Tojikistonda Majlisi Oliy quyi palatasi va mahalliy majlislarga saylov tayyorgarligi qizg’in

Posted February 26th, 2015 at 10:43 pm (UTC-5)
Leave a comment

1-mart Tojikistonda Oliy Majlis quyi palatasi – Majlisi Namoyandagon va mahalliy majlislarga saylov qanday o’tishi haqida mamlakatda ko’pchilik bosh ham qotirib o’tirmaydi.

Hukumat vakillari jahon hamjamiyatini  mamlakatda saylovlar demokratik va shaffof o’tkazilishiga ishontirib keladi.

Tojikistonning Yevropa Ittifoqidagi doimiy vakili Rustam Soliyev Bryusselda Yevroparlament Vitse-prezidenti Richard Charneski bilan uchrashganda saylovning yuqori darajada uyushqoqlik bilan o’tishiga ishonch bildirgan.

Bu yilgi parlament saylovida mamlakatdagi sakkiz partiya vakillari ishtirok etayotgan bo’lsa-da, nomzodlarning 60 foizdan ortig’ini hukmron Xalq demokratik partiyasi vakillari tashkil etadi.

Oliy Majlis quyi palatasi uchun bir deputatlik o’rniga ba’zi joylarda yetti-sakkiz kishi, mahalliy majlislarga esa o’n bir kishigacha da’vogarlik qilayotgan havzalar bor.

Mustaqil kuzatuvchilarga ko’ra, parlamentda besh-o’n vakillikka umid qilayotgan Islom uyg’onish va Sotsial-demokratik partiya vakillarining imkoniyati juda oz.

“Tojikistonda faqat mana shu ikki partiyagina hukumatga muxolif kuch sifatida ko’riladi, qolganlari shunchaki nomiga xolos”,- deydi mustaqil jurnalist Jo’ra Yusufiy.

Mamlakatda saylov oldidan har bir saylovchi o’zi uchun o’zi ovoz berishi shart va zarurligi haqidagi targ’ibot oldingi yillardagidan kuchli, har saylov uchastkalarida ogohlantirish varaqalarini ko’rish mumkin.

Tojikiston poytaxti va viloyat markazlarida saylovchilar o’rtasida o’tkazilgan mustaqil so’rov natijalari shuni ko’rsatganki, saylovchilarning qariyb 68 foizi saylov natijalariga qiziqish bildirmagan, biron bir o’zgarishga umid yo’q, hammasi ilgarigidek qoladi, deb fikr bildirgan bo’lsa, 5 foizga yaqini marakada umuman ishtirok etmasligini bildirgan. Respondentlarning aksariyati bir yoki bir necha kishi o’rnida muntazam ovoz berib kelayotganini tan olgan.

Saylovchi Mavluda Qosimova aytadiki, oilasida o’zi, ikki o’g’li va kelini – besh kishi uchun har doim saylov uchastkasiga to’ng’ich og’li borib kelgan, bu yil ham shunday bo’ladi.

“Men uchun bu saylovlarning qizig’i yo’q, kimni saylaymiz farqi bo’lmasa, hammasi ko’zbo’yamachilikdan boshqa narsa emas, unga vaqtni ketgazgunimcha, sigirimni sog’ib olaman”, – deydi Mavluda.

Sotsialistik partiya namoyandasi Farrux Boqiyev, “Bu yilgi saylov oldingilaridan tubdan farq qiladi, elektorat juda faollashgan, xalqaro kuzatuvchilar ham buni tan olishmoqda”, – deb aytadi. Uning fikricha, joriy yil saylovi mamlakatda tinch va osoyishta, yuksak uyushqoqlik bilan o’tadi, shunisi muhim.

Tojikiston Islom uyg’onish partiyasi faoli Mirzoqul Hojimatov o’z partiyasi nomzodlariga ko’rsatilayotgan tazyiqlar borasida so’zlab, “Bazi nomzodlarimiz dardi ichida, ularning tadbirkorligi xatar ostida qolgani uchun nomlarini ro’yxatdan o’zlari olishga majbur bo’lishdi, hatto ismlarini ochiq aytishdan qo’rqishadi”, deydi.

Mahalliy majlislarga saylovlar bo’yicha Sug’d viloyat  saylov komissiyasi raisi Muhammadjon Ismatdinov “qayd etilgan nomzodlardan deyarli shikoyat yo’q, hammasi qonuniy bo’lmoqda”, desa, Sotsial demokratik partiya vakillari joylarda bo’layotgan tazyiqlarga misollar keltiradi, nomzodlari noqonuniy ro’yxatdan chiqarib yuborilganini pesh qiladi.

“Vaqti bo’ldiki, biz hatto sudlanib, hozir qidiruvda bo’lmagan nomzodlarni ham ro’yxatdan o’tkazdik, marhamat, tekhirishlaring mumkin, demokratiya, shaffoflik, qonun ustuvorligi shu darajada bo’ladi-da, yana nima kerak?” – deydi saylov va referendumlar bo’yicha Markaziy komissiya vakili Saidboy Zokirov.

Rossiyaning Sverdlovsk viloyati markazi Yekaterinburgda ishlayotgan saylovchi Mirabbos Xoshokov aytadiki, bu viloyatda ikki yuz mingdan ortiq tojikistonlik bor, ularning aksariyati ovoz berish huquqiga ega, ammo hammasi ham saylovda ishtirok eta olmaydi. Uning fikricha, mehnat muhojirlari orasidan ham parlamentga vakil saylash vaqti yetgan, hukumat bu haqda o’ylab ko’rishi zarur.

“Biz Rossiyada o’gaydek yashaymiz, parlamentda vakilimiz bo’lsa, vatandoshlarimiz hozirgidek xo’lanib qolmasdi”, – deb umid qiladi Mirabbos.

Tojikistnondagi saylovlar bo’yicha OBSE kuzatuv missiyasi namoyandalari joylarda tashkil etilayotgan ishlardan boxabarliklarini, hukumat ular uchun barcha sharoitlarni yaratib berishganini ta’kidlar ekanlar, “Biz xulosalarimizni keyinroq bildiramiz, saylovga daxolatimiz yo’q, faqat tavsiyalarimiz bo’ladi”, – deyishadi.

Suratlar va matn muallifi Ravshan SHAMS

1. Majlisi Oliy quyi palatasi -Majlisi Namoyandagon va mahalliy majlislarga saylov uchastkasi

1. Majlisi Oliy quyi palatasi -Majlisi Namoyandagon va mahalliy majlislarga saylov uchastkasi

Read the rest of this entry »

Qirg’izistonda xalq amaliy san’ati zamon bilan hamnafas

Posted February 12th, 2015 at 10:17 pm (UTC-5)
Leave a comment

O’sh shahrining Dala hovlilari mavzesida yashovchi Qunduz Talkanchiyeva esini tanibdiki, kigizdan milliy liboslar va uy jihozlari tayyorlash bilan mashg’ul. Uning qo’lidan chiqqan oq qalpoq, kundalik va bayram kamzil-choponlari, gilamdan pishiq shirdoqlarning bozori chaqqon.

“Qulay, tabiiy, xalqona buyumlarga, ayniqsa, keyingi yillarda talab kuchaymoqda,- deydi chevar opa.- Masalan, milliy oq qalpoq eng yaxshi sovg’alardan sanaladi, ushbu bosh kiyim hozir keng rasm bo’ldi”.

Qirg’iz ayollari azaldan q’oy hamda echki junidan kiyim-kechak, kundalik turmushda kerakli turli-tuman anjomu-jihozlar yasab keladi.  Yengil, qishda issiq, yozda salqinlikni saqlaydigan o’tovlar ham aynan tabiiy mato bo’lmish kigizdan tayyorlanadi.

“Biz faqat sof qo’y hamda echki juni aralashmasini ishlatamiz, gulu-naqshlar bitish uchun turli o’simliklardan tayyorlangan bo’yoqlar qo’llaymiz”, – deydi Qunduz opaning umr yo’ldoshi Taalaybek aka. Ushbu hunarni u ayolidan o’rgangan va hozir mohir ustalardan sanaladi.

Kigiz buyumlar tikilmaydi, to’qilmaydi. Kigiz – bu issiq suv yordamida “pishirilgan” va bosma taxta bilan obdon bosilib tekislangan jun mato. Gullari ham aynan shu usul bilan tushiriladi.

Aytishlaricha, qizlarga sep qatori berilgan shirdoqlar (xonaga to’shaladigan yoda uy devoriga osiladigan buyum) avloddan avlodga o’tib, asrni qaritar ekan.

Bozorda ham qo’l mehnati va asl mato mahsuli yuqori baholanadi. Masalan, Taalaybek aka so’zlariga ko’ra, sof jundan tayyorlangan shirdoqlar uchun sotuvchilar 6-7 ming qirg’iz so’midan to 18-20 ming so’mgacha (100-300 AQSh dollariga teng) so’rashadi. Qalpoq etti yuz somdan yuqori.

“Afsuski, hozir rastalarni, asosan, Xitoydan keltirilgan sun’iy matodan tayyorlangan qalpoq, chopon va boshqa milliy liboslar bosib ketdi. Kompyuter degan narsa xohlagan naqshni birpasta tushirib berar ekan”, – deydi Kunduz Talkanchiyeva.

Aytishlaricha, biz tashrif buyurgan mahallada har uch-tort xonadonning biri liboschilik bilan shug’ullanib, aksariyati sun’iy tolali arzon xitoy matolaridan foydalanar ekan. Cho’ntakbop, ya’ni bozorbop (aslidan 8-10 barobar arzon) bu mollarning xaridori ko’p, deyishadi.

Qirg’iziston hunarmandlari hayoti aks etgan suratlar quyida.

Matn va suratlar muallifi Muhiddin ZARIF

Qirg’izistonda har bahor milliy bosh kiyim – Oq qalpoq kuni o’tkaziladi, O’sh shahri, mart 2014.

Qirg’izistonda har bahor milliy bosh kiyim – Oq qalpoq kuni o’tkaziladi, O’sh shahri, mart 2014.

Read the rest of this entry »

Xo’jand: “eskisini buzib, yangisini qurishmoqchi”

Posted January 29th, 2015 at 12:26 am (UTC-5)
Leave a comment

Keyingi yillarda Tojikiston shahar va nohiya markazlarida bir qancha qurilishlar olib borilmoqdaki, buni mamlakatga tashrif buyurgan mehmonlar ham qayd etishmoqda.

2015-yilda Navro’z tantanalari Tojikistonning So’g’d viloyati markazi bo’lmish Xo’jand shahrida xalqaro miqyosda nishonlanishi rejalangan.

Tojikiston, Afg’oniston va Eron davlatlari rahbariyati kelishuviga muvofiq, Navro’z tantanalari har yili navbatma-navbat bu mamlakatlarning birida o’tadi. Mezbonlik bu yil Xo’jand shahriga nasib etgan.

Shaharning Kamol Xo’jandiy nomli madaniyat va istirohat bog’i bayram munosabati bilan qayta qurilmoqda. Sho’rolar davrida o’rnatilgan barcha yodgorlik va attraksionlar, hatto keksa chinorlar ham olib tashlangan. Yangi attraksionlar Turkiyadan keltiriladi, qurilishga Eron arxitektorlari jalb etilgan.

Xo’jand ahliga bolaligini eslatuvchi haykallar buzib tashlangan, asriy chinorlar qo’porilgan. Me’morlar deydiki, “eskisini buzmay, yangisini qurib bo’lmaydi”.

Hozir viloyat markazidagi madaniyat va istirohat bo’g’iga kiraverishda milliy o’ymakorlik san’atini eslatuvchi ulug’vor temir beton ustunlardan ko’tarilgan darvoza – arka qurilmoqda. Mahalliy kandakorlarning aytishicha, past bo’lsa ham ustunlar yog’ochdan o’rnatilsa, tabiiy va go’zal chiqardi, ammo hukumat yuksak bo’lsin deb buyruq bergan.

Navro’zning Xo’jandda nishonlanishi oldidan, shahar markazidagi shohko’chalar chetiga, yo’laklar yonlab Gollandiyadan maxsus keltirilgan lola piyozlari ekilmoqda.

Lenin haykali o’rniga o’rnatilgan Ismoil Somoniyning 20 metrdan balandroq haykali atrofidagi favvoralar qayta nazardan o’tkazilib, kechalari rang-rang tovlanishi kafolatlanmoqda.

Shahar arxitektura bosh boshqarmasi, viloyat madaniyat boshqarmasi va tegishli idoralar hamkorligida Xo’jandning Navro’z kunlarigacha tegishli tarzda obod bo’lishi uchun maxsus loyiha ishlab chiqqan. Unga ko’ra, ommaviy tadbirlar o’tadigan maydonlarda xavfsizlik ta’minlanadi, noxush ko’rinishlar mehmonlar nazariga tushmasligi kerak.

Xo’jand Markaziy Osiyoning Sirdaryo sohilida joylashgan yirik shahri bo’lib, qadimda uni “Tirozi jahon” (o’zbekchada “Dunyo kamalagi”) deb nomlashgan.

Arboblarga ko’ra, shahar xalqaro bayram kunlari ana shu nomni oqlashi zarur.  Ko’chalarda shomgacha ish qaynaydi, texnika va ishchi kuchi sahardan kechgacha tinim bilmaydi.

Xo’jand Farg’ona vodiysining eng g’arbiy qismi hisoblanib, qor va yomg’irli bulutlar shaharni chetlab o’tadi, faqat qattiq sovuq tushgandagina ko’chalar qorga burkanadi.

Mahalliy ma’murlarga ko’ra, mamlakatda Oliy Majlis va mahalliy xalq deputatlariga o’tkaziladigan saylovlarga tayyorgarlik yangi qurilishlarning borishiga ta’sir o’tkazmaydi, jarayon nazorat ostida.

Ko’chalarda hozir uchrayotgan gadoylar, piyodalarga xalaqit beruvchi yo’l chetidagi noqonuniy savdo nuqtalari yo’qotiladi, eski binolar bezakli material bilan to’sib qo’yiladi.

Hukumat zarur mablag’ ajratgan, buning aksar qismi tadbirkorlar va savdogarlardan “ixtiyoriy- -majburiy” tarzda undirilishi aniq, deydi xo’jandliklar.

Marhamat, Xo’janddagi bugungi manzara bilan tanishing:

Xo'janddagi Asiriy nomidagi So'g'd viloyat kutubxonasi

Xo’janddagi Asiriy nomidagi So’g'd viloyat kutubxonasi

Read the rest of this entry »

Samarqand ko’chalari

Posted January 20th, 2015 at 10:23 pm (UTC-5)
Leave a comment

Ko’hna Samarqandning zamonaviy ko’chalari. Suratlar muallifi David Iza.

Amir Temur ko'chasi

Amir Temur ko’chasi

Bo'stonsaroy ko'chasi

Bo’stonsaroy ko’chasi

Read the rest of this entry »

Qirg’izistondagi o’zbek teatri 95 yoshda

Posted December 4th, 2014 at 11:43 am (UTC-5)
Leave a comment

Kuni kecha Qirg’izistonda Bobur nomli O’sh davlat o’zbek akademik drama teatrining 95 yilligi nishonlandi. Salkam bir asr davomida ushbu san’at dargohi sahnasida jahon klassikasi hamda qirg’iz va o’zbek adabiyoti asosida 600 asar qoyilgan.

Deyarli yuz yil muqaddam Qirg’izistonning birinchi teatri oldida ommani ma’rifat-madaniyatga chorlash vazifasi turgan edi. Asr o’tib, hamon o’sha vazifa…

Matn va suratlar muallifi Muhiddin Zarif

DSC02517

Yosh artistlar sahnaga chiqish oldidan, noyabr, 2014-yil.

Read the rest of this entry »

Xo’jand: O’zbek, qirg’iz va tojik ijodkorlari bir davrada

Posted November 27th, 2014 at 5:07 pm (UTC-5)
Leave a comment

Qirg’izistonda ijod qiladigan o’zbek shoiri Nabijon Mamajonov (chapdan) Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot bilan taqdirladi. Suratda u qirg’izistonlik ziyoli bilan.

Agar jips bo’lsak, do’stligimizga hech narsa raxna solmaydi. Tojikistonda o’zbek, qirg’iz va tojik ziyolilarining adabiy gurunglari muntazam ravishda o’tib turadigan tadbirlar.

Tojikistonning Qirg’iziston bilan chegaradosh hududlarida shu yil bir necha to’qnashuvlar kuzatilgani aholini xavotirga solib qo’ydi.

Respublikada tashkil etilgan o’zbeklar ma’naviyat va ma’rifat markazi mahalliy yozuvchi va shoirlar, hunarmandlar, sportchilar va talabalar ishitirokida ijodiy kechalar, ko’rgazma va musobaqalar tashkil etib turadi. Toki ikki xalq o’rtasida sovuqlik yuzaga kelmasin, asrlar osha mustahkam hamjihatlik buzilmasin.

Sug’d o’zbeklari markazi qo’shni Qirg’izistonda ijod qiladigan o’zbek shoiri Nabijon Mamajonovni Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot bilan taqdirladi.

Shu munosabat bilan Xo’jand shahrida tojik, qirg’iz va o’zbek ziyolilari bir davraga yig’ildi.

“Biz millatlar o’rtasida har qanday ixtiloflar paydo bo’lishining oldini olishimiz zarur. Mintaqamiz ana shunday potensial xafv ro’parasida turganligi hech kimga sir emas.Uch davlat chegarasi kesishgan Farg’ona vodiysida yashaymiz. Bu nuqta muammolar eng ko’p yig’ilgan hudud hisoblanadi. Shu yil tojigu-qirg’iz chegaralarida bo’lib o’tgan voqealar eng kichik bir ixtilof katta mojoralarga o’sib etishi muknligini tasdiqlab turibdi. Chegaradosh nohiyalar ijodkor va hunarmandlarini birlashtiirish, yagona ijodiy muhit va bozorni saqlash birligimiz negizi hisoblanadi. Shuning uchun ham mavjud sharoitda biz mintaqadagi birlashtiruvchilik tadbirlarini tashkil etishimiz juda muhim”, – deydi o’zbeklar markazi raisi Ilhom Yusupov.

Taqdimot marosimi mumtoz shoir Kamol Xojandiy nomidagi xizmat ko’rsatish markazida o’tdi. Sirdaryo, Toshkent, Botkent, O’sh va Sug’d viloyatlaridan mehmonlar keldi.

“Sho’rolar davridan oldin ham, keyin ham o’rtada chegaralar bo’lmagan yoki ramziy sanalgan zamonlarda ijod ahlining xonashin g’azalxon kechalari, choyxona gurunglari Qo’qon, Marg’ilon, O’sh, Toshkent, Xorazm, Samarqandu-Buxoroda tez-tez o’tkazilib turgan. Mustaqillikdan so’ng bunday tadbirlar deyarli yo’qolib ketdi, elga biror bir nafi bo’lmagan rasmiy uchrashuvlar, vistavkalar kimga kerak? Xalq hozir birlashtiruvchi kuchga muhtoj. Ijod ahli esa aynan ana shu kuch hisoblanadi. Xo’jandda o’zbeklar markazi bu ana’nani davom ettirarkan, xalq orasidagi tarqoqlikni, sun’iy chegaralarni bartaraf etishga, yagonalikni saqlashga intiladi”,- deydi Sug’dlik shoir Jamshed.

Sirdaryo bo’yida joylashgan Xo’jandda o’tkazilayotgan tadbirlar va adiblarga berilayotgan mukofotlar, o’zbekistonlik ijodkorlarning ta’kidlashlaricha, qo’shnilarni bir-biriga yaqinlashtiradi va do’stlikni mustahkamlaydi.

“Rasmiylarning be’mani harakatlari bilan ijod ahli o’rtasida uzilish bo’lmoqda, bir-birimizdan bexabar qolmoqdamiz. Kezi kelsa hatto chegaradan o’tib,  birodarlarimiz bilan tushgan rasmlarimiz o’zimizni ayblashlariga asos bo’lib qolmoqda. Bizni ayirmoqdalar, ahvol jiddiy ekanligini tepadagilar nahot tushunmasalar? Xojandliklarning bu tashabbusi bizni juda quvontirdi, lekin afsuski, sizlar bilan umumiy rasmga tusholmaymiz, bizni to’g’ri tushuning, – deydi kuyinib gapiradi o’zbekistonlik bir ijodkor. Ism-sharifi sir tutilishini so’raydi.

Qirg’izistonlik mehmonlar fikricha, mintaqada tarqoqlik va siyosiy ixtiloflardan foydalanuvchu kuchlar yoq emas. Aslida xalqlar o’rtasida na yer, na suv va na bozor muammolari bor, deydi ular.

Qirg’izistonning Botkent viloyati Laylak nohiyasidagi “Ota jurt” gazetasi Bosh muharriri Abdulaat Doovurov hamyurt o’zbek shoirini Tojikistondagi adabiy mukofot laureati bo’lganligi bilan qutlar ekan, shunday deydi:

“Sirdaryo  va Amudaryo suvi va sohillari qadim Turkiston yerlarinigina emas, dillarimizni sug’oradi, yuragimizdan oqib o’tadi. Xudoning o’zi bizni mushtarak yaratgan, hech qanday kuch bizning birligimizga raxna sololmaydi”.

Chegaradosh uch respublika ijodkorlarining Xojanddagi norasmiy tantana marosimi, choyxona gurungi va askiyabozligida ishtirok etgan mahalliy rasmiylardan biri deydiki, bugungi kunda nodavlat tashkilotlar muhim tadbirlarni amalga oshirib, hukumat qilolmagan ishlarni uddalamoqda.

Konibodomda AQSh va BMT moliyaviy ko’magida mahalliy aholini ichimlik suvi bilan ta’minlash harakati ketmoqda, deydi u. Bu borada jamoat tashkilotlarining xizmati katta ekani qayd etiladi.

Jamoatchilik nazarida, Tojikiston, Qirg’iziston va O’zbekiston orasidagi tumanlarda hamjihatlikni targ’ib qiluvchi tashabbuslarni ko’paytirish kerak. Hukumatlar ularni quvvatlashi va imkoniyat yaratib berishi zarur.

Davra suhbatlar, mushoira, askiya, ziyofat va sayr – suratlarda tomosha qiling!

13. Laureatgai hamyurtlari Pegas oti byusti- ilhom ramzini topshirishdi

Laureatga hamyurtlari Pegas oti byusti- ilhom ramzini topshirishdi

11. Tadbirning bosh sababchisi,Qirg'izistonning Batkent viloyatidan o'zbek shoiri  Nabijon Mamajonovga Maftun Jo'ra nomidagi adabiy mukofot diplomi topshirilmoqda.

Tadbirning bosh sababchisi,Qirg’izistonning Botkent viloyatidan o’zbek shoiri (boshida do”pi) Nabijon Mamajonovga Maftun Jo’ra nomidagi adabiy mukofot diplomi topshirilmoqda

30. Xayrlashuv oldidan o'zbek markazida so'nggi suhbat.

Xayrlashuv oldidan o’zbek markazida so’nggi suhbat

Ijodkorlar davrasida vodiy askiyasi ham bo'ldi.

Ijodkorlar davrasida vodiy askiyasi

20. Qirg'izistondagi Aliqul Usmonov nomidagi adabiy mukofot laureati Ataqul Jaqipov o'z ijodidan o'qimoqda

Qirg’izistondagi Aliqul Usmonov nomidagi adabiy mukofot laureati Ataqul Jaqipov o’z ijodidan o’qimoqda

19. Oshdan so'ng anor suvini simirib yangi she'rlarni o'qish ijodkorlar uhun bir surur.

Oshdan so’ng anor suvini simirib yangi she’rlarni o’qish ijodkorlar uchun bir surur

16. Shunday bir bo'laylikki, hamma havas etsin

Shunday bir bo’laylikki, hamma havas etsin

15. O'rtamizga hech qanday kuch raxna sololmaydi deydi Laylak  nohiya gazetasi Bosh muharriri Abdulaat Doovurov

O’rtamizga hech qanday kuch raxna sololmaydi, deydi Laylak nohiya gazetasi Bosh muharriri Abdulaat Doovurov

12. Qirg'iz ijodkori  Murzaali Jo'raev milliy cholg'u asbobi - qo'biz  chalmoqda

Qirg’iz ijodkori Murzaali Jo’rayev milliy cholg’u asbobi – qo’biz chalmoqda

10. Qadim davrlaridek, o'zbek, qirg'iz, tojik ijodkorlari choyxonada abadiy do'stlik, birodarlik haqiga duo qilishdi.

O’zbek, qirg’iz, tojik ijodkorlari choyxonada abadiy do’stlik, birodarlik haqiga duo qilishdi

14. Tojik, o'zbek va qirg'iz ijodkorlari

Tojik, o’zbek va qirg’iz ijodkorlari

12. Qirg'iz ijodkori  Murzaali Jo'raev milliy cholg'u asbobi - qo'biz  chalmoqda

Qirg’iz ijodkori Murzaali Jo’raev milliy cholg’u asbobi – qo’biz chalmoqda

9. Do'stlik choyxonasida shoir Jamshed mehmonlarga qo'lbola palov tayorlamoqda.

Do’stlik choyxonasida shoir Jamshed mehmonlarga qo’lbola palov damladi

5. Bir piyola choy ustidagi dastlabki suhbat.

Bir piyola choy ustida suhbat

4. O'zbeklar markazida mehmonlar avvalo duyoi-fotihaga qo'l ochdilar.

O’zbeklar markazida mehmonlar duyoi-fotihaga qo’l ochdilar

3. Qirg'iz mehmonlar So'gd viloyat o'zbeklar ma'naviyat va ma'rifat markazi idorasiga kirib kelishmoqda.

Qirg’iz mehmonlar So’gd viloyat o’zbeklar ma’naviyat va ma’rifat markazi idorasiga kirib kelishmoqda

2. Qi'rg'iziston shoir va yozuvchilari Khujandda.

Qi’rg’iziston shoir va yozuvchilar

1. Qo'shni O'zbekistondan farqli o'laroq, Qirg'iziston fuqorolari Tojikistonga o'z mashinalarida bemalol kirib kelihlari mumkin.

Qo’shni O’zbekistondan farqli o’laroq, Qirg’iziston fuqarolari Tojikistonga o’z mashinalarida bemalol kirib kelishlari mumkin

8.  Sirdaryo sohilidagi klassik shoir Kamol Khujandiy nomidagi xizmat ko'rsatish markazida

Sirdaryo sohilidagi klassik shoir Kamol Xo’jandiy nomidagi xizmat ko’rsatish markazida

6. Mehmonlar shahar aylanishmoqda

Mehmonlar shahar aylanishmoqda

17. Shoirlarga dumba yo'gida tayorlangan choyxona palov ham tayyor.

Shoirlarga dumba yo’gida tayyorlangan choyxona palov ham tayyor

18. Shoir qo'lida tayorlangan palov juda mazali chiqdi

Shoir qo’lida tayyorlangan palov juda mazali

26. Mehmonlar Khujanddagi uchrashuv haqida hujjatli film tayorlashmoqda

Sayr

25. Mehmonlar klassik shoirlar xuyoboniga yo'l olishdi.

Mehmonlar xiyobonda

28.

Mumtoz shoirlarning haykallari oldida

7. Sirdaryo sohilidagi so'lim Khujand shahri manzarasi mehmonlarga juda yoqdi.

Sirdaryo sohilidagi so’lim Xojand shahri

Matbuotga nazar

Ravshan Shams

Xo’jand, Tojikiston

Qirg’izistonda karnay-surnay yana urf bo’lmoqda

Posted November 11th, 2014 at 3:54 pm (UTC-5)
Leave a comment

Yaqin davrlargacha janubiy Qirg’izistonda to’y-tantanalar hofizlar ishtirokisiz o’tmas, qo’shiqchilarga xalq cholg’u ansambllari jo’r bo’lar edi. Dutor, rubob, tanbur, g’ijjak, nay…

Hozir o’zbek to’ylarida mehmonlarni, odatda, karnay-surnay sadolari bilan kutib olishadi. Kelin-kuyovga ham karnay-surnay hamroh, sunnat to’yida ham.

Ixchamlashgan bazmlarda “Tanovor”, “Munojot”, “Dilxiroj”, “Shodiyona” – barini karnay-surnay qoyillatadi. Bunday xizmat to’y egalariga nisbatan arzon tushadi, shov-shuvi esa “to’y to’yday bo’lsin” uchun yetarli.

Zamon talabi bilan hududda karnay-surnay guruhlari ko’paygan. Birgina O’sh shahri va uning atrofida 3-4 yangi guruh paydo bo’ldi, deyishadi.

Ijrochilarning aksariyati o’smir va yoshlardan iborat. Masalan, “Dorboz” ansambli (O’sh) a’zolarining o’rta yoshi  yigirmadan biroz yuqori bo’lib, kenja karnaychi Muhiddin endi o’n yettiga to’ldi. Kenjatoy jismoniy kuch va mahorat talab qiladigan murakkab nomerlarni ijro etishda akalaridan qolishmaydi.

Toshmirzayelar guruhida (Qorasuv tumani) o’n bir yashar Boboyor ham nog’ora chaladi, ham qadimiy yog’och ot o’ynatish san’atini egallamoqda.

“Bahor” (Aravon tumani) guruhi yigitlari ham har gal tomoshabinlar olqishiga sazovor.

“Bu san’at hech bir o’quv yurtida o’rgatilmaydi, odatda avloddan avlodga o’tib keladi, – deydi O’sh o’zbek akademik drama teatrining direktori, Qirg’iziston xalq artisti Baxtiyorjon To’xtamatov. – Janubuy Qirg’izistonda Ravshan dorboz, Ortiqovlar sulolalari ko’pdan beri ma’lum va mashhur. Talab paydo bo’lgach, boshqa xonadonlar ham unutilayozgan ota kasbini jonlantira boshladi”.

85 yoshli Ergash ota Ahmadaliyev yoshligidan teatrda surnay chalgan. Qizi Feruzaxon Toshkent teatr-rassomchilik oliygohini tamomlab,  O’sh maktablarida musiqadan saboq berib kelgan. Endilikda qariya surnay sirlarini nabirasi Sarvarga o’rgatmoqda. Men oqsoqolni yo’qlab borgan kun Sarvar to’yda xizmatda ekan.

To’yu-tantanalar bo’laversin, karnay-surnay sadolari uzilmasin!

Matn va suratlar muallifi Muhiddin Zarif

DSC02501

To’rtkarnay (O’sh, noyabr, 2014-yil)

Read the rest of this entry »

Janubiy Qirg’iziston: barhayot obidalar

Posted November 5th, 2014 at 10:55 am (UTC-5)
Leave a comment

Qirg’izistonning O’sh shahri o’rtasida qad ko’targan Sulaymon tog’i (yoki Taxti Sulaymon) bir necha yil muqaddam “UNESCO”ning muhofaza qilinuvchi obidalari ro’yxatiga kiritilgan.

Azaldan qadamjo sanalib kelgan Taxti Sulaymon hozirda Milliy tarixiy-arxeologik muzey-qo’riqxona tarkibiga kiradi. Mahalliy mutaxassislarning aytishicha, tog’ va uning atrofida 60 obida mavjud bo’lib, barchasi muhofazaga olingan. Aytaylik, XVI asrda qurilgan Rovot Abdullaxon masjidi (ta’mirdan so’ng) hozirgacha faoliyat ko’rsatib kelmoqda. O’rta asrlarda barpo etilgan Boburshoh hujrasi o’tgan asr oxirida qayta tiklangan. Asaf ibn Burhiya maqbarasi (ХVII-ХVIII asr) o’sha davr me’morchiligi namunalaridan hisoblanadi.

Asrimiz boshida mahalliy arxeologlar tog’ yonbag’riga XII asrga oid hammom qoldiqlarini topiishdi. Qazilma joyi ochiq osmon ostidagi muzeyga aylantirilgan.

Sulaymon tog’ida yuzlab nodir petrogliflar – toshga bitilgan qadim tasvirlar – saqlanib qolgan.

Bunday yozuvlar va tasvirlar Novqatning Sahoba (bitiklar), Aravonning Duldul ota (mashhur Farg’ona arg’umoqlari tasvirlari) ziyoratgohlarida ham mavjud.

Sayohatlar xaritalarida Qoraxoniylar davri obidalari (O’zgan shahri, XI-XII asr minora va maqbaralari), Olabuqa tumanidagi Shoh Fozil maqbarasi, qator ibodatxonalar, jumladan, O’shdagi pravoslav cherkovini (1904-1910-yillarga qurilgan) ham ko’rish mumkin.

Mutaxassislarga ko’ra, Qirg’iziston mustaqilligining dastlabki o’n yilida tarixiy, madaniy obidalarga davlat va jamiyat e’tibori keskin kuchaygan bo’lib, endilikda ma’lum susayish sezilmoqda. Obidalarni saqlash, ta’mirlash, tegishli ma’rifiy va boshqa tadbirlar uchun yetarli mablag’ ajratilmayotgani aytiladi.

Quyida ushbu yodgorliklar aks etgan suratlarni e’tiboringizga havola etamiz.

Matn va suratlar muallifi Muhiddin Zarif

DSC01154

Bobur maqbarasi, O’rta asrlar yodgorligi, qayta tiklangan, O’sh, Sulaymon to’gi.

Read the rest of this entry »

Tojikiston va AQSh yoshlarini san’at birlashtirmoqda

Posted October 27th, 2014 at 12:51 pm (UTC-5)
Leave a comment

Keyingi yillarda Tojikistonning  Amerika Qo’shma Shtatlari bilan hamkorligi turli sohalarda tobora rivojlanib bormoqda. Jumladan, AQShning Dushanbedagi elchixonasi Tojikistonda qator lohihalarni amalga oshirib kelmoqda.

Ijtimoiy,  harbiy,  maorif, sog’liqni saqlash, huquqiy va madaniy sohalarni o’z ichga olgan keng qamrovli loyihalar qiymati yiliga bir necha million dollarni tashkil etadi.

Amerikaning Dushanbedagi elchixonasi Tojikistonda tashkil etgan navbatdagi madaniy loyiha ham mahalliy yoshlarga juda ma’qul keldi.

Elchixona ko’magida mamlakat shimoli – Xo’jandda tashkil etilgan “Amerika burchagi” rahbari Madina Po’latovanng aytishicha, faqat shu yilning o’zidagina So’g’d viloyatida AQShning turli shtatlaridan yuzga  yaqin bir qancha soha mutaxasislari markazda mehmon bo’lishgan.

Shu oyda Tojikistonda Texas shtatidan “Navikoro” breyk raqs guruhi mehmon bo’lib, poytaxtdan tashqari Xo’jand va Isfara shaharlarida madaniy tadbirlar, qiziqarli o’yin va uchrashuvlar, konsert dasturlari o’tkazishdi.

Xo’jandda tojik yoshlari orasidan  ko’plab do’stlar orttirgan Amerikalik mehmon, raqs ustasi Kris Tomas aytadiki, san’at sarhad bilmaydi va o’zaro do’stlik, hamjihatlikda katta rol o’ynaydi.

“Xo’jandda ajoyib xalq bilan muloqotda bo’ldim, yoshlarning quvnoqligi, aholining mehmonnavozligi, yoshu-qari raqsga birdek qiziqishi meni shodlantirdi, taassurotlarim bir olam, qizaloq Farangisdan tojikcha raqsni o’rganib ham oldim”, – deydi Andijon  do’ppisini kiygan “Navikoro” zamonaviy  raqs guruhi a’zosi Cortni Ned.

Tojikistondagi “Amerika burchak”larida mahalliy yoshlarga breyk dansdan saboq bergan raqs ustalari  tojik yoshlarining  amerikaliklardan qolishmay zamonaviy raqs tushishlaridan hayratlanganlarini yashirishmadi.

AQSh va Tojikiston o’rtasida o’quvchilarni  o’zaro  almashlash lohihasi dasturida bir necha Amerika shaharlarida bo’lgan Davron Hojiev  “Navikoro” guruhining Xo’janddagi “Markazi Javonon” qasrida qilgan chiqishlari juda qiziqarli bo’lganini,  tomoshabinlar sahnani to’ldirganini ta’kidlaydi.

“Amerikalik do’stlarimiz bizlarni tortinmaslikka, sahnada erkin o’ynashga  da’vat etib, tomoshabinlarga yangicha kayfiyat baxsh etdi, hamsaboqlarim ularning samimiyligidan xursand. Tadbir bo’lsa, mana shunday tashkil etilsa”,- deydi u.

O’z navbatida amerikalik mehmonlar ham Tojikistonda  o’zlari kutmagan ko’rinishlardan hayratdaligini yashirmaydi.

“Bech yashar qizaloq Farangisning opasidan o’rgangan murakkab raqs  harakatlaridan og’zimiz ochilib qoldi”,- deydi amerikalik guruhning video-kamera bo’yicha mutaxassisi Ardren Benarides.

AQSh elchixonasidan texaslik mehmonlarga hamroh bo’lgan Mahmudjon Naimovning bildirishicha, Tojikistonda amerikaliklar tomonidan kelajakda  bir qator yangi dasturlar amalga oshiriladi.

Quyida Xo’jandda o’tgan tadbir davomida olingan suratlarni e’tiboringizga havola qilamiz.

Matn va suratlar muallifi Ravshan Shams.

Amerikaning Taxas shtatidan Khujandda mehmon bo'lgan ''HAVIKORO'' raqs ansambli ishtirokchilari chiqish oldidanRead the rest of this entry »

Almati – tog’lar bag’ridagi mag’rur, qimmat va xushmanzara metropolis

Posted October 6th, 2014 at 12:55 am (UTC-5)
Leave a comment

Qozog‘istonga Bishkekdan mashinada bordim. Chegaradan o‘tish osonlashibdi. Uch soatlik yo‘l, tirband ko’chalarda tiqilib qolmasangiz. Almati mintaqaviy markazga aylangan. Qimmat. Muomala ham shunga yarasha. Shahar Qozog‘iston timsoli, o‘ziga ishonchi baland. 2022-yilgi Qishki Olimpiadaga mezbonlik qiladimi-yo’qmi, buni kelasi yil yozda bilamiz.

BISHKEKDAK ALMATI TOMON: VIKTOR VA MEN

Chegaradan o’tish dunyoning qayerida bo’lmasin, yurakni biroz bo’lsa-da taka-puka qiladigan jarayon. Qirg’iziston poytaxti Bishkekdan mashinada bir soatcha yurib, Qozog’iston chegarasiga yetib keldim. Qorasuv (Karasu) tekshiruv punkti.

Men o’zim tekshiruvdan 10 daqiqada o’tdim. Navbatsiz navbatda turib va chegara xizmatchisining biror bir so’zini eshitmay. Qirg’izistonda ham, Qozog’istonda ham qayerga bormay, navbatda turish madaniyati hali ham rivojlanmaganiga guvoh bo’ldim. Chegarada yaxshiyam odam ko’p emas ekan. Hujjatlarimni tekshirgan zobit ayol menga bir qaradi xolos, boshqa hech gap yo’q. Skanerdan bir zumda o’tdim. U yerdagi tekshiruvchi ham pasportimga nazar tashlab, ikki og’izgina so’z aytdi xolos: “Iz Ameriki, da? Imamova!” Jilmayib pasportimni qaytib oldimda, sumkamni ko’tarib, eshikdan chiqdim.

Qarshimda dashtlik – Jambul viloyati. Haydovchi mashinasi bilan o’tishini 15 minutcha kutdim. Mendan sal oldin chiqqan bolali oilani gapga tutdim. Bishkeklik o’zbeklar ekan, Qozog’istondagi qarindoshlarinikiga kelishayapti.

- Tez-tez borib turasizlarmi?

- Unchalik emas, yilda bir necha marta.

- Qiyin emasmi bu yerdan o’tish odatda?

- Odatda oson, lekin ba’zida favqulodda sabablarga ko’ra deb yopib qo’yishgan yoki qattiq tekshirgan paytlar bo’ladi. O’rganib ketganmiz.

IMG_0669

DSCN7722DSCN7731

Yo’lga tushamiz. Oltin rangda tovlanayotgan tekisliklar, uzoqda esa tog’lar. Haydovchim Viktor juda qiziquvchan, ochiqqina rus yigiti. Baland bo’yli, kelishgan, istarasi issiq. Yaxshigina kiyingan. Gap so’zi ham joyida. Bishkekda tug’ilib o’sgan ekan. Rossiyaga borib ishlab kelishini aytadi, lekin “vatanim Qirg’iziston” deydi. Otasining kirakashlik biznesi bor ekan, uzoq yo’lga qatnaydigan. “Sizni Almatiga tashlab, u yerdan boshqa odam bilan qaytaman”, – deydi Viktor. Bishkekdagi do’stim haydovchimning tasini tanigani uchun menga arzonroqqa ko’nishibdi. Yigit buni menga eslatib, odatda 40 dollar emas, $50, deydi. Kulamiz. Men ham bo’sh kelmayman. Bilishimcha, deyman haydovchiga, Bishkekdan Almatiga 2-3 kishi odatda 80 dollarga boradi. Haqni odam boshiga emas, butun mashina uchun to’laysiz.

Viktor orzulari haqida gapira boshlaydi. Ulardan biri Amerikaga borib, mashina sotib olish. “Jeep” xarid qilish dardida yurganmish. Mendan avtomobil narxlari va mashina bozori haqida so’raydi. Taxminiy baholarni aytaman. To’g’risi umrimda biror marta mashina sotib olgan odam emasman, ko’p haydamayman ham. Lekin haydovchilik guvohnomam bor. Viktor uni ko’rgisi keladi. Ikki qo’li rulda tezgina kartochkamga nazar tashlab oladi. Amerikada haydovchilik guvohnomasi asosiy hujjat ekani, pasport faqat chet elga chiqqanda ishlatilishi, yo’l harakati qoidalari va talablar haqida so’zlab beraman. Qarshimizda qirlar, ikki yon esa tekislik. Odam zoti ko’rinmaydi.

- Yana qancha yuramiz?

- Bir yarim soatcha.

- Yevraziya degan to’xtash joyi bor, kafe bor, to’xtaymizmi?

- Mayli.

10 minutlarda kattagina, ozoda bekatdamiz. Yuk mashinalarga to’la. Hojatxona qidiraman. U yer ham ancha toza, zamonaviy emas, lekin chidasa bo’ladigan darajada. Chiqishim bilanoq haydovchini qidiraman. Orqadan kimdir “devushkaaaa!” deb hayqirayapti.

O’girilib qarasam, tualet eshigi yonida semiz, qovoqlari osilgan qozoq ayoli.

- Haqni kim to’laydi?

- Voy, to’lash kerakmidi? Uzr, qancha?

- Mana yozilgan, o’qing!

- Qozoq tenge yo’q oldimda. Dollar yo qirg’iz somi?

- 10 som!

Jahldor ayoldan qutulganimga shukur qilib, haydovchini izlashga tushaman. Viktor esa bir necha qadam narida meni tomosha qilib turgan ekan.

- Yordamga boray dedim, o’zingiz epladingiz.

- Hojatxonalar pullik ekani yodimdan chiqibdi!

Haydovchim turk kafesida o’tirib, yarim soat doner yeydi. Men esa sabrsizligimdan butun atrofni aylanib, suratga olib chiqaman.

Yo’ldamiz… Kichik qishloqlar, o’tovlar, poda, ekinzorlar, qabristonlar… Ko’z oldingizda bir zumda paydo bo’ladi-yu, yana g’oyib bo’ladi.

Bilamanki, Almati viloyati uch viloyat bilan qo’shni – Jambul, Qarang’anda va Sharqiy Qozog’iston. “Google” ga ko’ra, hali ham Jambuldamiz.

Uzoqdagi tog’larga qarab, xayolga botaman… Yo’llar tekis. Viktor bir maromda haydayapti.

To’satdan haydovchi savolga tuta boshlaydi:

- Eringiz nima ish qiladi?

- Erim yo’q, turmush qurmaganman.

- Nega, oila qurish kerak axir… Bola kerak.

- O’zingiz oilalimisiz?

- Yo’q, lekin uchta farzandim bor.

- E, qoyil. Oilasiz uchta bolali odam menga maslahat berayapti!

- Men uch ayolni baxtli qila olgan erkakman.

- Ular qayerda?

- Hammasi Bishkekda.

- Yoshingiz nechada?

- 26.

O’yga tolaman. Har bir insonning turmushi o’ziga xos bir kitob. Baxtning me’yori yo’q bu dunyoda. Hayotni hammamiz turlicha ko’ramiz, tushunamiz. Nikoh, turmush, muhabbat va baxt haqida Viktor bilan gapimiz tugamaydi. Dunyoqarashlarimiz turlicha ekani tayin.

- Kelajakda Rossiyaga butunlay ko’chib ketmoqchiman. Militsiyaga ishga kirmoqchiman.

- Boyagina Qirg’iziston mening vatanim degan edingizku? Bishkekdan yaxhsi joy yo’q, dedingizku?

- Qarang-a, jurnalist, har bir so’zimni eslab qolib, so’roq qilayapsizmi?

- Ha, aytilgan gap – otilgan o’q.

- Menga oila va bola haqida aql o’rgatayapsiz, o’zingiz esa “uch farzandim qoladi, men Rossiyaga ketaman” deysiz.

- Onalari bormaydi-da men bilan.

Kulaman. Bahonani qarang.

- Hazil emas, borishmaydi rosti. Ularga bola kerak, vaqti-vaqti bilan bozor qilib keladigan erkak kerak. Bola uchun to’lasam, sovg’a-salom yuborib tursam bo’ldi.

- Tarbiya-chi?

- Bolalar hali juda yosh. Tarbiya payti kelganda, ularni olib ketaman.

Bu gaplar esa yanada ko’proq savol tug’diradi. Qizg’in munozaraga berilamiz.

- O’zi qayerliksiz?

- O’zbekistondan.

- Rostdan? Sizni o’zbek deb o’ylamagan bo’lardim.

- Nega? O’zbekistonda bo’lganmisiz?

- Yo’q, lekin men biladigan o’zbeklar boshqacha.

- Qanaqa?

- Uyg’ur do’stlarim ko’p. Sizlar birsizlarku, to’g’rimi?

Suhbatimizning yana bir qaynoq pallasi boshlanadi. O’zbeklar kim, uyg’urlar kim, oramizdagi yaqinlik, madaniy tushunchalar… Viktor Bishkek va Almatidagi uyg’ur tanishlarining bizneslari haqida gapirib beradi.

Soat kechki oltilarga yaqin uzoqdan Almati ko’rina boshlaydi. Tog’ bag’ridagi zamonaviy shahar. Almati juda qimmat, deya eslatadi Viktor, Bishkek uning oldida juda arzon.

Yo’lga chiqqanimizga uch soat bo’libdi, Almatiga kirib borayapmiz. Yo’llar tirband. Hafta oxiri, buning ustiga yoz, dam olish payti. Ketma-ket bozorlar, yuk ko’targan odamlar, yuk ortilgan mashinalar, baqir-chaqir.

Kech yetti yarimlarda nihoyat mehmonxonamga yetib kelamiz. Viktor men bilan uzoq, iliq xayrlashadi. Mazmunli suhbat, ochiq muloqot va eng muhimi, samimiyat uchun minnatdorchilik bildiradi. “Sizga ham rahmat”, – deyman. Qiziq, deyman unga, aslida ikkimiz ham Markaziy Osiyo farzandimiz. To’rt soat oldingina xizmat yuzasidan tanishdik. Lekin hozir xuddi bir-birimizni yaqindan bilib olgandekmiz. Nimalar haqida gaplashmadik o’zi?! Balki Viktorning har bir so’zi haqiqat emasdir, ammo buning ahamiyati yo’q, deyman o’zimga. Muhimi, yo’lim bexatar va rejadagidek kechdi. Haydovchim xizmatini qildi, olgan pulini oqladi.

DSCN7891

DSCN8005ALMATI YOKI OLMA-OTA? (FOTO ALBOM – FACEBOOK)

Shahardagi ilk muloqotim shu haqda… Italyan restoranida o’tiribman. Xuddi Amerikada har qadamda uchraydigan italyan taomlariga to’ymagan odamdek… Xizmat yomonmas. Ofitsiant har ikki minutda oldingizda. Iltimos, yeyishga qo’ying, degingiz keladi. Menyuga qarab, ajablanadi odam. Oddiy salat 10 dollar. Bunaqa qimmat restoranlar ko’pmi? Juda ko’p, deydi shu yerda yashaydigan do’stim. Shaharda pul bor. Ko’nglingiz ne istasa, uni qondirishga qodir restoran, kafe va barlar mavjud.

Ikki kishi 60 dollarga ovqatlanibmiz. Amerikadan farqi yo’q.

1 dollar – 181 tenge. O’rtacha oylik – 120-125 ming tenge. 650-680 dollar.

Tunda shaharni aylanamiz. Zamonaviy musiqa quloqqa chalinadi. Ko’chalar yasanib olgan yoshlarga to’la. Did yomon emas, deyman hamrohimga. Almatida yo’q odamning o’zi yo’q, deydi u.

Birinchidan shahar mintaqaning biznes markazi. Markaziy Osiyoda ishlayotgan deyarli har bir xalqaro kompaniya bu yerda o’z filialiga ega, aksariyat hollarda vakolatxona shu yerda. Xizmatchilar ham turli davlatlardan. Qo’shni respublikalardan yollangan odamlar ham Almatiga ko’chib keladi. Buning ustiga universitet va institutlar ko’p.

Haqiqatan qayerga bormang, avvalo qo’shni davlatlardan kelganlarni ko’rasiz – qirg’zlar, o’zbeklar, tojiklar va turkmanlar. Ingliz va rus tilini bilmaydigan odamni uchratmadim, juda bo’lmasa, oddiy muloqotni eplaydi.

Shaharda menga bir narsani obdon uqtirishdi. Bu yer Alma-Ata emas, Almati (Алматы). O’zbek tilida Olma-Ota deymiz. Lekin buni ham to’g'rilashdi – rasman Almati.

Bu nom tarixi azaldan bahsli mavzu. Ikki teoriya bor: birinchisi, o’rta asrlarda bu yerda Almatu degan qabila yashagan; ikkinchisi esa Alma Ata – “olmalarning otasi”. Bu yerlar olmalari bilan mashhur bo’lgan. Men bilan gaplashgan qozoqlarning birortasi yuqoridagi taxminlar yuzasidan yakdil emas. Muhimi, shahar bor va uning bugungi oti – Almati.

Qizig’i, 19-asr o’rtalarida bu yerlar rus bosqinchilari tomonidan “Verniy” (Верный) deb atalgan. Strategik markaz hisoblangan bu hududga keyinchalik Almatinsk degan nom ham berilgan. Sovet davrida, aniqrog’i 1921-yildan boshlab esa Alma-Ata bo’lgan. 20-asr boshida bitkazilgan pravoslav cherkovi, Jenkov sobori, hali ham ochiq. Yog’ochdan ishlangan bejirim imorat.

DSCN8411

20-asr boshida bitkazilgan pravoslav cherkovi, Jenkov sobori, hali ham ochiq. Yog’ochdan qurilgan.

 

1997-yilgacha Almati Qozog’iston poytaxti edi. Hozirda unga janubiy markaz sifatida qarashadi. Poytaxt – shimoldagi Ostona. Biroq Almati hamon Qozog’istonning yuragi. Eng yirik shaharda aholi bir yarim million atrofida. Rasmiy ma’lumotlarga ko’ra, ularning yarmidan ko’pi qozoqlar, 33 foizdan oshig’i esa ruslar, 5 foizi uyg’urlar, 2 foizga yaqini koreyslar, tatarlar 2 foiz atrofida, ukrainlar ham 2  foiz.

DSCN8324

DSCN8040DSCN8085DSCN7911DSCN7926DSCN7989DSCN8322DSCN8047Metro bor lekin uncha uzoqqa yetmas ekan. Avtobuslar yoqdi, oddiy va zamonaviy, bir tartibda, vaqtida yuradi.

Ko’chalar toza, tekis. Bishkekning o’nqir-cho’nqir yo’llaridan keyin Almati bag’oyat qulay va obod ko’rindi.

Shahar Sovet arxitekturasi va zamonaviy me’morchilik qorishmasi. Ayrim jihatlari bilan Toshkentni eslatdi. Keng va ko’rkam ko’chalar, xiyobonlar, o’ziga xos savlati bor, dabdabali.

Turar joy sifatida 1960, 70 va 80-yillarda qurilgan baland beton uylar yoniga tushgan yangi imoratlar bu eski majmualarga ham ko’rk bergandek. Bir-birini qiziqroq qilib ko’rsatadi. Lekin eski uylar baribir eski. Boshdan oyoq ta’mirlash kerak. Markazdan bir xonali uyni 40-50 ming dollarga olasiz va yana kamida 10-20 ming dollarga remont qilasiz. Balkonga chiqsangiz, manzara ko’zni qamashtiradi. Ko’m-ko’k tog’lar, cheksiz go’zallik.

IMG_3163

MEDEU, CHIMBULOQ – 2022-YILGI QISHKI OLIMPIADA?

Avtobusga o’tirib, Medeu vodiysiga yo’l olaman. Bir kunimni o’sha tog’lar bag’rida o’tkazay. Almatidan yarim soatcha yo’l. Dengiz sathidan salkam 1700 metr balandlikdagi go’sha.

Medeu vodiysida chang’i uchadigan majmua joylashgan. Sovet davrida qurilgan inshoot bugun yangilangan, takomillashgan. Jahondagi “eng baland katok” ham shu yerda. 2015-yilning yozida Xalqaro Olimpiya qo’mitasi 2022-yilgi Qishki Olimpiadani o’tkazish uchun yo Almati yo Pekinni tanlaydi. Qozog’iston yutsa, Medeu yanada kengayishi, o’nlab yangi komplekslar qurilishi turgan gap. Olamshumul sport o’yinlariga mezbonlik qilish albatta bir necha millard dollarga tushadi. Lekin qozoqlarning o’ziga ishonchi baland.

Medeu vodiysi yozda ham juda gavjum. Xorijlik sayyohlar, ayniqsa ruslar ko’p. Alpinistlar, oilasi bilan turistlar, mahalliy odamlar.

Medeudan sal balandroqda, ya’ni dengiz sathidan 2200 balandlikda Chimbuloq cho’qqisi bor. U yerdagi dam olish markaziga kanat yo’li (funikulyor) bilan chiqasiz. Birinchi bekatda katta restoran va kafelar, tabiatdan lazzatlanib, o’tiradigan choyxonalar. Ikkinchi bekat esa cho’qqiga eng yaqin joy. Qorli tog’lar yonidasiz. Salqin havo etni jimirlatadi. Sovuq shamol yeladi. Tyan Shan tog’larining shimoliy qismi. Qozoqlar bu tizmalarni Ile Alatau deb atashadi.

Tog’dan kun botishida qaytib, do’stlar bilan o’zbek restoranida o’tiramiz. “Tyubeteyka” degan choyxona. U ham arzon emas. Xorijliklar bilan gavjum.

IMG_3199

IMG_0853IMG_0861IMG_3266IMG_3217IMG_3118IMG_0843IMG_0842IMG_0837BOZOR VA MUOMALA

Ertasiga ertalabdan bozorlarni ko’rgim keladi. Tanishim “Yashil bozor” ga yetaklaydi. Hamma borarmish u yerga. Ochig’i, menda bu bozor u qadar katta taassurot qoldirmadi. Uncha katta emas. Hididan qassobxonaga o’xshaydi. Mevalarning oldiga borsangiz ham go’shtning hidi, ziravorlarning oldida ham shu. Go’shtni alohida joyda sotish kerak. Tanishim kuladi: “Odamlar o’rganib ketgan, sizga boshqacha tuyulayapti”. Boshqa bozorlarga o’tamiz. Mahsulotlar asosan Xitoydan. Mahalliy ishlab chiqarilgan narsalar kam.

Pul almashtiradigan joyga kirsak, muomala juda qo’pol. Dollarimni uni sanayotgan xo’mraygan rus boboy changalidan qaytib olamanda, ikkinchi butkaga kiraman. U yerda o’tirgan odamning ham qovog’idan qor yog’adi. Kerak emas, deb chiqib ketaman. Muomalada gap ko’p. Xizmat uchun pul to’lasak axir, nima uchun ularning g’azabiga chidashimiz kerak?

DSCN8459DSCN8450DSCN8447DSCN7941

Kayfiyatim sal keyin istirohat bog’larida ko’tariladi. Rang-barang bog’lari bilan Almati, bir so’z bilan aytganda, guliston.

Yodgorliklarning ko’pi Sovet davridan qolgan, yangilari esa bugungi siyosatni ulug’laydi.

Ko’chalarda agar sizga prezident Nursulton Nazarboyevning o’zi qarab turmagan bo’lsa, uning so’zlari, iqtiboslari hamroh.

Qirg’izistonda buni ko’rmaysiz. Tinchlik va totuvlikka undovchi shiorlarni hisobga olmasak, bu o’lkada siyosatchilarni unday ulug’lash odat tusidan chiqqan. Qozog’istonda esa hatto Almati aeroportida ham prezident sizga jilmayib qarab turadi.

Bu mening shaxsiy ta’tilim edi. Dam ham oldim, bir dunyo bilim ham. Qirg’iziston, xususan Bishkek, O’sh va Jalol-Obod taassurotlari haqidagi bloglarimni ham o’qidingiz yoki o’qiysiz degan umiddaman.

Amerikaga cheksiz quvonch va ilhom bilan qaytdim. Juda ko’p odamlar bilan uchrashdim, gaplashdim. Siyosat, huquq va qonun, biznes va iqtisod, ilm-fan, moda va hokazo. Titkilanmagan mavzu qolmadi. Lekin eng bebaho damlar bu oddiy insonlar bilan kutilmagan muloqotlar.

IMG_0928IMG_0996IMG_3169

Almatidan Bishkekda samolyotda qaytdim. Ostona havo yo’llarida. Yarim soatlik reys. Almati aeroporti katta emas, shinam. Parvozga hozirlanar ekanmiz, samolyot derazasidan ko’rinayotgan manzaraga toymayman. Moviy tog’lar… Beixtiyor meni aeroportga olib kelgan haydovchining so’zlarini eslayman. Xushchaqchaq mesxeti turk otaxon menga shahrini maqtar ekan, faxr bilan shunday deydi: “Kimning bu yerdan ketgisi keladi? Almatida tug’ilganman. Shu yerda o’laman. Onam meni shu tog’larga qarab tuqqan. Meni ham onamdek shu tog’lar bag’riga ko’mishadi. 70 ga chiqayapman, manzaradan haliyam har dam lazzatlanaman. Pul bugun bor, ertaga yo’q. Bu go’zallik esa hamisha shu yerda”.

Navbahor Imamova

Almati, Qozog’iston

Avgust, 2014

BLOG HAQIDA

“Yoshlariston” blogi haqida

Ushbu blog – ijodkor, shijoatli va qiziquvchan yoshlar uchun o’zlari yashayotgan jamiyatda ro’y berayotgan muhim voqealar, qolaversa dunyodagi o’zgarishlar haqida fikr va mulohaza bildirish maydoni. Qay yurtda yashamang, bu yerda eksklyuziv surat va videolar ulashib, ularni tomosha qilishingiz mumkin.

Bu sahifani “Yoshlariston” deb bejiz atamadik. Markaziy Osiyoning besh davlati hamda Afg’onistonda aholining aksar qismi yoshlardir. Zamonamiz muammolari va yutuqlarini ular boshqalardan ko’ra yaxshiroq biladi.

Blog rang-barang mavzular uchun ochiq. Siyosatdan tortib, iqtisod va madaniyatgacha… Istagan masalani yoriting, muhokama qiling. Yagona iltimosimiz – bir-birimizni hurmat qilaylik va fikr bildirganda qo’pol so’zlar ishlatmaylik, toki bu maydon hammamizga ma’naviy ozuqa bersin.

Surat, video yoki boshqa turdagi material va xabarlar bo’lsa, biz bilan bog’laning. Siz bilan hamkorlik qilishdan bag’oyat mamnun bo’lamiz. Manzilimiz: uzbek@voanews.com

“Yoshlariston” – yoshlar maydoni. Blogimiz sizga muntazir.

Bo’limlar

Taqvim

February 2015
M T W T F S S
« Jan    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
232425262728