunday qarorni qabul qilishga majbur bo’ldi deyishadi. Ammo ikkisi ham bir masalada yakdil, ya’ni rusiyzabon telekanallari biroz voqeani bo’rttiryapti.

O’zbeklar albatta mavzuga biroz jonliroq yondashadi. Ularning aksar qismi Rossiya qadamini olqishlaydi. Kimisiga bundan nima naf borligi borasida hech qanday aniq fikr yo’q, ammo olqish bor. Hatto voqeaning keyingi rivoji tarafdorlari ham uchraydi. Ularning fikricha voqea rivojlanmog’i va shubhasiz Rossiya muvaffaqiyati bilan yakunlanmog’i shart. Nega, nima uchun, degan savolga javob yo’q. Pittsburga tatarlar ham anchagina. Rossiyalik tatarlar va ukrainaliklar. Krim tatarlari ham uchraydi. Masalan rossiylik tatarlar Krimning tortib olinishi yuzasidan gap ketganda, yumshoqlik bilan “bir birimizga (ya’ni rossiyalik va ukrainalik tatarlar) yaqinroq bo’ldik”, deyishsa, Krim tatarlari javoban “biz bir birimizdan uzoq emas edik”, deyishadi. Gap bundan nariga o’tmaydi, ko’ngil buzilmasligi kerak, deyishadi. U yoda rus va ukrainlarni bir biriga hunuk ko’rsatish kampaniyasi avj olgan bo’lsada, bu erda, xususan Pittsburga bu ikki mamlakat vakillari o’zaro mehmondorchilik qilishadi, bir birlariga yordam qilishadi, chinakam do’stona muomala hukmron. Xullas Squirrel Hill asosan rusiyzabonlar yashaydigan mavze.

O’zbeklar asosan gavjum yashaydigan mavzening nomi Green Tree (Yashil daraxt). Darvoqe ko’pchilik suhbatdoshlar Amerika ovozi radiosi va teledasturlari orqali bu haqda biladi. Garchi Green Tree tarjimada “yashil daraxt” bo’lsa-da, o’zbeklar ayniqsa gavjum bo’lgan hududda o’sha yashil daraxtni uchratish qiyin. Faqat ko’p qavatli uylar. Amerikaliklar, ya’ni inglizzabonlar bu hududda deyarli uchramaydi, ular juda kam. Asosan o’zbeklar va nepalliklar. Aytib o’tish joizki, bu ikki xalq vakillarining farzandlari birga tursa, birini biridan ajratish qiyin. Faqat gapirganida bilib olishingiz mumkin. Aslida uylarning qavati ham u qadar ko’p emas, shu bois ko’pqavatli uylar deyish o’rniga uch qavatli uylar degan ma’qulroq. Garchi orada to’rt qavatlilari uchrasa ham. Green Tree yaqindan beri Pitsburgdagi o’zbeklar orasida qazi xarid qilish mumkin bo’lgan joy sifatida ham tanilib ulgurdi. Aytishlaricha, Green Tree qazisi Toshkent qazisidan deyarli farq qilmaydi.

Pitsburgdagi o'zbeklar mahallasi

Pitsburgdagi o’zbeklar mahallasi

Bu yerda istiqomat qiluvchi o’zbeklar orasida ancha muvaffaqiyat qozonganlari ham bor, ular orasida o’zining pitsaxonalarini ochishga erishganlar ham, odamlarni ishga joylash bilan tanilganlari ham, boshqa yumushlarda asqotishi mumkinligi bilan og’izga tushganlari ham bor. Ishga joylash bilan tanilganlari haqida keyinroq batafsil gaplashamiz. Shunday bo’lsa-da, Pittsburgdagi musulmonlar orasida halol mahsulot sotuvchi do’kon sifatida arablarga tegishli “Salem`s market” ancha mashhur. Bu do’konda haftaning istagan kunida halol so’yilgan mol, qo’y, tovuq, echki go’shtlari, kolbasa, pishloq, sut mahsulotlari olishingiz mumkin. Shu bilan birgalikda, do’konning o’zida yemakxonasi ham bor. Unda siz arabzabon oshpazlar tomonidan tayyorlangan yeguliklardan tanovvul qilishingiz mumkin. Juma kunlari bu do’kon, to’g’rirog’i uning emakxonasi o’zbek, tojik, qozoq, qirg’izlar uchrashib birgalikda ovqatlanadigan joyga aylangan.

"Salem" go'sht do'koni, Pitsburg.

“Salem” go’sht do’koni, Pitsburg.

Xullas Pittsburg ana shunday turli millatlar birgalikda totuv yashaydigan makon. Mana shu kichik bir shahardagi muhit, ishoning butun dunyoga namuna bo’lgulik. Unda qirg’iz o’zbek uchun birday yaqin, rus ukrain uchun mutlaqo dushman emas, hatto hitoy qizi bilan uyg’ur qizi birgalikda kofe simirib o’tirganini ko’rishingiz mumkin. Ruslar bilan ukrainlarning bu erdagi o’zaro munosabatini ko’rib ikki davlat o’rtasida, yana ham aniqrog’i ikki xalq o’rtasida do’stona munosabat o’lmasligiga umid qila boshlaysiz. Unisini bopladi, zo’r bo’ldi, deb jazavaga tushayotgan vatandoshlarga shu o’rinda kichkinagina maslahat. Bir davlatning boshqa bir davlatga nisbatan ustun kelishidan faqat ma’naviy qashshoq inson quvonadi. Kimningdir muammosi, iztirobi, boring ana og’riqli kechinmasi sizni quvontirar ekan, biling, siz insoniylikdan chiqib qolgansiz. Bor gap shu

BLOG HAQIDA

muhojirlar shaharchasi2

Garchi blogimizni "Muhojirnoma" deb nomlagan bo'lsak-da, u alohida muhojirning kechinmalari va yoki sarguzashtlari haqida bayon qiluvchi sahifa emas. Bu ma'lum ma'noda muhojirotni o'z tanasida tatib ko'rgan insonlarning kundalik daftariday. Sahifa Amerika bilan tanishish, uning ijtimoiy-ma'naviy hayotini o'rganish, qolaversa bu mamlakatga kelish va undagi ayrim “imkoniyatlar”dan foydalanishni ko'zlayotgan minglab o'zbekistonliklar uchun ma'lumotnoma vazifasini o'tashni maqsad qilgan. Unda nafaqat Amerika, balki butun dunyodagi muhojirlar hayotiga oid ma’lumot va kechinmalarni berib borishni niyat qilganmiz.
Bizni kuzatib boring.

Kalendar

July 2020
M T W T F S S
« Apr    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031