Teori dhe fakt

E Enjte , 28 Maj 2015
Leave a comment

factNë përdorimin e përditshëm, fjala “teori” shpesh i referohet një spekullimi. Kur njerëzit thonë, “kam një teori” ata e tërheqin përfundimin bazuar në dëshmi fragmentare ose jobindëse.

Në shkencë, përkufizimi i teorisë është mjaft i ndryshëm nga kuptimi e përditshëm i fjalës.

Shumë teori shkencore janë aq të mirë-krijuara sa me prova të reja ka pak të ngjarë të ndryshojnë ndjeshëm. Për shembull, ka prova të reja për të demonstruar se Toka nuk ndodhet në orbitën e diellit, (teoria heliocentrike) ose se gjallesat nuk përbëhen nga qeliza (teoria e qelizave) apo se materia nuk është përbërë nga atomet, dhe sipërfaqja e Tokës nuk është e ndarë në pllaka të ngurta tektonike.

Ashtu si këto teori, edhe teoria e evolucionit është mbështetur nga shumë vëzhgime dhe eksperimente të konfirmuar dhe shkencëtarët janë të sigurt se komponentët themelore të teorisë nuk do të përmbysen nga dëshmitë e reja. Megjithatë, si të gjitha teoritë shkencore, teoria e evolucionit është subjekt i përpunimit të vazhdueshëm ndërsa fusha të reja të shkencës dalin ose teknologjitë e reja mundësojnë vëzhgime dhe eksperimente që nuk ishin të mundshme më parë.

Një nga vetitë e teorive shkencore është se ato mund të përdoren për të bërë parashikime në lidhje ngjarje ose fenomene që nuk janë vërejtur ende. Për shembull, teoria e gravitacionit parashikonte dërgimin e objekteve në Hënë dhe planete të tjera para se aktivitetet e anijeve dhe astronautët t’i konfirmonin ato. Biologë të evolucionit parashikonin se do të gjenin fosile të ndërmjetme midis peshqve dhe kafshëve tokësore në sedimente rreth 375 milionë vjeçarë. Zbulimi i tyre konfirmoi parashikimin e bërë në bazë të teorisë së evolucionit. Nga ana tjetër, konfirmimi i një parashikim rrit besimin në këtë teori.

Në shkencë, “fakti” zakonisht i referohet një vëzhgimi, matjeje, apo forme. Megjithatë, shkencëtarët përdorin termin “fakt” edhe për t’iu referuar një shpjegimi shkencor që është vërtetuar. Në këtë drejtim, dukuria e e evolucionit është një fakt shkencor, dhe shkencëtarët nuk pyesin nëse evolucioni biologjik ka ndodhur dhe vazhdon të ndodhë, por sa shpejt do të ndodhë.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Rreth autorit

Rreth autorit

brainAstrit Lulushi shkruan a sjell njoftime mbi zhvillime në mjekësi, shkencë e fusha të tjera.

Të gjitha informatat në këtë blog jane vetëm për njohuri të përgjithshme dhe jo për zëvendësim të këshillave mjekësore dhe trajtimeve për kushte të veçanta shëndetësore, për të cilat ju duhet të konsultoheni me mjekun tuaj. Lidhje të jashtme website ofruar në këtë blog janë të destinuara për lehtësi sqarimi dhe vetëm për qëllime informative.

Kalendar

May 2015
M T W T F S S
« Apr    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031